Սենսացիաների հետեւից չընկնել. Դ.Բաբայանը՝ սահմանին «կապույտ սաղավարտների» տեղակայման մասին
Armtimes.com-ը գրում է.
Վերջին օրերին Լեռնային Ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի սահմանին պատերազմական գործողությունները կարծես դադարել են, սակայն նաեւ բանակցություններ չկան վերջնական խաղաղության հաստատման հարցում պայմանավորվածություն ձեռքբերելու շուրջ: Ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո խոսելով Լեռնային Ղարաբաղի հարցի շուրջ բանակցային գործընթացի վերսկսման հնարավորության մասին՝ Սերժ Սարգսյանն իր կուսակիցների հետ հանդիպմանն ասել էր, որ դրա համար անհրաժեշտ է կյանքի կոչել երեք քայլ՝ հետաքննության մեխանիզմների ներդրում, հասցեական հայտարարություններ եւ երաշխիքներ, որ Ադրբեջանը չի գնա նոր ագրեսիայի եւ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի նկատմամբ ահաբեկչության: ԼՂՀ նախագահի մամուլի խոսնակ Դավիթ Բաբայանի հետ զրուցել ենք այս պայմանների իրագործման հարցում առաջընթացի եւ այլ հարցերի շուրջ:
- Պարոն Բաբայան, Լեռնային Ղարաբաղի արտգործնախարարությունն այսօր հաղորդագրություն էր տարածել՝ տեղեկացնելով, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության իշխանությունների հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն` ԵԱՀԿ առաքելությունը Ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի զինված ուժերի շփման գծի ուժեղացված դիտարկում է անցկացրել ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղի հյուսիսարեւմտյան ուղղությամբ: Առաջին անգամ է օգտագործվում ուժեղացված բառը: Ի՞նչ է դա նշանակում:
- Խոսքը թերեւս այն մասին է, որ քառօրյա պատերազմից հետո անվտանգության միջոցառումներն են եղել ավելի բարձր մակարդակի վրա: Որեւէ արտառոց բան տեղի չի ունեցել, անցկացվել է հերթական մշտադիտարկում: Բայց ընդդհանրապես այս հարցը կարեւոր է այն առումով, որ հիմա արդեն անհրաժեշտ է լուրջ մեխանիզմներ մշակել եւ ներդնել զինադադարի ռեժիմի խախտումների տեղն ու վայրը, ինչպես նաեւ խախտող կողմին արձանագրման համար:
- Հետաքննության մեխանիզմի ներդրման հարցը նաեւ Սերժ Սարգսյանի առաջադրած 3 պայմանների մեջ կար: Արդյո՞ք այս ուղղությամբ քայլեր արվում են:
- Գիտեք, պետք է արվեն: Դեռեւս քննարկման մեջ է, բայց սա ամենաստորին օղակն է ռազմական նշանակություն ունեցող ոլորտում, որը գրեթե անտեսված է եղել այս բանակցային գործընթացի ընթացքում: Հիմնական շեշտը դրվել է կարեւոր խնդիրների լուծմանը, «ամենաբարձր հարկերին»՝ կարգավիճակ, սահմաններ...Բայց առանց այդ հիմքի, այդ ստորին օղակի՝ հնարավոր չէ առաջ գնալ եւ չորսօրյա պատերազմը ցույց տվեց դա: Պաշտոնական Ստեփանակերտը բազմաթիվ անգամ առաջարկել է նման մեխանիզմների մշակումն ու կիրառումը: 2007 թվականից առաջարկում է, որպեսզի դիպուկահարները հետ քաշվեն: Չեն արել դա՝ Ադրբեջանի ապակառուցողական քաղաքականության շնորհիվ: Արդյունքում փոխվել է հրադադարի խախտումների որակը. արդեն ոչ թե դիպուկահարներն են խախտումներ կատարում, այլ ավելի ծանր զինատեսակներ: Այդ ընթացքում պաշտոնական Ստեփանակերտն առաջարկել է ստեղծել հանգստյան օրեր եւ գոնե կրոնական, ազգային տոների օրերին չկրակել: Դա եւս Ադրբեջանը մերժել է: Հիմա եթե ժամանակին խախտումները ֆիքսելու այդ մեխանիզմները մշակվեին՝ միգուցե այս քառօրյա պատերազմը տեղի չունենար եւ այսքան զոհեր չլինեին: Բայց հիմա, հաշվի առնելով, որ այդ քառօրյա պատերազմը նաեւ մեծ հարված է հասցրել բանակցային գործընթացին, մտցրել է գրեթե փակուղի, պետք է վերակենդանացնել բանակցային գործընթացը, որը շատ դժվար է: Բայց մինչեւ վերակենդանացումը կամ որպես կարեւորագույն նախադրյալ վերակենդանացման համար պետք է մշակվեն եւ ներդրվեն այդ մեխանիզմները: Որովհետեւ հիմա նույնիսկ առանց բանակցային հանդիպումների կազմակերպման անհրաժեշտ է պահպանել խաղաղություն եւ կայություն տարածաշրջանում: Իսկ այս համատեքստում անփոխարինելի է նման մեխանիզմների մշակումն ու ներդրումը, որպեսզի արձանագրվի խախտողը, հետո պատասխան տրվի՝ ինչո՞ւ է խախտել, ի՞նչն է եղել պատճառը: Մինչեւ դա չլինի՝ շատ դժվար է լինելու անցնել գործընթացի մյուս «հարկին»՝ բանակցային գործընթաց, եւ այլն, եւ այլն:
- Հիմա ռեալ հնարավորություն կա՞ այդ մեխանիզմներն իրագործելու: Այս պահին որեւէ քայլ արվո՞ւմ է:
- Հիմա կա հնարավորություն: Այսինքն նայած Ադրբեջանը իրեն ոնց կդրսեւորի: Բայց միջազգային հանրությունը պետք է սկզբունքայնություն ցուցաբերի, եւ անպայման, որպես բանակցային գործընթացը շարունակելու նախադրյալ փորձի անցկացնել այդ բոլոր որոշումները եւ սկսվի գործընթացը:
- Իսկ դուք այդ ուղղությամբ որեւէ քայլ տեսնո՞ւմ եք միջազգային հանրության կողմից:
- Այո, իհարկե: Պետք է հանդիպումները շարունակվեն կողմերի միջեւ, ներդրվեն մեխանիզմներ այդ խախտումները ֆիքսելու, միգուցե ավելի ուժեղացվի ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի գրասենյակը՝ թե մարդկային, թե մասնագիտական ռեսուրսներով: Թե չէ հիմա տեսեք՝ կարեւոր է այդ մշտադիտարկումը, բայց դա կարող է տեղի ունենալ ամիսը մեկ անգամ, այն էլ նախօրոք պայմանավորվում են, թե որ մասում անցկացնեն: Այսինքն կարող է այդ պահին նորմալ է իրավիճակը, դադարեցնում են կրակը, բայց դա չի նշանակում, որ դա բավարար է: Էն ժամանակ՝ 1994 թվականին, 95-ին, 96-ին դա բավարար է եղել, բայց արդեն 2014-2015 թվականներից այդ մեխանիզմը սկսել է խնդիրներ առաջացնել:
- Գերմանացի քաղաքագետ Ալեքսանդր Ռառը երեկ «ՀԺ» թղթակցին ասել է, որ այժմ քննարկվում է ԼՂ հակամարտության գոտում ԵԱՀԿ դրոշի տակ «կապույտ սաղավարտներ» խաղաղապահ ջոկատների տեղակայման հարցը: Տեղյա՞կ եք ինչ է դա:
- Խոսքը խաղաղապահ ուժերի մասին է, բայց ո՞ւմ հետ է քննարկվում: Ես չգիտեմ ում հետ է քննարկվում եւ այդ քաղաքագետը որտեղից է նման տվյալներ վերցնում:
- Այսինքն դուք տեղյակ չեք նման քննարկումից:
- Դե նման տեղեկություն չկա եւ չի էլ կարող լինել: Կրկնում եմ. մենք բազմիցս ասել ենք, որ որպես սկզբունք մենք դեմ չենք, որ կարող են խաղաղապահներ գալ, բայց նրանք կարող են գալ մի դեպքում, եթե հակամարտությունը համապարփակ ձեւով ստանա իր լուծումը: Եթե բոլոր հարցերը կարգավորվեն՝ քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, մարդասիրական: Երբ որ Ադրբեջանը ճանաչի Արցախի Հանրապետությունը, երբ որ Արցախի Հանրապետությունը փոխադարձաբար ճանաչի Ադրբեջանի Հանրապետույունը, երբ որ հստակեցվեն սահմաները, մնացած հարցերը լուծվեն: Միգուցե այդ ժամանակ, որպես խաղաղության հաստատման հարցում միջազգային հանրության մասնակցության սիմվոլիկ դրսեւորում երկու պետությունների սահմանին կամ ամբողջ երկայնքով կամ որոշ հատվածներում նման ուժեր տեղակայվեն: Հիմա դա իմաստ չի ունենա: Այսինքն սա լուրջ խնդիր է, պետք է հասկանալ իրավիճակը եւ սենսացիաների հետեւից չընկնել: Գերմանիան այս տարի նախագահում է ԵԱՀԿ-ում, բայց դա չի նշանակում, որ ամեն մի քաղաքագետ ինչ-որ ասում է՝ համապատասխանում է իրականությանը:
- Պարոն Բաբայան, բանակցությունների վերադառնալու նախապայմաններից մեկն էլ Ղարաբաղի ներգրավումն է բանակցություններին: Ի՞նչ եք կարծում այդ պայմանը կպահպանվի՞, թե բանակցությունների վերսկսման հնարավորության դեպքում Հայաստանը հետքայլ կանի այդ պահանջի հարցում:
- Մենք միշտ ասել ենք, որ Արցախը պետք է մասնակցի գործընթացին: Ի վերջո տեսեք, անհեթեթ իրավիճակ է ստեղծվել: Այդ որոշումը, որ հակամարտության 3 կողմ կա (Հայաստան, Ղարաբաղ, Ադրբեջան), ընդունվել է ԵԱՀԿ բուդապեշտյան գագաթնաժողովում: Այն ընդունվել է Մինսկի խմբի անդամ պետությունների կողմից՝ կոնսենսուսի հիման վրա: Ադրբեջանի քմահաճույքով 1998 թվականից բանակցությունները ընթանում են խեղաթյուրված ձեւաչափով՝ խախտելով բուդապեշտյան որոշումը: Դրա փոխարեն գոնե հինը պետք է չեղյալ համարվեր կամ նորը ընդունվեր, որը տեղի չի ունեցել, այսինքն այս բանակցությունների վարումը ԵԱՀԿ ՄԽ կողմից հակասում է հենց Բուդապեշտում ընդունված հիմնարար փաստաթղթին: Այսինքն իրավական տեսանկյունից ճիշտ չէ: Այս չորսօրյա պատերազմը ցույց տվեց, որ պատերազմն ընթանում է Ադրբեջանի եւ Արցախի միջեւ: Եթե Արցախը պատերազմի կողմ է՝ ինչո՞ւ չպետք է լինի բանակցությունների կողմ, ո՞վ կարող է տալ ինչ-որ պատասխան դրան: Որեւէ մեկը չի կարող, որովհետեւ շատ ակնհայտ է դա:
