Ազգային արժույթներով հաշվարկները ԵԱՏՄ-ում իրատեսական են դառնում

ԵԱՏՄ երկրների միջեւ ինտեգրացիոն նոր մեխանիզմների քննարկումը գործնական հուն է մտնում: Խոսքը ֆինանսական կարգավորման եւ փոխադարձ վճարումների հարցերում միասնական մոտեցումներին է վերաբերվում: Խնդրի կարեւորության գիտակցումն, անշուշտ, առկա է, ինչի մասին տարբեր առիթներով արտահայտվել են միության անդամ երկրների, այդ թվում Հայաստանի ղեկավարները:

Միասնական արժույթին անցնելը ինտեգրացիայի ամենաբարձր դրսեւորումներից է, ինչն առկա է ԵՄ-ում: Սակայն անցումը միասնական եվրոյին այդ միությունում պահանջեց մոտ երկու տանսմյակ նախապատրաստական շրջան: ԵԱՏՄ-ի դեպքում նույնպես միասնական արժույթը մոտ ապագայի հարց չէ:

Միեւնույն ժամանակ, միության ներսում փոխշահավետ համագործակցությունը ենթադրում է գործնական քայեր ձեռնարկել արժութային քաղաքականության առումով: Հայաստանի մոտեցումը այս հարցում արտահայտել էր վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը` սեպտեմբերի 8-ին Բելառուսի Հանրապետության Գրոդնո քաղաքում տեղի ունեցած ԵԱՏՄ միջկառավարական խորհրդի նիստին, որտեղ անդրադարձ է եղել ֆինանսական շուկայի կարգավորմանը:

Հայաստանի վարչապետը ընդգծել է, որ ԵԱՏՄ-ն պետք է քայլեր ձեռնարկի դոլարիզացիայի կրճատման եւ փոխադարձ հաշվարկներն ազգային արժույթներով իրականացման արագացման ուղղությամբ: Այդ առումով նա կարեւորել է նաեւ ԵԱՏՄ անդամ երկրների միջեի ռազմավարական նշանակության ապրանքների փոխադարձ առեւտուրը ռուբլու հիմքի վրա իրականացնելու գաղափարը:

Վերջերս Ռուսաստանի դիրքորոշումը այս հարցում վերահաստատել է այդ երկրի նախագահ Վլադիրմիր Պուտինը: ՌԴ նախագահին կից վառելիքաէներգետիկ համակարգի զարգացման ռազմավարության եւ էկոլոգիական անվտանգության հարցերի հանձնաժողովի նիստում նա կարեւորել է ռուսական վառելիքաէներգետիկ համակարգի արտադրանքին վերաբերվող գործարքներում ռուբլու ուժեղացման ուղղությամբ լուրջ աշխատանքներ սկսելը:

Նշելով, որ Ռուսաստանի Դաշնության ներսում նավթի եւ նավթամթերքների գները սահմանվում են դոլարով կամ դոլարային համարժեքով, նա անթույլատրելի եւ երկրի օրենսդրության հակասող է համարել նման մոտեցումը: ՌԴ նախագահն անդրադարձել է նաեւ գործընկեր երկրների հետ ազգային արժույթներով հաշվարկների անհրաժեշտությանը:

Վլադիմիր Պոտինը շեշտել է, որ Ռուսաստանի հետ ակտիվ առեւտուր իրականացնող երկրների հետ գործարքների ժամանակ պետք է ավելի լայնորեն կիրառել ազգային արժույթները: Նա տեղեկացրել է, որ մշտական քննարկումներ են ընթանում գործընկերների հետ դրա շուրջ եւ պետք է ձգտել անցնելու նման հաշվարկների:

Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի մոտեցումն այս հարցում, համընկնում է Հայաստանի մոտեցմանը եւ մեր երկրի տնտեսական շահերին: Հայաստանի վարչապետի առաջարկը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ապրանքների փոխադարձ առեւտուրը ռուբլու հիմքի վրա իրականացնելու մասին, ակնհայտ է, որ վերաբերվում էր հենց վառելիքաէներգետիկ համակարգին, ավելի կոնկրետ Ռուսաստանից Հայաստան մատակարարվող գազին:

Ընդ որում, խոսքը դոլարային համարժեքով, բայց ռուբլով վճարելու մասին չէ, այլ հենց ռուբով սահմանվող գազի գնի մասին: Դրա արդյունքում կնվազի դոլարի փոխարժեքի տատանումից գազի գնի կախվածությունը թե Ռուսաստանի թե Հայաստանի, այդ թվում ներքին սպառողների համար:

Բնական է, որ կարող է հարց առաջանալ ռուսական ռուբլու տատանումների հնարավոր ազդեցության մասին: Անշուշտ, այդ ազդեցությունը կարող է նաեւ բացասական լինել: Մասնավորապես, եթե ռուսական ռուբլին արժեւորվի, գազի գինը մեզ համար կարող է թանկանալ: Սակայն, այդ եւ ցանկացած այլ դեպքում, երկու երկրները ավելի հեշտությամբ կարող են փոխհամաձայնեցված լուծման հանգել, զերծ լինելով դոլարի վարքագծի անմիջական ազդեցությունից:

Ընդհանրապես, գործարքների դեպքում ազգային արժեւյոնթերով հաշվարկների անցնելու ամենակարեւոր արդյունքը կլինի դոլարային կախվածության նվազումը: Դա լուրջ խնդիր է ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ռուսաստանի համար:

Դոլարիզացիայի բարձր մակարդակը` որպես մեր տնտեսության մտահոգիչ խնդիր, մեկ անգամ չէ, որ արձանագրել են միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունները: Մյուս կողմից էլ` կոնկրետ Հայաստանի համար, դա հնարավորություն կստեղծի զերծ մնալ հավելյալ քանակությամբ դոլար ձեռք բերելուց` այդ նույն միջազգային կազմակերպություններից վերցրած վարկերն եւ դրանց տոկոսները մարելիս, որն, ինչպես հայտնի է կատարվում է դոլարով:

Մնում է հուսալ, որ հնարավորինս արագ, բայց հավասարակշված ու հիմնավոր քայլեր կարվեն ԵԱՏՄ անդամ երկրների միջեւ ֆինանսական ոլորտի այս պահին կարեւորվող` ռուբլով եւ ազգային արժույթների հիմքի վրա հաշվարկների իրականացմանն անցնելու համար: