Հաղորդում հանցագործության մասին

«Ձեռքերդ կկտրեմ, եթե ես էս համակարգում լսեցի ու տեսա նալոգ ասած հասկացությունը` հարկահավաքությունը, խոսքս էս պարագայում ուղղում եմ ճանապարհային ոստիկանությանը»: Սույն դարակազմիկ հայտարարությունը պատկանում է ամենայն հայոց ոստիկանապետին: Իհարկե, վերջին օրերին մամուլում և էլեկտրոնային լրատվամիջոցներում այս թեման բազմիցս քննարկվեց: Եղան կտրուկ արձագանքներ, ողջունելի մոտեցումներ և այլն: Բայց կարևորագույն հարցադրումը, թե ինչու է ոստիկանապետն այդքան անկեղծ, երբ խոսք է գնում իր կողմից բռնություն կիրառելուն, կարծես քչերին է հետաքրքրում: Այն, որ ձեռքեր կտրելով կամ կռնատ ոստիկաններ ստեղծելով համակարգը չի մաքրվի, դա անգամ երեքամյա երեխային է պարզ:

Ակամայից հիշեցի իմ փոքրիկ հարևանին, ում մոտ ոստիկանի կերպարն ընկալվում էր բացասական հերոսի օրինակով: Նա ամեն օր կանգնում էր փողոցում և ոստիկան անցնելիս ուղղում էր մեկ պարզ հարցադրում՝ «Միլիցիա հոպար, դու … ե՞ս»: Բազմակետերի փոխարեն նա օգտագործում էր մի բառ, որը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է հետույք, իսկ ժամանակակից հայերենում օգտագործվում է սեռական փոքրամասնությանը և ևս մեկ խավի նկարագրելու համար:

Ձեռնակատիրության կամ բռնանմանության թեման շատ արդիական էր նաև այն ժամանակ, երբ պարոն գլխավոր ոստիկանը ղեկավարում էր Ռազմական ոստիկանությունը: Ոչ միայն շարքայինները, այլ նաև ուսադիրներ կրող բանակային սպաներն աշխատում էին կիլոմետրերով հեռու մնալ այդ կառույցից, զի այնտեղ հայտնվելու պարագայում ենթարկվում էին խաչաձև հարցաքննության, սակայն մեկ տարբերությամբ. «խաչաձև հարցաքննություն» կոչվածն այդ կառույցի քննիչներն ընկալում էին ուղիղ իմաստով: Ասել է, թե «պառավն իմաստուն չէ, գլխով անցածից գիտե»: Ու եթե մի համակարգում այդ պրակտիկան աշխատել է, ապա ինչու մյուսում չի կարող աշխատել:

Բայց այստեղ կա մեկ արմատական տարբերություն` այնտեղ աշխատել է «չուժոյների» նկատմամբ, այստեղ կարող է աշխատել «սվոյների» նկատմամբ: Բայց այստեղ շատ տարօրինակ է հատկապես մարմնի հատվածի վերաբերյալ մոտեցումը և պատժի ձևաչափը: Մեր ոստիկանապետը հայտնի է որպես բարեպաշտ քրիստոնյա, ով առիթը բաց չի թողնում Ասվածաշնչից մեջբերումներ անելու, դե, իսկ Րաֆֆիի հետ էլ ապաշխարելն արժանի է Սուրբ գրքում տեղ գտնելուն՝ որպես բարեպաշտության և ինքնախարազանման բացառիկ քրիստոնեական նմուշներ: Բայց գողության կամ կոռուպցիայի համար ձեռք կտրելու պրակտիկան ավելի շատ ընդունված է իսլամական երկրներում ու հատկապես այն երկրներում, որտեղ գործում է սովորութային իրավունքը կամ աստվածապետական համակարգը:

Ի՞նչ է ստացվում՝ գործ ունենք դավանաբանակա՞ն կամ արժեհամակարգային փոխակերպմա՞ն հետ: Մտահոգիչ է անշուշտ: Հետագայի դիտանկյունից նայած՝ այս ամբողջ խոնջության համածիրում էլ ավելի աբսուրդ էր գլխավոր ոստիկանի մեկնաբանությունն իր հայտարարության վերաբերյալ: Մեկնաբանության մեջ նա հիմնականում հղում էր կատարում դարձվածաբանական եզրույթներին: Հասկանալի է, որ հայերենն այդ առումով հարուստ է, ավելին` ունի բազմիմաստ բառեր: Այս նույն տրամաբանությամբ, շեկ կամ կարմիր մազերով ոստիկան տեսնելիս, իսկ այդպիսիք կան, կարող ենք մոտենալ և դիմել այն բառով, որով սովորաբար դիմում են վարքից թույլ կանանց ու հետո էլ հիմնավորենք, որ գիտեք, Սասնա ծռեր էպոսում, այդ բառն ընդամենը օգտագործում են որպես գույն, հետո եք աղավաղել բառի իմաստը: Իհարկե, միամտությունը կլինի կարծել, որ այդ պարագայում, ժամանակակից բարբառով ասված մեր «կռուտիտներն» ընդունելի կլինեն:

Իսկ եթե առավել լրջությամբ խոսենք թեմայի մասին, ապա պետք է փաստենք, որ ամպագոռգոռ հայտարարություններով կոռուպցիա չեն վերացնում: Այն վերացնելու համար քաղաքական կամք է անհրաժեշտ: Անհրաժեշտ է նաև, որ գլխավոր հրամանատարը մաս չկազմի այդ համակարգի: Իսկ մեթոդներ և միջոցներ կոռուպցիա վերացնելու համար հազարապատիկ ավել անգամ կան, քան մտածում ենք շարքային քաղաքացիներս: Շատ երկրներ կիրառել են այն և հասել են արդյունքի: Հեռու չգնալու համար բերենք մեր հարևան Վրաստանի օրինակը, որտեղ թվում է թե նույն կովկասյան մտածողությունն է: Գործել է պետք, ընկերնե´ր, գործել, ոչ թե բազմաչարչար հայտարարություններ անել եթերային հնարքների համար: Իսկ գործելու հնարավորություն տալիս է թե´ իրավական դաշտը, թե´ համակարգի քանակը: Պարզապես ցանկությունն է բացակայում: Իսկ երբ այս համակարգում վերանա կոռուպցիան և համակարգն աշխատի այն նպատակի համար, որին կոչված է, կվերանա նաև համակարգի վերաբերյալ հասարակական այնպիսի ընկալումը, ինչպիսին ունի իմ փոքրիկ հարևանը:

Վահրամ Թոքմաջյան

Orer.am, վերլուծաբան