Գազի գինը չի փոխվի, բայց ներդրումների ծավալը կնվազի

kommersant.ru-ն «Երևանը չի բարձրացնի գազի գինը, բայց «Գազպրոմը» կիջեցնի ներդրումների քանակը Հայաստանում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ «Գազպրոմը» վերջին պահին կարողացավ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել Հայաստանի նոր իշխանությունների հետ 2019 թվականից գազի գնի 10 տոկոսանոց բարձրացման հարցով, և հիմա գազը սահմանին Հայաստանի համար կարժենա հազար խորանարդ մետրի դիմաց 165 դոլար: Այնուամենայնիվ, այս համաձայնագիրը ձևական է, քանի որ, չնայած «Գազպրոմ Արմենիայի» համար գազի գինը աճել է, բայց Երևանը չի բարձրացնելու գազի գինը վերջնական սպառողի համար: Ըստ փորձագետների, փաստացի պարզվում է, որ «Գազպրոմը» կարող էր վերջնական սպառողի համար գազի գինը իջեցնել ի հաշիվ նրա, որ իր  դուստր ձեռնարկությունը իջեցներ Հայաստանի ենթակառուցվածքներում կատարվող ներդրումների քանակը: Ներկայումս արդեն իսկ որոշված է գազի գինը Հայաստանի համար, նախկին պայմանագրի այս լրացումը կնքվել է «ոտքի վրա» 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ին «Գազպրոմի» տնօրեն Ալեքսեյ Միլլերի և Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի միջև: Հազար խորանարդ մետրի դիմաց նախկին 150 դոլարի փոխարեն Հայաստանը վճարելու է 165 դոլար: «Գազպրոմը» Հայաստանի միակ գազամատակարարն է, չնայած Երևանը գազ է ստանում նաև Իրանից, բայց այդ գազը օգտագործվում է միայն էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար, որն էլ  հետագայում մատակարարվում է Թեհրան: Ըստ 2013 թվականին կնքված պայմանագրի, 2014-2018 թվականներին «Գազպրոմը» Հայաստանինտարեկան պետք է մատակարարեր մինչև 2.5  միլիարդ խորանարդ մետր գազ: 2018 թվականի 9 ամիսների ընթացքում մատակարարվել էր 1.37 միլիարդ  խորանարդ մետր գազ: Այս պայմանագրի երկարացման և լրացում կատարելու հարցը «Գազպրոմը» ստիպված էր իրականացնել Հայաստանի նոր իշխանությունների հետ: Նշենք, որ Նիկոլ Փաշինյանի՝ իշխանության գալուց հետո պաշտոնական Երևանի հարաբերությունները ռուսական պետական ընկերությունների հետ վատացել է: Ամռանը Հայաստանի պետեկամուտների կոմիտեն որոշակի հարկային խախտումներ էր հայտնաբերել մի քանի գազալիցքավորման կայաններում, այդ թվում՝ «Գազպրոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ի դուստր «Ավտոգազ» ձեռնարկությունում: Հետագայում նմանատիպ հարկային խախտումների մեղադրանք ներկայացվեց «Հարավ-կովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ի և անգամ «Գազպրոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ի նկատմամբ: Գազային ընկերությունում ժխտեցին նման խախտումների փաստը և հայտարարեցին, որ արդեն երկու տարի է՝ ընկերությունը վնասներ է կրում 27.6 միլիոն դոլարի չափով: Ընդ որում, նախկինում Հայաստանի կառավարությունը պնդում էր, որ 2019 թվականին պետք է իջեցվի գազի սակագինը: Արդյունքում նախնական պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց, որ գազի գինը սահմանին կաճի, բայց ներքին սպառողի համար այն կմնա նույնը՝ 290 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար: Ներկայումս Հայաստանի քաղաքացիները չեն զգում, որ իրականում Ռուսաստանից էժան գազ են ստանում: Սրա պատճառը հավանաբար կարող է լինել ոչ էֆեկտիվ կառավարումը, ընդ որում՝ չեն բացառվում նաև կոռուպցիոն ռիսկերը: «Գազպրմում» չեն մեկնաբանում բանակցությունների արդյունքները: Ինչպես հայտարարել է Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը, սպառողների համար գազի գնի վերջնական ճշտում կկատարվի «Գազպրոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ի հետ հունվարի 8-ից սկսված բանակցությունների արդյունքում: Ըստ նրա խոսքերի, քանի դեռ չկան ռեալ պայմանավորվածություններ, գազաբաշխիչ ընկերությունը չի դիմի Հայաստանի Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողով՝ գազի սակագինը փոխելու հարցով: Պետք է արվի ամեն ինչ, որ վերջնական սպառողի համար գազի սակագինը չբարձրանա և դրան պետք է հասնել ընկերության արդյունավետ կառավարման և ավելորդ ծախսերը կրճատելու հաշվին: Ընդ որում, փոխվարչապետը նշել է, որ ընկերությունը ևս պատրաստ է դրան: Սակայն հնարավոր է, որ բանակցությունները տևեն ամիսներ: Իր հերթին Հայաստանի վարչապետի արդեն նախկին մամլո խոսնակ Արման Եղոյանը հայտարարել է, որ այստեղ խոսքը պետական սուբսիդավորման մասին չէ, իսկ այն, որ գազի սակագինը «ներքին կարգավորման շնորհիվ» կպահպանվի,ինչպես ասել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, դա չի բերի ոչ պարտքերի կուտակման, ոչ էլ ռուսական կողմին հայկական ակտիվների տրամադրման: Ընդ որում, Հայաստանը շարունակում է բանակցությունները Իրանի հետ՝ գազ գնելու հարցով: Ռայֆֆայզեն բանկի աշխատակից Անդրեյ Պոլիշչուկը համարում է, որ նոր պայմանավորվածությունները կարող են բերել «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերության ակտիվների անկման, բայց չեն լինի կրիտիկական: Ըստ նրա,արդյունքում կնվազեն «Գազպրոմի» ներդրումների ծավալները Հայաստանում, որոնք նախատեսված են ենթակառուցվածքների հզորացման համար: Հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանի նոր իշխանությունները կտրուկ քայլեր են ձեռնարկում «Գազպրոմի» դուստր ձեռնարկության նկատմամբ, պարզ է, որ դժվար թե ընկերությունը նպատակադրված լինի ավելացնել իր ռեսուրսները Հայաստանում, և այս ամենը սպասելի է:  Փորձագետը, այնուամենայնիվ, համոզված է, որ այս ամենը հետագա բանակցությունների առարկա է, և պարզ չէ թե ինչ կորոշվի:

Կամո Խաչիկյան