Ադրբեջանական տնտեսության հետընթացը եւ Լեռնային Ղարաբաղի դեմ լայնածավալ ագրեսիան
Ադրբեջանական լայնածավալ հարձակումը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ուղղությամբ, քաղաքագետների մեծ մասի կարծիքով, պայմանավորված է այդ երկրի տնտեսական կացությամբ եւ հեռանկարներով:
Նավթի միջազգային գների անկումը ծանր հարված է հասցրել Ադրբեջանի տնտեսությանը, որի հետեւանքով ոչ միայն ավելանում եւ ավելանալու են սոցիալական դժգոհությունները, այլեւ նվազելու այդ երկրի ռազմական կարողությունները:
Ոչ միայն զենքի եւ զինատեսակի նոր միլիարդանոց գնումներ կատարելն է անհնար դառնալու, այլեւ արդեն հիմա այդ երկիրը դժվարություններ ունի վճարումներ կատարել գնվածի համար:
Հետեւաբար, մեծ գայթակղություն կա հիմա սկսել ռազմական լայնածավալ գործողություններ, քանի որ տարեց տարի Ադրբեջանի ռազմական հզորությունները ավելի ու ավելի են թուլանալու: Այժմ դա ներկայացնենք թվերի լեզվով: Անցյալ տարի` 2015-ին Ադրբեջանի վիճակագրության պետական կոմիտեի տվյալներով, այդ երկրի տնտեսական (ՀՆԱ) աճը կազմել է 1 տոկոս:
Նշենք նաեւ, որ Ադրբեջանի վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյլաներն այնքանով են վստահելի, որքանով այդ երկրի բարձրագույն ղեկավարության՝ իրականությունից էապես տարբերվող հայտարարությունները: Այդուհանդերձ, անգամ պաշտոնական տվյալներով, այս տարվա՝ 2016-ի առաջին երկու ամիսներին արդեն արձանագրվել է տնտեսական անկում՝ 3,2 տոկոսով:
Ընդ որում, նավթային հատվածում անկումը կազմել է 5,5 տոկոս, իսկ միայն Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերության կողմից նավթի արդյունահանումը նվազել է 7,5 տոկոսով, գազինը՝ մոտ 4 տոկոսով: Ադրբեջանական տնտեսության մեջ նավթի գործոնի գրեթե միանձնյա դերի մասին բազմիցս է խոսվել: Նույն՝ Ադրբեջանի պետական վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, երկրի տնտեսության՝ ՀՆԱ-ի մոտ 70 տոկոսը ապահովում է նավթային հատվածը: Արտահանման 85-90 տոկոսը դարձյալ նավթն է, գազը եւ նավթամթերքները: Ներկայումս նավթի միջազգային գները, փոքր տատանումներով գտնվում են 40 դոլար 1 բարելի դիմաց միջակայքում, այն դեպքում, երբ 2 տարի առաջ նաթվի միջազգային գինը 140 դոլար էր: Արտաքին առեւտրի տվյալները նույնպես արտացոլում են Ադրբեջանի տնտեսության մեջ տեղի ունեցող երեույթները:
2016-ի հունվար-փետրվարին արտաքին առեւտրի ծավալները 2015-ի հունվար-փետրվարի համեմատ նվազել են 45 տոկոսով, կազմելով 2,2 մլրդ դոլար: Ընդ որում, ավելի շատ նվազել է արտահանումը՝ 47 տոկոսով, որի ավելի քան 85 տոկոսը կազմել են նավթը գազը եւ նավթամթերքները: Ինչպես է փոխվել կենսամակարդակը:
Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն նվազել է 4,3 տոկոսով: Սակայն, ըստ Standard&Poor’s միջազգային վարկանիշային կազմակերպության, արտարժույթով արտահայտված, 2016-ին 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն Ադրբեջանում կազմել է մոտ 4000 դոլար, այն դեպքում, երբ 2014-ին՝ 8000 դոլար էր:
Այսինքն, երկու տարի առաջվա համեմատությամբ բնակչության իրական եկամուտները նվազել են գրեթե կրկնակի: Այդ երկրի ազգային արժույթը այս ընթացքում գրեթե կրկնակի արժեզրկվել է եւ այս պահին 1 դոլարն արժե 1,5 մանաթ: Հետաքրքական փաստ, որ հրապարակել է Ադրբեջանական JAMnews ինֆորմացիոն պորտալը, որը վկայում է, թե որքան կրտուկ անկում է ունեցել այդ երկրի կենսամակարդակը: Ադրբեջանում անցած մեկ տարվա ընթացքում 9 անգամ նվազել է մեքենաների ներկրումը:
Ակնհայտ է, որ բացի վերեւում նշվածից, Լեռնային Ղարաբաղում ձեռնարկած ագրեսիայի պատճառներից մեկն էլ Ադրբեջանի բնակչությանը սոցիալական խնդիրներից շեղելն է՝ “ռազմական հաջողություններով”: Սակայն, ինչպես միշտ, այս անգամ եւս դա տեղի չունեցավ, եւ Ալիեւի բռնապետական վարչակարգը առաջիկայում լուրջ խնդիրների առջեւ է կանգնելու:
