Քաղաքացիական պատերազմի իրական դրդապատճառները

Մենք գիտենք, որ...

Ամերիկայում քաղաքացիական պատերազմը մղվել է ստրկության վերացման համար, քանի որ ստրկատիրական հարավը չէր ցանկանում, որ կարգերի փոփոխություն լինի, իսկ ավելի առաջադիմական հյուսիսը ցանկանում էր վերացնել ստրկությունը, ինչն ի վերջո հնարավոր եղավ իրականացնել։ Ի դեպ, նշենք, որ սա անգամ ԱՄՆ-ի ներկայիս կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումն է 1861-1866 թվականների քաղաքացիական պատերազմի պատճառների մասին։

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ։

Նախ՝ պարզամիտ կլիներ ենթադրել, որ ԱՄՆ-ի ամբողջ հարավում ստրկատերեր էին։ Բանն այն է, որ հարավի բնակիչների երեք քառորդը կյանքում երբեք ստրուկներ չէր էլ տեսել, նրանց մեծամասնությունը սեփական ձեռքերով մշակում էր սեփական մանր հողակտորները։

Ահա թե ինչու հյուսիսի և հարավի միջև բռնկված պատերազմի հենց առաջին տարում հյուսիսցիների առաջնորդ Լինկոլնը ընդունեց ոչ թե ստրկությունը վերացնող օրենք, այլ օրենք, համաձայն որի, ԱՄՆ-ի ցանկացած քաղաքացի իրավունք ունի խորհրդանշական վճարի դիմաց ստանալ 15 ակր հող։ Բայց ստացվում էր, որ այդ օրենքի կիրարկման համար սկզբից պետք էր կոտրել հարավի դիմադրությունը։

Իրականում հենց այս 15 ակր հողի համար էին կռիվ տալիս ԱՄՆ-ի քաղաքացիները։ Անհնար է ուշադրություն չդարձնել հյուսիսցիների առաջնորդ Աբրահամ Լինկոլնի խոսքերին. «Եթե ես հնարավորություն ունենայի պահպանել միությունը առանց անգամ մեկ ստրուկի ազատելու, ես դա կանեի, իսկ եթե հնարավոր լիներ միությունը պահպանել ընդամենը մի քանի ստրուկի ազատելով, ապա այդ դեպքում ևս այդպես կանեի, իսկ իրականում այն ամենը, ինչ ես արել եմ ստրկության մեջ գտնվող գունավոր ռասսայի համար, արել եմ ընդամենը նրա համար, որ հավատացել եմ, որ դա կփրկի Միացյալ Նահանգները»։ Ինչքան էլ զարմանալի է, բայց քաղաքացիական պատերազմի սկզբում բախտը ժպտում էր բացառապես կամավորներից կազմված հարավցիների բանակին։

Դա զարմանալի էր այն պատճառով, որ իրականում հյուսիսը ընդգրկում էր այն ժամանակվա ԱՄՆ-ի 34 նահանգներից 26-ը՝ ավելի քան 22 միլիոն բնակչությամբ, ընդ որում՝ զինված բնակչությամբ։ Բացի դա, հյուսիսցիների ձեռքին էր բանակը և նավատորմը։ Այնուամենայնիվ, պատերազմի առաջին երեք տարում «արդարության համար պայքարողները» նահանջում էին բոլոր ճակատներում։ Այս ամենի պատճառն այն էր, որ հարավցիների բանակը կազմված էր բացառապես կամավորներից, որոնք զենքի էին դիմել միմիայն իրենց սովորական կենսակերպը, իրենց պատիվը և սեփականությունը պաշտպանելու համար։ 

Փոխարենը դաշնային կենտրոնից մարտի էին գնում բացարձակապես չքավորները, որոնք հույս ունեին հող ստանալ հարուստ հարավում, բայց նրանք էլ հենց պատերազմական գործողությունների խայտառակ առաջին տարում կորցրին կռվելու կամքը։ Արդյունքում նախագահ Լինկոլնը ստիպված էր պարտադիր մոբիլիզացիայի մասին հրաման արձակել, որը խախտելը պատժվում էր ազատազրկմամբ։ Ի վերջո, դա էլ չօգնեց։ Արդյունքում Եվրոպայում բացվեցին ներգաղթային կառույցներ և «Նոր աշխարհ» հորդեցին «լ յումպենների» հորդաները։ Նոր ամերիկացիների ցանկությունը անմիջապես հարստանալն էր, բայց խոստացված ոսկու սարերի և կաթնային գետերի փոխարեն նրանց ձեռքին միայն հրացան հայտնվեց և մահ՝ պատերազմում։ 

Վերջնարդյունքում ստացվեց այնպես, որ 1865 թվականի ապրիլին հարավցիները հանձնվեցին։ ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմում, ըստ պատմաբանների հաշվարկի, այնքան զոհ է եղել, որ այն գերազանցում է ԱՄՆ-ի՝ իր պատմության ընթացքում մղած բոլոր պատերազմների զոհերի գումարային թիվը՝ ներառյալ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Եվ ինչքան էլ փորձի ժամանակակից ամերիկյան պաշտոնական պատմագրությունը ցույց տալ, որ այդ պատերազմը արդարության, ազատության կամ այլ բարձրագույն արժեքի համար մղված պայքար է, միևնույն է, այդ պատերազմը հանդիսանում է ամերիկյան պատմության ամոթալի էջը։

Ինչ վերաբերում է ստրուկներին կամ աֆրոամերիկացիներին, ապա նշենք, որ պատերազմի չորս տարիների ընթացքում նրանք այդպես էլ չապստամբեցին հարավցիների դեմ, չսկսվեց պարտիզանական պայքար, որը կօգներ իրենց «ազատարարներին»։ Բացի դա, ինչքան էլ զարմանալի է, հենց պատերազմի սկզբից նրանք կամավոր անդամակցում էին «կեղեքիչների» բանակին։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը