Արցախյան հարցում իրականում ամեն ինչ ավելի բարդ է
Միջազգայինregnum.ru–ն «Մադրիդյան սկզբունքներին հրաժեշտ տա՞նք, թե՞ դեռ վաղ է» հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի վարչապետի մամուլի խոսնակ Վլադիմիր Կարապետյանը «Sputnik Армения» պարբերականին տված հարցազրույցում հետաքրքիր հայտարարություն է արել՝ ասելով, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ փաստաթղթի շուրջ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների միջև բանակցությունների մասին համաձայնություն չկա և չկա տեղեկություն, որ կողմերը համաձայնել են հանդիպել առաջնորդների մակարդակով: Նրա խոսքերով, մոտ ապագայում, երբ տեղի կունենա արտգործնախարարների մակարդակով հերթական հանդիպումը (հավանաբար փետրվարի 15–17–ին նախատեսված Մյունխենյան անվտանգության համաժողովի ժամանակ), հարցը պարզ կդառնա: Կարապետյանը պարզաբանել է նաև, որ այս փուլում կոնկրետ որոշումներ չկան, որի մասին հայկական կողմը բազմիցս ասել է, և կան ոչ այնքան պարզ, բայց արձագանքներ նաև Ադրբեջանի կողմից, և եթե նրանց դիրքորոշումը մի փոքր մոտ լինի հայաստանյան մոտեցումներին, դա կնպաստի հանդիպման վերաբերյալ համաձայնության հասնելուն: Կարապետյանը նշել է նաև, որ իրենց համար պարզ չէ, թե ինչու Ադրբեջանի նախագահը համառորեն հրաժարվում է շփվել, իր կարծիքով, իր իսկ սեփական քաղաքացիների հետ, և որ Փաշինյանը բազմիցս ասել է, որ ինքը լիազորված չէ ներկայացնել Լեռնային Ղարաբաղը բանակցություններում: Շատ տրամաբանական կլիներ, եթե Արցախի նախագահի և Ադրբեջանի ղեկավարության միջև ուղղակի կապ գոյություն ունենար: Ի վերջո, պատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք մադրիդյան սկզբունքները գտնվում են օրակարգում, Կարապետյանը ասել է, որ այս հարցով որևէ տեղեկատվություն չունի: Նրա խոսքերով, ոչ ոք չի խոսում այդ փաստաթղթի մասին՝ ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ Հայաստանը և ո՛չ էլ միջնորդները: Դե ինչ, եզրակացություններն իսկապես ինքնըստինքյան առաջանում են: Առաջինն այն է, որ Կարապետյանի՝ «կան ոչ այնքան պարզ, բայց արձագանքներ նաև Ադրբեջանի կողմից» արտահայտությունը ունի որոշակի ենթատեքստ: Ավելի վաղ Ադրբեջանը, մեկնաբանելով Հայաստանի վարչապետի՝ «ադրբեջանական կողմի զիջումների մասին» հայտարարությանը, հղում է կատարել միջազգային փաստաթղթերին և առաջին հերթին ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի 4 բանաձևերին, ըստ որոնց, պահանջվում է Ադրբեջանի գրավյալ տարածքներից զորքերի ամբողջական, անմիջական և անվերապահ դուրս բերում: Երկրորդ եզրակացությունն այն է, որ կրկին հայտարարվել է Բաքվի հայտնի դիրքորոշումը, ըստ որի, հակամարտության լուծման առաջարկությունների վերաբերյալ ընդունված բոլոր փաստաթղթերը ոչ թե Ղարաբաղի ժողովրդի, այլ այդ տարածքի՝ ծագումով հայ և ադրբեջանցի բնակչության մասին է: Այս միտքը արտահայտել է նաև Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարը «The Korea Times» թերթին տված հարցազրույցում, որտեղ նա պնդել է, որ հակամարտությունը պետք է լուծվի Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության հիման վրա, և միևնույն ժամանակ Ադրբեջանը ճիշտ այնպես, ինպես ապահովում է իր տարբեր էթնիկ խմբերի քաղաքացիների անվտանգությունը, պատրաստ է նույնը անել նաև Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության նկատմամբ և տալ նրանց ինքնորոշման իրավունք միջազգայնորեն ճանաչված Ադրբեջանի սահմաններում: Նա ընդգծել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքը պատրաստ է վերադառնալ իր հայրենիք և այդ պատճառով կարևոր է վերականգնել ու զարգացնել Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական և հայկական համայնքների միջև շփումները: Մամեդյարովի այս թեզիսները զարգացնում է ադրբեջանական փորձագիտական հանրությունը, ընդ որում, շատ յուրահատուկ: Օրինակ, քաղաքական վերլուծաբան Մոհամմեդ Ասադուլլազադեն համարում է, որ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացը 180 տոկոսով շրջվել է բացասական ուղղությամբ , և դա՝ չնայած նրան, որ Դավոսում ղեկավարների հանդիպումից ադրբեջանական կողմը գոհ մնաց, քանի որ Փաշինյանը հավանաբար համաձայնել էր մի շարք կետերի հետ, ինչը հնարավոր էր դարձել Վաշինգտոնի միջնորդական ջանքերի շնորհիվ: Այսինքն, ստացվում է, որ ԱՄՆ–ը նպաստել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորմանը, որը ենթադրում է առաջին փուլում մի շարք շրջանների վերադարձ, սակայն, այնուամենայնիվ, իրավիճակը դարձյալ փոխվել է Դավոսից հետո Փաշինյանի՝ Մոսկվա կատարած այցի արդյունքում: Այնուհետև, ինչ–ինչ պատճառներով , Վաշինգտոնը չի շարունակել ճնշում գործադրել հայերի վրա, որի պատճառը Ասադուլլազադեն բացատրում է քաղաքական գործընթացների սկսումով Վենեսուելայում: Մեր կարծիքով, սա իրավիճակի շատ մակերեսային գնահատական է և Ադրբեջանի գործողությունները բացատրելու փորձ, որը, ըստ Բաքվի մեկ այլ փորձագետի, չկարողացավ օգտվել նախորդ տարվա աշնանը ստեղծված բացառիկ հնարավորությունից: Իրականում ամեն ինչ ավելի բարդ է: Դուշանբեից հետո, երբ Ալիևի և Փաշինյանի՝ «ոտքի վրա» հանդիպումից հետո հակամարտող կողմերի շփման գծում լարվածությունը զգալիորեն թուլացավ, ծագեց Ալիև–Փաշինյան ձևաչափը, որը չուներ գործնական կապ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հետ: Վերջինս միայն ողջունեց ձեռք բերված պայմանավորվածությունները: Հետագայում առաջացավ բանակցող մեկ այլ զույգ՝ Մնացականյան–Մամեդյարով զույգը, որը մշակեց գործողությունների իր սցենարը: Ստացվում էր, որ կողմերը հրաժարվել են մանրաասնել մադրիդյան սկզբունքները և հիմք են դրել բանակցային օրակարգի փոփոխության: Այդ փուլում Բաքուն և Երևանը պետք է միասին բացեին խաղաքարտերը , որտեղ նշված են փոխզիջումները, և շարժվեին առաջ: Սխալը Բաքուն արեց, որն, ըստ էության, ներքաղաքական պատճառներով որոշեց հանրային մակարդակով հայտարարել Փաշինյանի «պարտությունը» և իր «հաղթանակը»: Արդյունքում, Փաշինյանը ստիպված հակաքայլ կատարեց, քանի որ ընկնում էր ներքաղաքական հարվածի տակ: Նա հայտարարեց, որ Հայաստանն առանձին է, Լեռնային Ղարաբաղը՝ առանձին: Լեհական Gazeta Wyborcza թերթի կարծիքով, «Հայաստան–Ադրբեջան» ձևաչափում կարելի է խոսել միայն կողմերի պատերազմական վիճակից փաստացի դուրս բերման մասին: Ինչ վերաբերում է «Բաքու–Ստեփանակերտ» ձևաչափին, ապա նոր պայմաններում ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պետք է սկսի զարգացնել հակամարտության կարգավորման հիմնական սկզբունքները: Ե՛վ առաջին, և՛ երկրորդ ձևաչափերում Մինսկի խմբի աշխատանքը կտևի բավական երկար ժամանակ, և փաստ չէ, որ նման աշխատանքը կավարտվի արագ հաջողությամբ: Ամեն դեպքում, նույնիսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ նախորդ բանակցային սխեմային վերադառնալու դեպքում պահանջվում է երկարատև դիվանագիտական աշխատանք: Այժմ ընթանում է Մյունխենում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպման նախապատրաստումը, սակայն ղարաբաղյան ուղղությամբ ճեղքման գործընթացը ավելի է անորոշ դարձել:
Կամո Խաչիկյան
