Այս տա­րի գա­զի սա­կա­գի­նը կբարձ­րա­նա՞

gazeta.ru-ն «Գազային պատերազմ. Հայաստանը գրոհում է «Գազպրոմի» վրա» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանը չի ցանկանում վճարել ռուսական գազի համար այնքան, որքան «Գազպրոմն» առաջարկում է, և արդեն սկսել է տուգանել «Գազպրոմի» հայաստանյան մասնաճյուղին:

Փորձագետները զգուշացնում էին, որ գնի իջեցման չարժե սպասել: Եղածից ավելի էժան անհնար է: Այս հակասությունը կարող է լուծվել Վլադիմիր Պուտինի՝ Հայաստան կատարելիք այցի ընթացքում: Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են հասնել բնական գազի գնի նվազեցման: Դրան ուղղված բանակցությունները շարունակվում են արդեն մեկ ամսից ավելի, և բոլոր ժամկետները վաղուց ավարտվել են, սակայն համաձայնություն ձեռք չի բերվել:

2019 թվականի հուլիսի 1-ից ռուսական գազի գնի ինդեքսավորումը առիթ է, որ պաշտոնական Երևանը անդրադառնա հին խնդրին: Հիշեցնենք, որ 2019 թվականի հունվարի 1-ից Ռուսաստանն արդեն իսկ բարձրացրել էր ռուսական գազի գինը Հայաստանի համար՝ 150-ից մինչև 165 դոլար հազար խմ-ի համար: Բայց սա՝ Հայաստանի «մուտքի մոտ», իսկ բնակչության համար ներքին սակագինը մնացել է նույնը:

Սակագինը չի ավելացել, քանի որ գազի հիմնական մատակարար «Գազպրոմ Արմենիային» (100% բաժնեմասով ռուսական «Գազպրոմին» պատկանող) շարունակում է տնտեսել իր հաշվին:

Ընկերությունը պատրաստվում է օպտիմալացնել ներքին ծախսերը՝ կրճատումներ կատարելով 13 մասնաճյուղերի մոտ 6000 աշխատակիցներից և կրճատելով ներդրումային պլանները: Օպտիմալացման չափը չի բացահայտվում, բայց խոսքը մոտ 500-ից 1000 աշխատողների կրճատման մասին է: Միևնույն ժամանակ, այնուամենայնիվ, չի բացառվում, որ «Գազպրոմ Արմենիան» չկարողանա բավարար միջոցներ խնայել օպտիմալացմամբ և արդեն այս տարի հայտ ներկայացնի բնակչության կողմից սպառվող գազի սակագնի բարձրացման համար:

Ավելի վաղ այդ մասին հայտարարել էր Հայաստանի հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահ Գարեգին Բաղրամյանը: Նա խոստովանել էր, որ, օրենքի համաձայն, «Գազպրոմ Արմենիան» ունի նման լիազորություն: Տեսականորեն հնարավոր է չբարձրացնել սակագները, եթե Հայաստանի իշխանությունները ներքին սպառողների համար սուբսիդավորեն բնական գազի գինը:

Սակայն Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այս տարվա սկզբին հրաժարվել է նման տարբերակից:

Նա սակագնի իջեցման համար տեսնում է մեկ այլ լուծում՝ կատարել դա ռուսական «Գազպրոմի» հաշվին: Ըստ նրա, «2019 թվականի ընթացքում գազի գինը սպառողների համար չի բարձրանա, և իրենք մեկ տարի ունեն, որպեսզի շարունակեն խորհրդակցությունները Ռուսաստանի, «Գազպրոմի» և ԵԱՏՄ-ի հետ ` երկարաժամկետ հեռանկարում խնդրի լուծման համար»:

Հայաստանի կառավարության՝ gazeta.ru-ի աղբյուրը բացատրել է, որ վարչապետ Փաշինյանը գազի խնդրը կապում է ԵԱՏՄ-ի հետ. քանի որ երկրները գտնվում են միասնական տնտեսական տարածքում, անհրաժեշտ է ստեղծել հավասար պայմաններ թե՛ ռուսական, թե՛ հայկական բիզնեսի համար: Բանն այն է, որ արդյունաբերության համար գազի արժեքը Հայաստանում ավելի բարձր է, քան Ռուսաստանում, և դա բացասաբար է ազդում արտադրանքի արժեքի վրա՝ ստեղծելով անհավասար մրցակցություն ԵԱՏՄ շուկայում:

Այսինքն, ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում գները պետք է հավասարվեն և ոչ թե բարձրացվեն Հայաստանի համար: Քանի որ մինչ այժմ Մոսկվան այս հարցով որևէ խոստում չի տվել կամ առնվազն հանրայնորեն ոչ մի կոնկրետ բան չի ասել, Հայաստանի իշխանություններն սկսել են հակահարձակման անցնել: Հունիսին «Գազպրոմ Արմենիան» տուգանվել է 10 մլն դրամով:

Այս որոշումը կայացրել է Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը: Տուգանքի չափը, իհարկե, աննշան է, բայց սա ազդանշան է «Գազպրոմի» և Կրեմլի համար: Ինչպես կզարգանան իրադարձությունները, պարզ չէ: gazeta.ru-ն հարցում է ուղարկել «Գազպրոմ Արմենիային» գազի գնի շուրջ բանակցությունների առաջընթացի վերաբերյալ: «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերությունը պաշտոնապես մեկնաբանել է, որ գազի գնի վերաբերյալ բանակցությունները վերջնական փուլում են: Ընկերությունը խոստացել է համապատասխան տեղեկատվություն ներկայացնել բանակցությունների ավարտից հետո: 

Սակայն արագ լուծման չարժե սպասել: Բանակցությունների առաջին արդյունքները կհայտնվեն, ըստ երևույթին, հոկտեմբերից ոչ վաղ: Այս պահին սպասվում է Վլադիմիր Պուտինի այցը Երևան: Ավելի վաղ Փաշինյանը Սանկտ Պետերբուրգում հանդիպել է Պուտինի հետ:

Հանդիպումից հետո նա ասել է, որ հույս ունի լեզու գտնել գազի գնի հարցով: Սակայն փորձագետները կարծում են, որ Ռուսաստանը պատրաստ չէ նվազեցնել գինը:

Ըստ Ազգային էներգետիկ անվտանգության հիմնադրամի գլխավոր տնօրեն Կոնստանտին Սիմոնովի , «Հայաստանն արդեն իսկ գազ է ստանում շատ մրցունակ և շուկայականից ցածր գնով, և միայն Բելառուսն է ավելի էժան գազ ստանում: Այնպես որ, ավելի էժան անհնար է»:

Օրինակ՝ Վրաստանը ադրբեջանական գազը գնում է 200-215 դոլարով, իսկ Թուրքիան՝ 290 դոլարով, Իրանը իր գազը վաճառում է Թուրքիային 300-400 դոլարով: Փորձագետները համարում են նաև, որ մյուս կողմից էլ՝ գազի գինը, ունենալով ֆինանսական բաղադրիչ, միշտ էլ մեծ քաղաքականության հարց է եղել: Ռուսաստանին ձեռնտու է իր հարևանների վրա ազդեցության գործիք ունենալը, նույնիսկ այնպիսի ավելի կամ պակաս հավատարիմ երկրների, ինչպիսիք են Հայաստանն ու նույն Բելառուսը: Ըստ Սիմոնովի, Հայաստանի նորընտիր ղեկավար Փաշինյանը Ռուսաստանի հետ բարեկամություն է անում, բայց բացառապես Կրեմլի հետագծով գնալուն պատրաստ չէ:

Քաղաքական տեխնոլոգիաների կենտրոնի առաջին փոխնախագահ Ալեքսեյ Մակարկինը համաձայնում է, որ մեր երկրների միջև անհամաձայնությունների ծագման հիմքեր միշտ էլ կան: Օրինակ, Մոսկվան կտրականապես չի ընդունում Հայաստանի նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կալանավորումը: Ներկայիս իշխանությունները նրան մեղադրում են իշխանությունը յուրացնելու մեջ: Մինչդեռ, համարվում է, որ Քոչարյանի նախագահության ժամանակ է (19982008) Հայաստանը կայացրել ռուսամետ ընտրություն: Ըստ փորձագետի, Ռուսաստանը լծակներ ունի Հայաստանի ներկայիս կառավարության վրա, և դա ոչ միայն գազն է, այլ նաև անվտանգության երաշխիքները ղարաբաղյան խնդրի առնչությամբ, և ներկայումս Հայաստանը շանսեր չունի Ռուսաստանից ստանալ հերթական գազային զեղչը:

Կամո Խաչիկյան