Հեղափոխության տրամաբանությունը, քայլելու հաշվիչը և թիմային քաոսը
ՀասարակությունՊատմական փորձով ապացուցված է, որ հեղափոխությամբ ձևավորված իշխանությունները ունենում են բավականին խառը կազմ և ռիթմ, անհստակ ծրագիր: Լա՞վ է սա, թե՞ վատ, այլ հարց է: Բայց իրողությունն այն է, որ հեղափոխությունից հետո դեռևս երկար ժամանակ է պահանջվում, որպեսզի նոր իշխանությունները զտվեն, հստակեցվեն ներքին հիերարխիան, գաղափարախոսությունը, ծրագիրը, առաջնահերթությունները: Հայաստանն այս առումով բացառություն չէ, մանավանդ, եթե հաշվի առնենք, թե ինչ տարբեր քաղաքական մոտեցումներ և կենսագրություն ունեցող մարդիկ էին կանգնած հեղափոխական հարթակում: Եվ ինչպես պատմական օրինաչափությունների, այդպես էլ Հայաստանի դեպքում, նման խառը իրավիճակներում հստակ է միայն մեկ բան՝ առաջնորդի անձն ու գործառույթները: Մնացյալը ձևավորվում և կայանում է հընթացս: Վերոնշվածի վառ դրսևորումներին մենք ականատես ենք լինում հեղափոխության առաջին օրերից, իսկ վերջին շրջանում այդ դրսևորումներն առավել ցայտուն են դառնում: Հաճախ է պատահում, երբ Փաշինյանն, օրինակ, հայտարարում է մի բան, հետո նրա խորհրդականները կամ նրա կաբինետի անդամներն այլ բան են ասում: Ընդ որում, խոսքը ոչ միայն հայեցակարգային տարընթերցումների մասին է, այլև հասարակ տեղեկատվական առիթների, որոնց շուրջ հնչող հակադիր, իրարամերժ հայտարարությունները ենթադրել են տալիս, որ իշխանության ներսում չկա միասնական կառավարման առանցք, միասնական օրակարգ և շատ հարցեր պարզաբանվում են «ոտքի վրա» սկզբունքով:
Հեռու ենք այն մտայնությունից, որ լավ թագավոր, վատ արքունիք մոդելը նպատակադրված ներմուծվում է քաղաքացիների գիտակցության մեջ, բայց միաժամանակ անհնար է տեսնել, որ Փաշինյանի բարձր վարկանիշի պայմաններում՝ իշխանության ընդհանուր ճակատում առկայծող տարընթերցումները վերագրվում են իշխանությանն ու իշխանական թիմին ընդհանրապես՝ դրանից տարանջատելով Նիկոլ Փաշինյանին: Սա՝ ընկալման իմաստով: Իսկ իրականում, գործառնական իմաստով, ինչքան թույլ է թիմային փոխըմբռնումը, այդքան թույլ է թիմի առաջնորդը: Եվ եթե հիմա խնդիրը սահմանափակվում է հայտարարությունների միջև եղած տարընթերցումներով, ապա կա վտանգ, որ նույն կերպ շարունակելու դեպքում փոխկապակցվածության բացակայությունը կարող է դառնալ աշխատանքային ոճ:
Խնդրի արմատները պարզ են. ներկայիս իշխանությունը ձևավորվել է ոչ թե նախապես կազմված նախընտրական ցուցակով, որտեղ ըստ համարների ֆիքսված կլիներ որոշակի ուղղահայաց հիերարխիա՝ դրանից բխող ֆունկցիոնալ համադրելիությամբ, ոչ թե բացառապես ոլորտային պրոֆեսիոնալներ հավաքելու հիմքով, այլ հաշվի է առնվել, այսպես ասած, հեղափոխության մասնակցության չափաբաժինը, այս դեպքում՝ քայլերի «հաշվիչը»: Եվ եթե զուտ հեղափոխական իրավիճակին ադմինիստրատիվ տեսք տալու առումով այս սկզբունքը ներդաշնակ է, ապա արդեն բուն, ընթացիկ, առօրեական կառավարման մեջ այն առաջացնում է այն խնդիրները, որոնց մասին խոսեցինք: Ստացվում է, որ կա համար մեկը, բայց համար երկուսը, երեքը, չորսը, ինչքան էլ որ ֆորմալ առումով կան, բայց դե ֆակտո առ ոչինչ են: Հեղափոխությունն, իհարկե, ունի իր առանձնահատկությունները և դրանցից մեկն էլ հենց հեղափոխության մասնակցության չափաբաժնով առաջնորդվելն է: Բայց երկարաժամկետ առումով՝ հաշվի առնելով կառավարման ու քաղաքականություն վարելու արդյունավետությունը, այն չի գործում:
Ինքը՝ Փաշինյանն էլ առայժմ չի փորձում սահմանել հիերարխիան՝ գործընթացների մի ահռելի հատված թողնելով ինքնահոսի:
Իհարկե, երբ թիմում առկա չէ հստակ ֆունկցիոնալ ուղղահայացը, առաջին համարի դերակատարությունն էականորեն բարձրանում է, քանի որ նա դառնում է, ըստ էության, միակը, ով լեգիտիմ է բոլոր կողմերի համար, հետևաբար միակը, որ կարող է ապագայում էլ հավակնել իշխանության ղեկին լինելու:
Գուցե սա ևս հեղափոխության տարերային էությամբ պայմանավորված դրսևորում է: Սակայն ակնհայտ է, որ այս մոտեցումը նախկինում քանիցս կիրառվել է հայաստանյան իշխող և ծանրակշիռ քաղաքական ուժերի կողմից, ինչը հանգեցրել է կուսակցությունների ու իշխող թիմերի ներսում մրցակցության, այլընտրանքի, իսկ ինչպես ապրիլ–մայիս ամիսներին տեսանք՝ նաև պահեստային պլանի բացակայությանը:
Թագավոր–արքունիք հակադրությունը, ինչքան էլ որ այն այժմ կարող է հիմնավորվել նույն թիմում տարբեր կարծիքների ազատ կամարտահայտման սկզբունքով, օրինաչափորեն բերում է մի վիճակի, որտեղ թագավորը ունենում է տոտալ առավելություն, կամ արքունիքում սկսում են դավադրության դրսևորումներ նկատվել: Այս ռիսկերը չեզոքացնելու համար է, որ միաժամանակ բավական կարգապահ թիմային աշխատանքի հաստատմանը զուգահեռ ներդրվում են բովանդակային օրակարգեր, ընդհանուր դիրքորոշումների փաթեթ կենսական հարցերի շուրջ, որի առկայության դեպքում արդեն փոքր տեղեկատվական խնդիրների շուրջ տարակարծիք հայտարարությունները աչք չեն ծակում: Առայժմ իշխանության բովանդակային, գաղափարական մոնոլիտությունը չկա, այն փոխատեղվում է Փաշինյանի անձով և առայժմ այդ փոխատեղումը արդարացնում է իրեն՝ հաշվի առնելով որոշակի ներքաղաքական անցումային իրողություններ: Բայց հարց է՝ արդյո՞ք անցումային փուլից հետո այս փոխատեղմամբ հնարավոր կլինի ապահովել արդյունավետ աշխատանք՝ առավել երկար հեռանկարով:
