Հակաբիոկների «նախահայրը»՝ բորբոս թաց թամբերից ու լծասարքերից

Մենք գիտենք, որ...

Առաջին հակաբիոտիկը՝ պենիցիլլինը, հայտնաբերել է Ալեքսանդր Ֆլեմինգը:

Իրականում այդպես չէ:

Ավելին, երևի թե կարելի է ասել, որ Ֆլեմինգը հակաբիոտիկների հայտնաբերման վերջին օղակն էր:

Ավելի քան հազար տարի Հյուսիսային Աֆրիկայի բեդուինները պատրաստում են բուժիչ քսուկ բորբոսից, որը նրանք քերում են ավանակների լծասարքերից:

1897 թվականին երիտասարդ ռազմական բժիշկ, լիոնցի Էռնստ Դյուշոնը «հայտնագործություն» կատարեց: Նա նկատեց, որ արաբ ձիապահ տղաները քերում են ձիերի թաց թամբերի բորբոսը և քսում ձիերի՝ այդ իսկ թամբերին քսվելու հետևանքով քերված մեջքին: Վերքերը արագ լավանում էին: Դյուշոնը սկսեց հետազոտել վերցրած բորբոսը և գտավ, որ դա բորբոսասունկ Penicillium glaucum-ն է: Նա փորձեց դրանով բուժել տիֆով վարակված ծովախոզուկներին և հայտնաբերեց, որ բորբոսասունկը քայքայիչ ազդեցություն է ունենում Escherichia coli բակտերիաների վրա: Սա, փաստորեն, հակաբիոտիկի առաջին կլինիկական փորձարկումն էր: Երիտասարդ բժիշկն ամփոփեց իր հետազոտության արդյունքները և դոկտորական ատենախոսության տեսքով ներկայացրեց Փարիզի՝ Պաստերի անվան համալսարան: Բայց այնտեղ անգամ հարկ չհամարեցին տեղեկացնել, որ երիտասարդի ատենախոսությունը ստացել են, քանի որ Դյուշոնն ընդամենը 23 տարեկան էր, ուստի, ըստ համալսարանական գիտնականների, ինչ պիտանի բան կարող էր գրել ռազմաբժշկական ուսումնարանի անհայտ երիտասարդ ուսանողը:

Դյուշոնն էլ չկարողացավ շարունակել աշխատանքները, իսկ 1912 թվականին նա մահացավ տուբերկուլ յոզից, հիվանդություն, որը հետո սկսեցին բուժել իր իսկ ստացած հակաբիոտիկով: Դյուշոնը հայտնի դարձավ մահից հետո՝ 1949 թվականին՝ Ալեքսանդր Ֆլեմինգի՝ պենիցիլլինի գյուտի համար Նոբել յան մրցանակ ստանալուց 5 տարի անց: 

Ֆլեմինգը Դյուշոնից հաջողակ էր: Նրա բոլոր գյուտերը կապված են թափթփվածության հետ: Առաջինը նա հայտնաբերել է լիզոցիմը՝ բերանի խոռոչում թքի մեջ պարունակվող մանրէազերծիչ ֆերմենտը: Դա պատահել է 1920 թվականին: Ֆլեմինգը հարբուխ ուներ և փռշտաց՝ իր բերանի լորձը ցանելով Պետրիի թասիկում աճեցված բակտերիաների մշակաբույսի վրա: Մի քանի օր անց նա նկատեց, որ այն տեղերում, որտեղ թափվել է իր բերանի լորձը, բակտերիաների օջախները հետ են աճել: Լիզոցիմի մասին Ֆլեմինգի առաջին հոդվածը լույս տեսավ 1922 թվականին:

Ֆլեմինգի լաբորատորիայում թափթփվածությունը համատարած էր: Մի անգամ 1928 թվականին նա մի քանի օրով տեղ պետք է գնար և հավաքեց ստաֆիլոկոկերով ցանված Պետրիի թասիկները մի տեղ, որ հետո թափի այն: Վերադառնալով՝ Ֆլեմինգը նկատեց, որ թասիկներում, որտեղ բորբոս է առաջացել, ստաֆիլոկոկի օջախներ չկան: Ֆլեմինգին դժվարությամբ հաջողվեց անջատել ստաֆիլոկոկերին ոչնչացրած նյութը և կոչեց այն պենիցիլլին: Վերջինիս զանգվածային արտադրությունն սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին: 1945 թվականին Ալեքսանդր Ֆլեմինգը, Հովարդ Ֆլորին և Էռնստ Բորիս Չեյնին (վերջիններս շարունակել են Ֆլեմինգի գործը և ստացել պենիցիլլինի մաքրման տեխնոլոգիան) Նոբել յան մրցանակ են ստացել ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում:

Համարվում է, որ ֆաշիզմի ջախջախման գործում պենիցիլլինը ավելի մեծ դեր է ունեցել, քան ցանկացած դիվիզիա: Այս հայտնագործությունը փոխել է աշխարհը: Բուժվում են հիվանդություններ, որոնք անբուժելի են եղել՝ սիֆիլիս, գոնորեա, տուբերկուլ յոզ և այլն:

Ինչպես ասում են, ամեն մարդու բախտն իր հետ է: Դեռ կարելի է հասկանալ, որ մարդը պարապ նստած է նստարանին, և նրա գլխին խնձոր է ընկնում, ու արդյունքում ստեղծվում են Նյուտոնի օրենքները: Բայց պատկերացնել, որ թափթփվածությունն է բերել մարդկության մեծագույն հայտնագործության, սա արդեն հումորի ժանրից է:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը