Բոլորի վարչապետը լինելու ռիսկը և «իզմերից» խուսափելու խորքային պատճառները
ՀասարակությունՆախօրեին Ազգային ժողովում Նիկոլ Փաշինյանը առիթ ունեցավ խոսելու Հայաստանում բավական զգայուն մի թեմայի՝ ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշում ունեցող մարդկանց մասին: Փաշինյանն այս մասին խոսելով՝ ամեն դեպքում նշեց, որ իր համար ավանդական հայկական ընտանիքը բարձրագույն արժեք է, բայց փորձեց խնդրին նայել նաև այլ կողմից՝ հիշատակելով Ֆրանսիայում իր հետ պատահած մի դեպք, երբ նա հանդիպել էր Հայաստանից արտագաղթած մի տղայի, ով միասեռական է:
Այս թեմայով խոսելիս Փաշինյանն ակնհայտորեն զգուշավորություն էր դրսևորում: Մի կողմից՝ նա անընդհատ ընդգծում էր ավանդական ընտանիքի հարցում իր դիրքորոշումը, մյուս կողմից էլ փորձում էր, այսպես ասած, չնեղացնել ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշում ունեցող մարդկանց: Մեծ հաշվով, սակայն, որևէ կոնկրետ դիրքորոշում այս հարցով Փաշինյանը չհայտնեց՝ առաջարկելով բոլորով մտածել, թե ինչպիսին է լինելու մեր դիրքորոշումն այս հարցում:
Փաշինյանի նման պահվածքի հիմքերը որոշակիորեն հասկանալի են: Նա իշխանության է եկել համաժողովրդական հեղափոխության արդյունքում, ինչը ենթադրում է, որ նրան պաշտպանում են հասարակության տարբեր, հաճախ իրար հետ հակադիր հայացքներ ունեցող խմբեր: Հետևաբար որպես համաժողովրդական ղեկավար՝ Փաշինյանը չի կարող այս հարցում նժարը թեքել այս կամ այն կողմ: Հեղափոխության օրերին, դրանից հետո էլ Փաշինյանը քանիցս հայտարարել է, որ ինքը «իզմեր» չունի, որևէ գաղափարախոսության չի հարում և իր միակ գաղափարախոսությունը հայաստանակենտրոնությունն է: Այս ձևակերպումը Փաշինյանն առավելապես կիրառում է տնտեսական և արտաքին քաղաքականությանը վերաբերող հարցերում: Սակայն նույն այս դիրքորոշումը, այսինքն՝ իզմերի բացակայությունն ակնհայտ դարձավ նաև ԼԳԲՏ անձանց հետ կապված ԱԺ–ում հնչեցրած տեքստում:
Բայց, եթե արտաքին քաղաքականության հարցում «իզմերի» բացակայությունը կարող է հիմնավորվել հավասարակշիռ արտաքին քաղաքականություն ունենալու ձգտմամբ, տնտեսության մեջ էլ այդ իզմերը հնարավոր է հիմնավորել ավելի ներառական, ընդգրկուն, դասագրքային սահմանումներից անկախ քաղաքականություն ունենալու պատճառաբանություններով, ապա վերոնշյալ զգայուն թեմաներով ամեն դեպքում զգուշավորությունը երկար տևել չի կարող: Մանավանդ, որ այդ զգուշավոր ելույթը նույնիսկ յուրաքանչյուր կողմ ընկալել ու ներկայացրել էր ըստ իր մոտեցումների ու հայացքների:
Համաժողովրդականության բաղադրիչն անխոս կարևոր է և օրինաչափ հեղափոխության տրամաբանության կոնտեքստում: Բայց երկարատև հեռանկարում համաժողովրդականությունը կարող է բերել կոնկրետ քաղաքական պատասխանատվության բացակայությամբ այս կամ այն որոշումն ընդունելիս: Իշխանության խնդիրն, ի վերջո, բոլորին դուր գալն ու երջանկացնելը չէ: Դա անհնար է նաև տեխնիկապես: Ցանկացած իշխանություն, ցանկացած քաղաքական ուժ պատասխանատու է և իրացնում է շատ կոնկրետ քաղաքական գիծ: Հաղթում է և իշխանություն ստանում է այն ուժը, որի առաջարկած գիծը, ծրագիրը, գաղափարախոսությունն այդ պահին ունենում է ամենաշատ համակիրները:
Հասկանալի պատճառներով Հայաստանում քաղաքականությունը զրկված է եղել այդ ծրագրային–գաղափարախոսական բաղադրիչից: Որևէ ընտրություն չի եղել, որտեղ այդ բաղադրիչները կենսական նշանակություն կունենան: Մեծամասամբ քաղաքականությունը Հայաստանում եղել է ուժի ցուցադրություն: Իսկ ցավոտ, զգայուն հարցերում կրկին որդեգրվել է կոնկրետ տեսլականի բացակայությունը՝ հասարակության այս կամ այն հատվածին ընդդիմադիր ճամբար չմղելու նկատառումներով:
Հիմա, սակայն, առավել քան երբևէ, Հայաստանն ունի ծրագրային–գաղափարական քաղաքական դաշտ ձևավորելու հնարավորություն: Դրա ձևավորման առաջին պայմանն այն է, որ թե՛ սոցիալ–հոգեբանական, թե՛ տնտեսական ու քաղաքական առումով ցավոտ խնդիրներում կառավարությունը որդեգրի շատ կոնկրետ քաղաքականություն, որը գուցե չի բավարարի հասարակության այս կամ այն հատվածին: Ու եթե հեղափոխության սկզբի ամիսներին, պայմանավորված հրապարակի գործոնով ու համաժողովրդականության ազդեցությամբ, հնարավոր չէր որդեգրել կոնկրետ «իզմ», ապա ընտրությունները այդ «իզմերում» կողմնորոշվելու լավագույն առիթն են: Ի վերջո, երբ ցանկանում ես դուր գալ բոլորին, կարող է ստացվել այնպես, որ որևէ մեկին դուր չես գալիս:
