Փնտրում եմ Օպերայի մոտի իմ նստարանը, որի վրա համբուրվել եմ, չկա. Ձախ Հարութ
Tert.am-ը գրում է.
ԱՄՆ-ում տարիներ շարունակ ստեղծագործող Հարություն Փամբուկչյանը` Ձախ Հարութը, Tert.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ Երևանում շինարարության պատճառով կորցրել է իր մանկության նստարանը: Նստարան, որի վրա համբուրվել է 17 տարեկանում: Երգչին դուր չեն գալիս նաև ժամանակակից երգի նկատմամբ հեղինակների կամ երգիչների մոտեցումները: Նա մի հատկանշական պատմություն պատմեց` ասելով. «Ինձ մեկը մի օր ասաց`«Հարութ ապեր, քեզ մի խորհուրդ տամ», ասի՝ օ, օ, ինչու չէ՞, դավայ: Ասաց՝ եթե մի երգի մեջ մի բառը երեք անգամ կրկնվում է, սա խփած երգ է: Ասի՝ ո՞նց` ես, ես, ես, դու, դու, դու… տաքսի-տաքսի… Ասում է՝ հենց ըտենց: Ու ցավալին գիտես ո՞րն է`ճիշտ ա ասում: Ի՞նչ երգ… գնանք, գնանք, գնանք, պարենք, պարենք, պարենք…ու ժողովուրդը թռնում ու պարում է, հեշտ է ընկալվում ականջին, հեշտ է մտնում»։
-Ձեզ համարո՞ւմ եք երևանցի։
-Ես Երևանում եմ մեծացել, գիտեմ Երևանի ամեն մի քառակուսին, քարերը գիտեմ, գիտեմ՝ որ շենքի պատի վրա ինչ է գրված: Սա իմ քաղաքն է: Ես սիրում եմ քայլել Երևանում, չնայած հիմա դժվար է քայլելն ինձ համար: Բայց երբ ժողովուրդը մոտենում է քեզ, ուզում է նկարվել, ուզում է քեզ ձեռք տալ, դա գալիս է որպես սեր, ու դա պետք է ընդունես: Երբ մի երեխա է գալիս, փաթաթվում է, ո՞նց կարաս չընդունես, ո՞նց կարաս էդ էրեխու գլուխը չշոյես: Էս է: Իմ քաղաքն է, սիրում եմ ու միշտ պիտի գամ:
-Երևանից կոլորիտ չի պակասե՞լ Ձեր աչքում, երևանյան դեմքեր: Լևոն Մալխասյանն օրինակ ցավով ասում էր՝«մնացել է մի պադյեզդ երևանցի»: Գումարած՝ երևանյան բակեր, թաղամասեր, որ կորել են այս «էլիտար շինարարության ավերակների» տակ:
-Շատ բան: Գիտե՞ք հիմա ինձ ինչն է խանգարում, Օպերայի՝ էդ կլասիկ շինության, որտեղ ինչեր են կերտվել, այս շինության կողքերը ի՞նչ գործ ունեն այդ քյաբաբնոցները: Սաղ ասում են՝ «ինչ սիրուն է, չէ՞»: Չէ՛, սիրուն չէ: Այս այգու դիմաց նստարաններ կային, ես էդ նստարանների վրա համբուրվել եմ, երբ 16-17 տարեկան եմ եղել: Ես հիշում եմ նույնիսկ՝ այդ նստարանը ուր էր, հիմա այդ նստարանի տեղը սենց իրար կողքի, կպած սարքել են... Ուզում եմ փնտրել էդ նստարանը, չկա: Կամ՝ այգու «Ձեռքերը», երբ տեղադրում էին, ես ներկա էի: Հիմա շենքերը կերել են այգին:
Գիտեք՝ ինչն է ինչ դուր գալիս, ասեմ, չզարմանաք՝ Վերնիսաժը: Ոնց եմ սիրում ես այդտեղ գնալը. մի տեղ խալի է կախված, մի տեղ թզբեհ են ծախում, մի տեղ...Այդ շուկան ավելի ճիշտ երևանյան է, քան այդ քյաբաբնոցները: Ամեն ինչ սիրուն է, երբ որ իր ճիշտ տեղում է սարքված: Թե չէ... շենքերն են ավելացել, որ այնպիսի տպավորություն է, որ ուրիշ տեղից, մի հատ նկարից, հանել, բերել դրել են: Կոլորիտը շատ է պակասել, բայց էլի մնում է մեր Երևանը:
-Իսկ քաղաքի մարդի՞կ, մահացել են, արտագաղթել են…
-Ամբողջ իմ ընկերությունը, մարդիկ, որոնց հետ ես մեծացել եմ, բոլորը հիմա Լոս Անջելեսում են: Ոնց որ մի նկարից սենց պոկել, տարել, դրել են այնտեղ: Այստեղի քանի ընկեր է մնացել՝ Աշոտը Թադրոսյան` իմ բաս կիթառիստը, Արտավազդը Եղոյան, իրենք են մնացել, որ իմ անցյալին կապող վերջին օղակներն են:
-Ռուբենը Հախվերդյան:
-Ես Ռուբենին որ նայում եմ, երգ եմ տեսնում, ու երգն էր, որ մեզ դարձրեց ընկերներ, որովհետև Ռուբենին ստեղից չեմ ճանաչել, ԱՄՆ-ում իրեն բերեցին մի գիշեր, մեր տանը խմեցինք մինչև առավոտ: Հետո իմացա, որ ստեղ ինչ-որ մարդիկ են եղել, իր մոտ արտահայտվել են, ասել է` «Հարութի մասին վատ բան չխոսեք, Հարութը գիտե՞ք ինչ խմող է, մինչև առավոտ հետս խմեց, բայց չհարբեց»:
-Դուք երևի միակ բացառությունն եք, որ սիրում է, որ իր երգերը կատարում եք:
-Ինձ ասաց՝«իմ երգերը ինձնից լավ ես երգում, ինձ բարկացնելու աստիճանի»: Ու գիտեք ինչ կա, Երևան ասել, Ռուբեն ասել, նույն բանն է: Ու երբ գալիս է, իր հետ համերգներ ենք ունենում, ու դա մեր ընկերությունը որակ տվեց: Ու նաև ինքը երգեր սկսեց գրել՝ մտածելով, որ «Հարութը էս երգը ոնց կերգի»: Պատմեմ՝ մի օր ասացի՝ մի երգ գրի իմ համար, ասաց՝ ես պատվերներով երգ չեմ գրում։ Արա՛, ասում եմ, ընկերդ եմ, ի՞նչ պատվեր, դու էլ ես արտիստ, ես էլ, արտիստի կյանք է, ո՞նց ես պատկերացնում… Մեկ էլ երեք տարի հետո զանգեց առավոտ ժամը չորսին ու գոռում է հեռախոսի մեջ՝ քրֆելով, բանով, թե արա, անասո՛ւն, հիշո՞ւմ ես՝ ինչ էիր ասել, երգ էիր ուզել, գրել եմ… Մեկ էլ երգեց.
Ես մոտեցել եմ սահմանին վտանգավոր,
Երբ ինձ սիրում են մարդիկ լուրջ ու կարևոր,
Երբ ինձ մեծարում են ու ծափահարում են,
Մինչև դառնամ նրանց համար անկարևոր…
Այդ երգը ես ձայնագրել եմ: Ուզում եմ ասել՝ լավ է, որ ընկերությունը արգասաբեր է, երգեր են ծնվում… Ուրիշ երգեր էլ ունի, որ իմ տան մեջ է գրել:
-Դուք ռաբիզ ժանրի երգիչ եք, ի՞նչ կասեք, որ այս ժանրը Հայաստանում բարգավաճում է, 6/ 8-ի հետ միասին:
-Ես եթե ձայնագրում եմ, ձայնագրում եմ ինքս ինձ համար, պարզապես ստեղի երգիչները նման են դերձակի, որ ամեն մարդու գլխի համար գլխարկ է կարում: Նաև այստեղից թատերական խմբեր, դերասաններ գալիս են Լոս Անջելես՝ ներկայացում անելու և օգտագործում են Լոս Անջելեսի փողոցների անունները, ու մարդիկ ստեղ նստած՝ ասում են՝ «օ, իմ փողոցի անունը տվեց»: Ես եթե երգ եմ երգում, երգում եմ ինձ համար, ակնկալիքով, որ ժողովրդի մաղով է անցկացվելու, ժողովուրդն է որոշելու: Բայց, ցավոք սրտի, մեկ է, լսում ես՝ «գրել եմ ժողովրդի համար, ժողովուրդը էս երգը կսիրի»:
-Իսկ չափանիշը, նշաձողը իջեցնո՞ւմ են:
-Այո, այո: Ինձ մեկը մի օր ասաց`«Հարութ ապեր, քեզ մի խորհուրդ տամ», ասի՝ օ, օ, ինչու չէ՞, դավայ: Ասաց՝ եթե մի երգի մեջ մի բառը երեք անգամ կրկնվում է, սա խփած երգ է: Ասի՝ ո՞նց` ես, ես, ես, դու, դու, դու… տաքսի-տաքսի… Ասում է՝ հենց ըտենց: Ու ցավալին գիտես ո՞րն է`ճիշտ ա ասում: Ի՞նչ երգ… գնանք, գնանք, գնանք, պարենք, պարենք, պարենք…ու ժողովուրդը թռնում ու պարում է, հեշտ է ընկալվում ականջին, հեշտ է մտնում: Բայց պետք է, որ քո սիրած երգը երգես, ժողովուրդը ինքը ընտրի` ո՞րն է ճիշտ, որը՝ սխալ: Ես մի երգ եմ ձայնագրել, իմ մտքով չանցավ, որ էդ երգը բարդ երգ է՝ Համո Սահյանի բառերով: Ոչ կարգին քնել եմ աշխարհում/ շատ էլ անքուն եմ մնացել… ֆանտաստիկ: Ուզում եմ ասել՝ էն, ինչ որ չի մտածվել, դա է սիրում ժողովուրդը, որը ամենաճիշտ դատավորն է: Երբ դու կեղծում ես, առաջինը ժողովրդի աչքից ու ականջից ես ընկնում:
-Անհանգստանո՞ւմ եք Հայաստանի, Հայաստանի ապագայի համար:
-Եթե պարկեշտ մարդ ես, հայ, իհարկե պետք է անհանգստանաս:
Ստեղ մի 10-15 ընտանիք ապրում են միլիարդատերի նման, բայց ժողովրդի մնացած մասի վիճակը ես տեսնում եմ: Երբեմն ինձ ասում են` «գնացինք Հայաստան, ինչ քեֆ արինք, ոնց տարան, մեզի ման տվին, ինչ ուտելիքներ…»։ Գալիս, պատմում են, արա, ասում եմ, մի պատմեք, դրանք ինձ չեն ուրախացնում: Ասում եմ` քաղաքից դուրս գնացե՞լ ես, մտե՞լ ես մի հատ գյուղ, հարցրե՞լ ես մեկին՝ «մայրի՛կ ջան, ոնց եք ապրում»: Տեսե՞լ ես, որ 85 տարեկան կինը առավոտից իրիկուն կանաչի է ծախում փողոցում, ասում եմ՝ գնա մի հատ գրքի հաջորդ երեսը կարդա, թե չէ տենց բաներ մի՛ ասա ինձ:
Շարունակությունը՝ այստեղ:
