Ամեն ինչ սկսել զրոյից. բանակցային նոր փուլի մեկնարկը

regnum.ru–ն «Լեռնային Ղարաբաղ. ամեն ինչ մաքուր թղթից: Արդյոք կկայանա Մնացականյան–Մամեդյարով հանդիպումը Մյունխենում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ փետրվարի 16–18–ին Մյունխենում տեղի կունենա անվտանգության հերթական համաժողովը: Կքննարկվեն Եվրոպայի ապագան, տրանսատլանտյան հարաբերությունները և Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունը: Միջոցառմանը կմասնակցեն մոտ 20 երկրների նախագահներ և վարչապետներ, շուրջ 500 քաղաքական գործիչներ և փորձագետներ, պետք է անցկացվեն 30 տարբեր զեկուցումներ, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել տարբեր մակարդակներով շուրջ 2000 երկկողմ հանդիպումներ անցկացնելու մասին: Մյունխենում հնարավոր է նաև, որ հանդիպեն Հայաստանի արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանն ու իր ադրբեջանցի գործընկեր Էլմար Մամեդյարովը: Ավելի վաղ Մնացականյանը ասել էր, որ ինքը կլինի Մյունխենում, Մամեդյարովը ևս կլինի, և ոչինչ չի բացառվում: Միևնույն ժամանակ, Մնացականյանը նշել է, որ չի կարող իմանալ, թե երբ կլնի Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հաջորդ ոչ պաշտոնական հանդիպումը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ, քանի որ հայտնի չէ, թե վարչապետը կլինի՞ Մյունխենում , թե՞ ոչ: Մնացականյանը փորձառու դիվանագետ է և գիտի, թե ինչ ասել, երբ ասել և ինչպես ասել: Նա արդեն մի քանի հանդիպում ունեցել է Մամեդյարովի հետ, և դա դրական են գնահատել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները: Ահա թե ինչու պետք է ուշադրություն դարձնել Մնացականյանի այն արտահայտությանը, որ հիմա արդեն բանակցություններ են վարվում միջնորդների հետ ըստ այն օրակարգի, որը ձևավորվել է Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների հանդիպումների և բանակցությունների արդյունքում : Դրանից ելնելով՝ կարելի է հանգել այն եզրակացությանը, որ Մյունխենում Մնացականյան–Մամեդյարով ձևաչափի ենթադրյալ հանդիպումը, եթե պատրաստված էլ է, ապա ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը այդ ամենին ընդամենը միջնորդավորված առնչություն ունի կամ ընդհանրապես չունի: Սա առաջին կարևոր պահն է: Երկրորդն այն է, որ Ալիև–Փաշինյան հանդիպումները Դուշանբեում և Դավոսում անցկացվել են առանց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդական ջանքերի, չնայած միջնորդները հետագայում ողջունեցին այդ հանդիպումները: Միջնորդները հատկապես ոգևորված էին արտգործնախարարների՝ Փարիզի բանակցությունների արդյունքների գաղտնիությամբ, երբ նրանք առաջարկեցին հակամարտող կողմերին «բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելու կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել»: Դա կարելի է ընկալել որպես քաղաքական իրողություն միայն այն դեպքում, եթե մշակվել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման կոնկրետ համաձայնագրի նախագիծ, որին պետք է պատրաստ լինեն Ադրբեջանի և Հայաստանի քաղաքացիները: Տրամաբանորեն, Մնացականյան–Մամեդյարով և Ալիև–Փաշինյան զույգերի աշխատանքի արդյունքում պետք է ամրապնդվեն ձեռք բերված դիրքորոշումները: Սակայն ինչ–ինչ պատճառներով կա ձախողում, որի պատասխանատվության մի մասը ընկնում է Բաքվի վրա, որտեղից արդեն իսկ «առաջիկա հաղթանակի» բույրն էր սկսում տարածվել՝ ստեղծելով այն մթնոլորտը, որ Երևանը մտադիր է ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ համաձայնագիր Ադրբեջանի համար բարենպաստ պայմաններում: Ակնհայտ էր, որ կողմերը, իրոք, որոշակի փոխզիջումային լուծումներ էին գտել: սակայն Փաշինյանը հայտարարեց, որ հայկական կողմը չի պատասխանելու Ղարաբաղի շուրջ փոխզիջումների պատրաստակամության մասին հարցին, քանի դեռ Ադրբեջանը չի պատասխանել այդ հարցին: Ստացվում է, որ արդեն պաշտպանվող վարչապետը առաջին հերթին Ադրբեջանին է առաջարկում բացել խաղաքարտերը: Այնուամենայնիվ, Փաշինյանը պարզաբանել է, որ նա նույնիսկ չի քննարկել «տարածքներ խաղաղության դիմաց» բանաձևը: Բաքուն մեղադրեց նրան «բանակցային գործընթացը խափանելու մեջ»: Ավելին, նա հայտարարեց, որ Հայաստանի հետ ակտիվ բանակցային գործընթացի հիմքը Հայաստանի վերահսկողության տակ գտնվող շրջանների վերադարձն է: Սակայն սա Փաշինյանին «գցելու» տպավորություն է ստեղծում, քանի որ պարզվում է, որ բանակցություններ են վարվում Բաքվի առաջարկների , այլ ոչ թե փոխզիջման տարբերակների հիման վրա:Այժմ Հայաստանի վարչապետը հակակշռում է՝ հայտարարելով, որ Հայաստանի համար առաջնահերթ է ապահովել Ղարաբաղի անվտանգությունը և նրա ներգրավվածությունը բանակցային գործընթացում: Սա Ալիևի առաջարկած նոր բանակցային օրակարգն է: 

Դժվար չէ հասկանալ, թե ինչու նման փոխակերպում տեղի ունեցավ բանակցային գործընթացում: Մեր կարծիքով, դա առանց արտաքին գործոնի միջամտության չէր լինի:

Մեկ բան ակնհայտ է՝ հակամարտության կարգավորման դիվանագիտական առաջընթացի նախորդ բոլոր պայմանները վերանում կամ նեղանում են: Ներառյալ «երկրների բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստման » առումով, քանի որ այդ թեզը հենց սկզբից լուրջ մեթոդաբանական բացթողում էր՝ պայմանավորված հիմնարար սկզբունքների բացակայության հետ: Այնպես որ, այս պարագայում, հավանական է, որ իրավիճակը վերադառնա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վերահսկողության տակ: Վերջին փորձը ցույց տվեց, որ նման բարդ հակամարտությունը չի կարող լուծվել հինգ–վեց հանդիպումների արյունքում, դա քաղաքական միրաժ է: Ցանկացած համաձայնություն պետք է խնամքով նախապատրաստել, իրավասու քննարկում իրականացնել, իրազեկվածությունը լրջորեն բարձրացնել և կրթական գործունեություն իրականացնել՝ ուղղված նրան, որ բնակչությունը հասկանա հնարավոր փոխզիջումների մասին: Միայն դրանից հետո հնարավոր կլինի կանխել արտաքին ճնշումը: Առայժմ նման բան չկա, և քանի դեռ «գերակշռում» է այն, թե «ով ում կխորամանկի», ոչինչ չի փոխվի, քանի որ այդ հակամարտությունը ոչ միայն պարզապես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտություն է, այլ սա վաղուց արդեն աշխարհաքաղաքական խնդիր է՝ կապված Մերձավոր Արևելքի մարտահրավերների հետ: Այդպիսի հիմնարար բազային սկզբունքները չհասկանալը տանում է և տանելու է դիվանագիտական փակուղու: Ահա թե ինչու, եթե Մյունխենում տեղի ունենա Մնացականյան– Մամեդյարով հանդիպումը, նրանք ստիպված կլինեն սկսել զրոյից՝ մաքուր թղթից:

Կամո Խաչիկյան