Առասպե՞լ, թե իրականություն. արդյո՞ք բնության մեջ իսկապես եղել են վամպիրներ

Մենք գիտենք, որ...

Վամպիրների մասին պատմությունները մարդու կողմից ստեղծված ամենահին և տարածված առասպելներից են և իրականում ոչ մի նմանություն չունեն իրականության հետ։

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ։

Պարզվում է՝ վամպիրների մասին առասպելները որոշակի գիտական հիմքեր ունեն։ Բանն այն է, որ հին ժամանակներում հիվանդությունները մարդկանց համար եղել են ինչ-որ սարսափելի և անբացատրելի երևույթներ։ Ժամանակ առ ժամանակ որոշակի վարակիչ հիվանդությունների համաճարակներ են եղել, որոնք խլել են բազմաթիվ կյանքեր։ Բացի այդ, եղել են հիվանդություններ, որոնց վարակի պատճառները եղել են կենդանիները կամ էլ թաքնված գենետիկական գործոնները։

Եվ այս ամենին ոչ մի բացատրություն տալ այն ժամանակվա մարդը չի կարողացել։ Հենց այստեղից էլ ծագել են առասպելները, այդ թվում՝ վամպիրների մասին։ Ըստ առասպելաբանության, վամպիրները մահացած մարդիկ են, որոնք գիշերը դուրս են գալիս գերեզմանից և խմում են մարդկային արյուն։

Այս առասպելը ծագել է դեռ հին Հունաստանում։ Չնայած մեզ հայտնի են հին հույն փիլիսոփաներ, որոնք մահացել են, ասենք, 70 տարեկան հասակում, բայց իրականում այն ժամանակներում կյանքի միջին տևողությունը եղել է 25-30 տարի։

Մահվան պատճառները բազմաթիվ էին՝ սկսած պատերազմներից, վերջացրած բազմաթիվ և բազմատեսակ հիվանդություններով՝ կապված տարրական հիգիենայի պայմանների չապահովման հետ։ Ձեռքի տակ չունենալով մանրադիտակ, հին մարդիկ անգամ չէին էլ կարող ենթադրել, որ գոյություն ունեն հիվանդություններ առաջացնող՝ աչքի համար անտեսանելի մանր օրգանիզմներ, և արդյունքում ինչ-որ մեկի անսպասելի մահը կապվում էր գերբնական ուժերի ազդեցության հետ։

Օրինակ՝ գոյություն ունի պորֆիրիա անունով հիվանդություն։ Սա ժառանգական հիվանդություն է և արտահայտվում է վարդագույն ցանով, արյան արտազատմամբ կղանքի և մեզի հետ, ֆոտոդերմատոզի առաջացմամբ (լույսի ազդեցության տակ մաշկի վրա առաջանում են այրվածքներ), նյարդա-հոգեկան խանգարումներով։ Ինչքան նման է վամպիրներին, որոնք լույսի տակ այրվածքներ են ստանում։ 

Մանավանդ, հաշվի առնելով այն, որ լույսի ազդեցության տակ առաջացած խոցերը երբեմն այնքան խորը և քայքայիչ են լինում, որ հիվանդի շրթունքները և լնդերը փոքրանում են իրենց չափերով՝ արդյունքում ցուցադրելով «վամպիրի» ժանիքները։ Կղանքը կարմիր է լինում, որը ապացուցում է, որ նա արյունով է սնվում, իսկ հիվանդության զարգացումը կարող է բերել ականջների և քթի կորստին։

Իրականում սա հազվագյուտ հիվանդություն է, բայց հաշվի առնելով, որ այն ժամանակ տեղեկատվությունը հիմնականում տարածվում էր բանահյուսության ձևով, դժվար չէ ենթադրել, որ որևէ տարածքում արձանագրված այս հիվանդության մեկ դեպքի մասին կարող էին իմանալ բավականին հեռու ապրող բազմաթիվ այլ մարդիկ, չէ՞ որ սա պատմելու նյութ է։

Հենց այսպես էլ« հավանաբար» առաջացել են արևմտյան Եվրոպայում ապրած վամպիր գրաֆ Դրակուլայի մասին լեգենդները։ Չպետք է մոռանալ նաև, որ պորֆիրիան, լինելով ժառանգական հիվանդություն, ավելի շատ կարող է հանդիպել փակ, քաղաքակրթությունից կտրված հասարակության պայմաններում, և կարող է ստացվել այնպես, որ կտրված մի գյուղի բնակիչների մեծամասնությունը ունենա այս հիվանդությունը, այսինքն՝ սա վամպիրների գյուղ է։ 

Հենց այդպիսի տիպիկ գյուղ էլ կարող էր լինել ներկայիս Ռումինիայի տարածքում գտնվող Տրանսիլվանիայի գյուղերից մեկը, որտեղ ապրել է Դրակուլան։ Վամպիրների մասին առասպելները տարածվել են Անգլիայում 18-րդ դարում։ Պատմում էին, որ Եվրոպայի հեռավոր անկյուններից մեկում կան մարդիկ՝ բերանի շուրջ թարմ արյան հետքերով, և որ դրանք կենդանի մեռելներ են։

Կենդանի մեռելների մասին առասպելներն էլ իրենց հերթին գիտական հիմքեր ունեն։ Բանն այն է, որ հին ժամանակներում կատալեպտիկ կրիզի վիճակում գտնվող հիվանդներին մահացած էին համարում և թաղում, քանի որ նրանց զարկերակը պրակտիկորեն չէր շոշափվում։

Արդյունքում այդ խեղճերը, արթնանալով դագաղում կամ դամբարանում թաղված վիճակում, վախից և սովից խելքը կորցնում էին, սկսում էին կրծոտել իրենց, արդյունքում հետագայում գտնում էին թաղված մարդկանց, որոնց բերանի շուրջը արյան հետքեր են։ Ստացվում էր, որ սրանք կենդանի մեռելներ են կամ վամպիրներ, որոնց պետք է վառել, թե չէ գիշերները նրանք կարթնանան։ Այս ամենը հաստատվում էր նաև նրանով, որ այդ տարածքում արձանագրվում էին վայրի կենդանիների կողմից տուժած մարդիկ և ընտանի կենդանիներ, ինչը մշտապես էլ եղել է ամենուրեք։ 

Կա ևս մի վամպիրանման հիվանդություն, դա կատաղությունն է։ Ներկայումս այն հաջողությամբ բուժվում է համապատասխան շիճուկի օգնությամբ, և չի արձանագրվում մարդու կողմից այլ մարդու փոխանցվելու կրկնակի հիվանդացության դեպք։ Բայց այն հին ժամանակներում, օրինակ՝ կատաղած գայլի կծելու հետևանքով կատաղությամբ վարակված հիվանդը կարող էր կծելով վարակել այլ մարդկանց։ Իսկ դա մահացու հիվանդություն էր։ Ընդ որում, վամպիրների մասին առասպելներում հաճախ նշվում է, որ վամպիրը գիշերները վերածվում է գայլի։

Եվս մի առանձնահատկություն՝ կատաղությամբ վարակված հիվանդը ունենում է լուսավախություն՝ ֆոտոֆոբիա, և ջրավախություն (հիշենք, թե ինչպես են վամպիրների դեմ պայքարում սուրբ ջրով), ագրեսիվ վարք, զառանցանք և կծոտելու մոլուցք։ Այս ամենից զատ, չպետք է մոռանալ նաև, որ կան իրոք արյունածուծ կենդանիներ, մասնավորապես արյունածուծ թռչող մկներ և շներ։ Եվ այս կենդանիների մասին բնական գիտությունների զարգացման հետ համապատասխանաբար հայտնի էր դառնում հասարակ մարդկանց։

Վամպիրների մասին առասպելները մարդիկ մշտապես հորինել են ոչ թե ուրիշներին բարբարոսներ անվանելու նպատակով, այլ ընդամենը իրենց զարգացած ցույց տալու համար։ Ի վերջո, հաննիբալիզմը այնքան էլ մոռացված և հին չէ։ Դա ընդամենը կտրված և մեկուսացված վայրերում ցեղի պահպանման նպատակ է հետապնդել։ Սովը մարդուն ունակ է մղել ամեն ինչի։ Եվ, իհարկե, այդ մասին պատմել են ուրիշ «առավել զարգացած քաղաքաբնակները»։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը