Արգիճիի կառուցվող ջրամբարը կլինի քիչ ծախսատար եւ արդյունավետ համակարգը
Սեւանա լիճ թափվող ամենաջրառատ գետերից մեկի` Արգիճիի վերին հոսանքում ջրամբար հիմնելու ծրագիրը մտահղացվել է դեռեւս ԽՍՀՄ ժանամակներում, Հայաստանի անկախության նվաճումից հետո տեղ գտել «Հազարամյակների մարտահրավերներ» ծրագրում, սակայն երկու դեպքում էլ կյանքի չի կոչվել տարածքի սեփականատերերի եւ կառուցապատողների միջեւ առաջացած հակասությունների պատճառով:
Այժմ կրկին օրակարգ է եկել ջրամբարի կառուցման խնդիրը, որի նշանակությունը, ինչպես «Արմենպրես»-ին ներկայացրեց «Մարտունի» ՋՕԸ նախագահ Թաթուլ Կարապետյանը, հսկայական է Մարտունու տարածքի 11 համայնքների ավելի քան 60 հազար բնակչության համար: Ջրամբարի կառուցումը կունենա ինչպես գյուղատնտեսական, այնպես էլ բնապահպանական եւ արդյունաբերական խոշոր նշանակություն: Ջրամբարի կառուցման պահանջը հատկապես օրակարգ է եկել այն բանից հետո, երբ մեկ տարի առաջ Արգիճի գետի ջրերÕ « վրա` Ներքին Գետաշենի վարչական տարածքում, կառուցվել եւ շահագործվել է ոչ քիչ հզորության հիդրոէլեկտրակայան` ջրի անբավարար հոսք ստեղծելով շրջակա մի քանի համայնքների համար ոռոգման շրջանում:
«Նման հզոր հիդրոկայանի գործարկումն անպայման ենթադրում է ջրամբարիկառուցում, քանի որ հատկապես ոռոգման շրջանում, երբ Արգիճին գրեթե ցամաքում է, նրա աշխատանքն էլ 2-3 ամիս շատ է դժվարանում: Դժվարանում է նաեւԳեղհովիտ, Մադինա, Ներքին Գետաշեն, Վերին Գետաշեն գյուղերիհողօգտագործողների վիճակը, որոնք ոռոգման ջուրը վերցնում են Արգիճիից: Հիմաարդեն Արգիճի գետի վրա ջրամբար կառուցելու խնդիրը վերոնշյալ համայնքների եւմեր կողմից բարձրացվել եւ ներկայացվել է ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի, ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանի, Սեւանա լճի հիմնահարցերի հանձնաժողովի նախագահ Յուրի Ջավադյանի, Գեղարքունիքի մարզպետ Ռաֆիկ Գրիգորյանի ուշադրությանը»,- նշեց Թաթուլ Կարապետյանը:
Ջրամբարի կառուցման եւ շահագործման դեպքում ոռոգման ինքնահոս եւ մշտական ջրից օգտվելու հնարավորություն կունենան նաեւ Լիճք, Ծովասար, Ծակքար, Ձորագյուղ, Վարդաձոր եւ Երանոս համայնքները:
«Ջրամբարի շահագործումը կնշանակի միանգամից 6պոմպակայանների աշխատանքի դադարեցում` տարեկան մինչեւ 3 միլիոն կիլովատժամ էլէկտրաէներգիայի տնտեսմամբ: Ինքնահոս ոռոգման տակ կդրվի 3 հազար հեկտար տարածք, եւ հոսանքի ոչ մի թանկացում չի կարողանա ազդել ոռոգման ջրիինքնարժեքի վրա: Եթե այլ ջրամբարները կառուցելիս հսկայական միջոցներ ենծախսվում արհեստական թասերի ստեղծման վրա, ապա Արգիճիի ջրամբարն արդենունի բնական թաս, եւ ջուր կուտակելու համար հարկավոր է գետի հունինեղացած ժայռապաշտպան գոտում, Մադինա գյուղից վերեւ եւ Ներքին Գետաշենիյայլաղատեղի հարեւանությամբ, կառուցել միայն 17 մետր բարձրության պատվար:Այդ դեպքում հնարավոր կլինի բնական գոգավորությունում, Արգիճիի ափերով եւմոտակա որոշ հողատարածքների ջրածածկմամբ, կուտակել 9-20 միլիոն խորանարդմետր ջուր, որն ամբողջապես կբավարարի թե՛ նշյալ գյուղերի ոռոգման, թե՛ հիդրոկայանի կարիքները: Ապագա ջրամբարն ունի նաեւ բնապահպանական խոշոր նշանակություն: Արգիճին համարվում է Սեւանի իշխանի, կողակի, տեղածին այլ ձկնատեսակների կարեւոր բնադրավայր, որը, սակայն, ամռան ամիսներինիսպառ ցամաքում է` վտանգելով այդ ձկնատեսակների գոյությունը: Ջրամբարըկլուծի նաեւ Արգիճիի մշտահոսության ու ջրառատության խնդիրըը, բավարարպայմաններ կստեղծի ձկնաբուծության, Սեւանի տեղածին ձկնատեսակների բնականվերատադրության համար»,- հավելեց ՋՕԸ նախագահը:
Թաթուլ Կարապետյանը պարզաբանեց նաեւ ջրամբարի կառուցումը երկու անգամ օրակարգից հանելու պատճառները, որոնք եղել են սեփականատերերի կողմից բարձրացված անհամաձայությունների պատճառով:
«ԽՍՀՄ ժամանակներում նախատեսված էր ավելի բարձր պատվարի կառուցում, որի դեպքում հնարավոր կլիներ ամբարել մինչեւ 55 միլիոն խորանարդ մետր ջուր: Այդ դեպքում ջրի տակ էր անցնում մոտ 1000 հեկտար խոտհարք եւ վարելահող, եւ գյուղացիների ընդդիմանալը պատճառ եղավ, որ ծրագիրը չիրականանա: Երկրորդ անգամ ծրագիրն ընդունվեց «Հազարամյակների մարտահրավերներ»-ի գրասե նյակի կողմից, որով նախատեսվում էր ամբարել 9-ից մինչեւ 20 միլիոն խորանարդ մետր ջուր: Ծրագիրը չիրականացավ, քանի որ սեփականատերերը փոխհատուցում պահանջեցին իրենց ջրածածկ լինող հողերի դիմաց, եւ ամերիկյան կողմը ստիպված եղավ դադարեցնել սկսված աշխատանքները:
Չի բացառվում, որ հիմա էլ սեփականատերերը փոխհատուցում պահանջեն, սակայն այս ծրագիրը տարածքի համար ամենակենսականն է, ամենապահնջվածը, քիչ ծախսերով ամենամեծ արդյունքներ ապահովողը: Շուտ թե ուշ, միեւնույն է, ջրամբարի կառուցումը կյանքի է կոչվելու, թեկուզ մարդկանց փոխհատուցում տալու գնով»,- կարեւորեց ՋՕԸ նախագահը:
Նրա կարծիքով` ջրամբարում երբեք ջրի սակավության խնդիր չի լինի, ավելին, այն անխափան սնող զարկերակ կդառնա տուրիզմի, Սեւանի կենդանական աշխարհի պահպանության եւ վերարտադրության, էլեկտրաէներգիայի, գյուղմթերքների արտադրության համար. «Արգիճին ջրառատ գետ է, որն իր հզորությամբ կարող է ջրամբարը լցնել 3-4 օրում՝ գարնանային վարարումների ժամանակ, իսկ մնացած օրերին ապահովելու է իր էկոլոգիական հոսքը: Հիմա Հայաստանում ջրամբարների կառուցման 4 հրատապ ծրագիր կա, որոնց իրականացումից հետո հերթը կհասնի նաեւ Արգիճիի ջրամբարի կառուցմանը»- հավաստեց Թաթուլ Կարապետյանը:
Խոսրով Խլղաթյան
