Համազգայի՞ն, թե՞ պետական օրակարգ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Իրանյան այցի շրջանակներում թե՛ Թեհրանում, թե՛ Սպահանում հանդիպելով տեղի հայ համայնքի հետ, Փաշինյանը քանիցս ընդգծեց համազգային օրակարգի կարևորությունը: Երկու դեպքում էլ դահլիճի էմոցիոնալ արձագանքը ցույց տվեց, որ համազգային աջակցություն, առնվազն այդ կոնկրետ օրինակներով, Փաշինյանն ունի: Սակայն մի բան է էմոցիոնալ ելույթն ու ելույթի ոչ պակաս էմոցիոնալ արձագանքը, մեկ այլ բան՝ քաղաքական ասելիքն ու դրանից բխող քաղաքական գիծը:
«Պե՞տք է արդյոք մեզ համազգային օրակարգ» հարցն առաջին հայացքից ունի դրական պատասխան: Աշխարհասփյուռ հայկական համայնքների առկայությունը վկայությունն է այն բանի, որ հայկական օրակարգը միայն Հայաստանով չի սահմանափակվում: Սփյուռքի նախարարության փակվել- չփակվելը, Սփյուռքում կազմակերպված կառույցների հետ հարաբերությունների որակը միայն տեխնիկապես կարող են ազդել այդ օրակարգերի վրա: Դրանք կան ու լինելու են օբյեկտիվ պատճառներով: Սակայն արդյո՞ք ամեն ինչ այսքան միանշանակ է: Այսինքն, միայն օբյեկտիվ փաստի առկայությունը բավարա՞ր է, որպեսզի Հայաստանը, որպես պետություն, քաղաքական առաջնահերթության շարքում ձևակերպի համազգային օրակարգը: Ոչ թե համազգային օրակարգը, որպես ազգային-պետական օրակարգից բխող կամ այդ օրակարգի մաս կազմող սահմանում, այլ համազգային օրակարգը ինքն իրենով՝ Սփյուռքն ու Հայաստանը միաժամանակ ներառող:
Թերևս այս հարցը Հայաստանում ունի երկու մոտեցում: Դրանք տարբերակվում են Ցեղասպանության գործոնով: Տեր-Պետրոսյանի իշխանությունն, օրինակ, այդ գործոնը կապում էր ոչ թե Հայաստանի, այլ Սփյուռքի հետ՝ ցեղասպանության ճանաչման պայքարը դիտարկելով Հայաստանի սահմաններից դուրս: Տրամագծորեն հակառակն էր անում Ռոբերտ Քոչարյանը, ով ցեղասպանության խնդիրը դարձրեց արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղություններից մեկը:
Սերժ Սարգսյանը կառավարման սկզբի տարիներին առավել հակված էր հարցի տերպետրոսյանական մոտեցմանը, սակայն հայթուրքական բանակցությունների ձախողումից հետո առավելապես հակվեց քոչարյանական մոտեցմանը, սակայն պակաս եռանդով: Ո՞րն է նոր իշխանության մոտեցումը:
Կառավարության ծրագրում, օրինակ, ցեղասպանության ճանաչման գործում Հայաստանի պատասխանատվության պահը ֆիքսված է հստակ: Պարզ է, իհարկե, որ փաստաթղթով ֆիքսված դրույթն ինքնին չի ենթադրում կոնկրետ քաղաքականության իրացում: Այս իմաստով միայն պաշտոնական արձանագրումները բավարար չեն մոտեցումների հստակությունը հասկանալու համար: Առավել ևս, որ անկախ մոտեցումների տարբերությունից, հաջողության պատմություն չկա ո՛չ ճանաչման պատասխանատվություն ստանձնելու, ո՛չ չստանձնելու դեպքում: Այս մոտեցումների տարբերությունն առավելապես կարելի է դիտարկել քաղաքական այլ մոտեցումների շրջանակներում: Օրինակ, Քոչարյանի դեպքում այն արտահայտվում էր Սփյուռքի կազմակերպված կառույցների սիրտը նման հռետորաբանությամբ շահելու ու ի պատասխան ներդրումներ ակնկալելու տեսքով:
Ինչևէ: Ցեղասպանության հարցում պետության դերակատարման մոտեցումների հարցը պարզապես ինդիկատոր է, ընդհանրապես համազգային, թե պետական օրակարգ դիլեման հասկանալու համար: Գուցե ոչ միակ, բայց ամենացայտուն ինդիկատորը: Ցավոք, սակայն, նույնիսկ կառավարության ծրագրի մակարդակով արձանագրվածը առայժմ բավարար չէ հասկանալու, թե ինչպիսին է նոր իշխանության մոտեցումն այս հարցում: Իրանում ունեցած ելույթներն, իհարկե, որոշակիացնում են վիճակն ինչ-որ չափով, բայց հաշվի առնելով, որ այդ ելույթներն արվել են հայկական համայնքի հետ հանդիպմանը, չենք կարող չբացառել սուբյեկտիվության հանգամանքը: Ուստի կարիք կա առավել ամբողջական ու հստակ հայեցակարգային մոտեցման: Այստեղ մենք հերթական անգամ մոտենում ենք ընդհանրապես քաղաքական գաղափարական միասնական դոկտրինի բացակայության ցավոտ հարցին, որն իր դրսևորումներն է ունենում գրեթե բոլոր հարցերում և ոլորտներում:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
