Ֆրիզբի. տորթի ափսեներից մինչև ժամանակակից խաղ

Ֆրիզբիի (թռչող սկավառակ կամ ափսե) պատմությունը սկսվել է շատ դարեր առաջ: Թռչող սկավառակները մ.թ.ա. 4-րդ դարից էլ առաջ եղել են Հին Հունաստանում՝ այն ժամանակ, երբ սկավառակի նետումը եղել է Հին օլիմպիական խաղերի ծրագրում: 

Բացի այդ, հայտնի է, որ Հին Հռոմի զինվորները երբեմն իրենց կլոր վահանները օգտագործում էին որպես սկավառակներ՝ նետելու համար: Իհարկե, հին ժամանակների սկավառակի կամ վահանի նետումները այնքան էլ ֆրիզբի չեն եղել, ուստի կարելի է անդրադառնալ այս խաղի ավելի ժամանակակից տեսակի պատմությանը: Ֆրիզբի խաղի ծագման մի քանի վարկած գոյություն ունի: 

Ալյուրի գործարանի հաջողակ կառավարիչ Ռասսել Ֆրիզբիի որդի Ուիլ յամ Ռասսել Ֆրիզբին 19-րդ դարի 70-ականների սկզբին Բրենսֆորդից տեղափոխվել էր Բրիջպորտ և դարձել «Olds Baking Company of New Haven» հացաբուլկեղենի գործարանի կառավարիչ: 

Որոշ ժամանակ անց Ֆրիզբին գնել էր այն և ժամանակի ընթացքում փոքրիկ հացաբուլկեղենի գործարանը դարձրել մեծ, բարգավաճող ընկերություն: «Frisbie Pie» ընկերության արտադրանքը շատ ընդունված էր Յեյլի համալսարանի ուսանողների շրջանում: 

Ֆրիզբիի տորթերը վաճառվում էին մետաղական ափսեներով, և ուսանողները, ուտելով քաղցրավենիքը, ափսեները նետում էին ուր պատահի: Քանի որ դա միշտ չէ, որ ապահով էր, ավանդույթ էր դարձել միմյանց նշաններով նախազգուշացնել նետվող ափսեի մասին: Ընդ որում, ափսեների տրամագիծը տատանվում էր 15-25 սմ-ի սահմաններում՝ կապված տորթի տեսակից: 

Ներկայումս «Pie-Tin School» դպրոցի կողմնակիցները հավաստիացնում են, որ այդպես է առաջացել ֆրիզբի խաղը: 

«CookieTin School» դպրոցի կողմնակիցները հիմնականում համաձայն են այդ վարկածի հետ, սակայն կարծում են, որ ոչ թե տորթի ափսեներն են շպրտվել, այլ «Ֆրիզբի» ընկերության թխվածքաբլիթների տարողությունների կափարիչները: Գոյություն ունի նաև ֆրիզբի խաղի առաջացման այլ վարկած:

 Ըստ դրա, Ֆրիզբիի տորթերի ափսեները օգտագործելու գաղափարը վերագրվում է Ուոլտեր Ֆրեդերիկ Մորիսոնին: 

Վերադառնալով Երկրորդ աշխարհամարտից՝ Մորիսոնը աշխատում էր որպես ատաղձագործ: Ձանձրալի աշխատանքը գոհացուցիչ չէր: 

Ունենալով գյուտարարի ձիրք (Մորիսոնի հայրը հայտնի է որպես մեքենայի լուսարձակ ստեղծող), նա որոշում է կարկանդակի տակդիրից խաղալիք պատրաստել՝ թռչող ափսե: 

Պետք է ասել, որ դա 1948 թվականն էր, երբ ՉԹՕ-ների՝ թռչող ափսեների մասին լուրերը մեծ հասարակական հետաքրքրություն էին առաջացնում: Ոգեշնչվելով թռչող ափսեների գաղափարից, ինչպես նաև հիշելով իր մանկության հոբբին` տորթերի տակդիրներ և կափարիչներ հավաքելը, Մորիսոնը որոշում է իր խաղալիքը առևտրային նախագծի վերածել: Շատ շուտով պարզվում է, որ արտադրության համար ամենահարմար նյութը պլաստմասն է, որն այդ ժամանակ բավականին տարածված էր: 

Մորիսոնի կողմից ստեղծված ֆրիզբիի առաջին մոդելը կոչվել է Flyin Saucer: Մորիսոնը փորձել է իր գյուտը մասսայականացնել Բրոդվեյում, բայց տեղի ժանդարմներն արգելում են դա անել, քանի որ խանգարում էր առևտրին: Մորիսոնը գտնվում էր բավականին ծանր վիճակում: Սակայն մանկական խաղալիքների արտադրություն ունեցող Ռիչ Հերրը և Մելինը հետաքրքրվում են նրա գյուտով: 

Ֆրիզբին իրականում զարմանալի, բայց միևնույն ժամանակ պարզ խաղալիք է: 

Օգտվելով այն ծանր իրավիճակից, որում հայտնվել էր Մորիսոնը, նրան հրավիրում են Սան Գաբրիելում գտնվող խաղալիքների գործարան:

 Արդյունքում 1957 թվականի հունվարին առաջին թռչող ափսեներն են հայտնվում շուկայում: Դրանք շատ են սիրվում գնորդների կողմից, և այդ ժամանակից ի վեր գործարանը արտադրել է ավելի քան հարյուր միլիոն ֆրիզբի: 

Այնուամենայնիվ, ինչու է խաղալիքը հայտնի դարձել որպես ֆրիզբի: Բանն այն է, որ Ռիչ Հերրը Ֆրիզբի տերմինը լսել էր Հարվարդի համալսարանի ուսանողական ավաններից մեկում: Հենց ուսանողներն են նրան պատմել ֆրիզբի ափսեներ նետելու իրենց կրքի մասին և դա անվանել են ֆրիզբինգ: 

Այս անունը Հերրին թվացել է հաջողված, և նա որոշել է այն ընտրել իր գործարանի կողմից պատրաստվող խաղալիքի համար: 

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Orer.am-ը