Ինչպե՞ս թույլ չտալ, որ ուղեղը ծերանա ու «ժանգոտվի»
Մենք գիտենք, որ...
Գլուխկոտրուկները, ռեբուսները, խաչբառերը, սուդոկուն և այլ տրամաբանական խաղերը մարզում են ուղեղը, թույլ չեն տալիս «ուղեղին ժանգոտվել», զարգացնում են հիշողությունը, մեծացնում մտավոր զարգացածությունը և մարդկանց դարձնում են ավելի խելացի: Ընդ որում, զբաղվել դրանցով խորհուրդ է տրվում ինչպես մեծահասակներին, այնպես էլ երեխաներին:
Իրականում այս հարցը շատ վիճելի է:
Իհարկե, ոչ ոք չի վիճում, որ անհրաժեշտ է զարգացնել ինտելեկտը և ակտիվ պահել ուղեղը, բայց իրականում ոչ միշտ է, որ այն, ինչ համարվում է օգտակար, իրականում իրոք օգտակար է: Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում նեյրոֆիզիոլոգները ներկայացրել են տրամաբանական խաղերի օգտավետության հետաքրքիր, երբեմն անգամ միմյանց հակասող հետազոտությունների արդյունքներ: Օրինակ՝ բրիտանացի գիտնականները ներկայացրել են մի հետազոտության արդյունք, ըստ որի, խաչբառերի լուծումը և նման այլ գործողությունները բերում են ուղեղի «երիտասարդացման»: Դուբլինի Տրինիտտի համալսարանի պրոֆեսոր Իեն Ռոբերտսոնը և նրա կոլեգաները հաստատում են, որ տրամաբանական խնդիրների լուծումը ակտիվացնում է ուղեղի արյան շրջանառությունը, այսինքն՝ ուղեղը մարզվում է, և հետևաբար դա անհրաժեշտ է ծերերին: Այնուամենայնիվ, նրանց կոլեգաները Չիկագոյից այդ եզրակացության մեջ որոշակի ճշտում են մտցրել: Ըստ նրանց, սկզբնական շրջանում այդ տրամաբանական խաղերը իրոք ակտիվացնում են ուղեղը և, հետևաբար, դանդաղեցնում ուղեղի ծերացումը, բայց եթե ծեր մարդու մոտ արդեն իսկ առաջացել է Այցհեյմերի հիվանդություն, ապա ուղեղի այդպիսի ակտիվացումը մոտավորապես կրկնակի արագությամբ ակտիվացնում է նաև հիվանդության զարգացումը: Այսինքն, դրանք հակացուցված են ծերերին, քանի որ վերջ ի վերջո տարիների հետ բոլորի մոտ էլ զարգանում է այդ հիվանդությունը: Բրիտանական բժշկական հետազոտությունների խորհրդի մի խումբ գիտնականներ՝ Էդրիան Օուենի ղեկավարությամբ, մեկ այլ հետազոտություն են իրականացրել: Նրանք փորձել են պարզել, թե ինչպես կարող են տրամաբանական խաղերը զարգացնել հիշողությունը և ինտելեկտը: Դրա համար ընդհանուր ինտելեկտուլ զարգացման համար նախատեսված համակարգչային խաղերը փորձարկել են 11 000 կամավորների մասնակցությամբ: Սկզբից բոլորն անցել են հիշողության և ինտելեկտի թեստավորում, ապա 6 շաբաթվա ընթացքում օրվա մեջ ամենաքիչը 10 րոպե զբաղվել են այդ «խաղերով», այսինքն՝ «մարզել» են ուղեղները, որից հետո կրկին թեստավորվել են: Արդյունքում արձանագրվել է, որ նրանց ինտելեկտուալ զարգացումը աճ չի արձանագրել, մնացել է նույն մակարդակին: Ստացվում է, որ այդ «զարգացնող» խաղերն անիմաստ են: Այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ավելի հեռուն գնալ, ապա կստացվի, որ ուղեղի համար անիմաստ է ցանկացած մտավոր ակտիվություն: Բայց այդպես չէ: Ուղղակի պետք է արձանագրել, որ այդ ինտելեկտուալ խաղերը մի առանձնահատկություն ունեն՝ դրանք մոնոտոն են, ունեն նույնանման լուծումներ և սկզբունքներ: Այսինքն, մեկ անգամ լուծելով խնդիրը՝ հետագայում նմանատիպ խնդրի լուծումը դադարում է ուղեղի համար նորություն լինել, այսինքն՝ ուղեղն այլևս չի զարգանում: Իսկ ինչպե՞ս մարզել ուղեղը: Գիտնականները գտնում են, որ լավագույն ձևը լեզուներ սովորելն է: Նոր լեզուն լրիվ նոր բան է ուղեղի համար: Սակայն այստեղ ևս կարող է առաջանալ մոնոտոնություն, քանի որ որոշակի լեզվային խմբերում առկա են նմանություններ:
Ներկայումս գիտնականները գտնում են, որ ուղեղի լավագույն մարզումը և մտավոր երկարակեցության գրավականը սովորական շփումն է և ակտիվ սոցիալական գործունեությունը: 2001 թվականին Բրեդլի և Կրեյգ Ուոլքինս եղբայրները դոկտոր Մակատո Սուձուկիի հետ հրատարակել են իրենց 25 տարվա աշխատանքի արդյունքը՝ «Ինչո՞ւ ճապոնացիները չեն ծերանում» վերնագրով, որտեղ նկարագրում են աշխարհի ամենաերկարակյաց համարվող Օվկիանիայի բնակիչների կյանքը: Ըստ հետազոտողների, այդ մարդիկ ցանկացած տարիքում կապ են պահպանում հարազատների և ընկերների հետ, գտնում են նոր հետաքրքրություններ և հոբբիներ, իրենց կյանքի կեսին կորցրած ծերերը չեն շտապում ապրելու տեղափոխվել իրենց երեխաների մոտ և նախընտրում են իրենց գործերը վարել առանց ուրիշի օգնության, տեսնել նոր վայրեր, գտնել նոր ընկերներ և ձեռք բերել նոր գիտելիքներ: Փաստացի, «ուղեղի ժանգոտման» և ծերացման պատճառը ծուլությունն է և կյանքի մոնոտոնությունը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը
