Քաղաքական և դիվանագիտական լայնածավալ մանևրներ իրականացնելու բացառիկություն և հնարավորություն. ինչո՞ւ է արդիականացվում «հայկական հարցը»

regnum.ru-ն «Հայերի ցեղասպանությունը. Դամասկոսը բարձրացնում է «հայկական հարցը» » վերնագրով հոդվածում գրում է, որ երբ սիրիական խորհրդարանը միաձայն ընդունեց բանաձև այն մասին, որը Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածը ճանաչում է որպես ցեղասպանություն, անմիջապես բացատրություն գտնվեց այդ որոշման պատճառների մասին. Սիրիայի հյուսիսարևմուտքում գտնվող Իդլիբ նահանգում տեղի ունեցած իրադարձությունների պատճառով Անկարայի և Դամասկոսի միջև հարաբերությունները կտրուկ սրվել են: 

Դամասկոսը որոշել է Անկարային հիշեցնել իր պատմական ցավը, առավել ևս, որ ցեղասպանության տարիներին Դեր Զորի անապատով են հայերը մահվան տարվել: 

Հանրահայտ փաստ է, որ Սիրիան երկար ժամանակ շրջանցել է այդ խնդիրը: Այժմ, ըստ հայտնի արևելագետ Եվգենի Սատանովսկու, անհրաժեշտություն է ծագել Հայոց ցեղասպանությունը ընդգրկել «որպես իրադարձություն ոչ միայն Հայաստանի և Թուրքիայի, այլ նաև հենց Սիրիայի պատմության մեջ»: 

Եթե իրավիճակը գնահատենք ավելի լայն համատեքստում, հաշվի առնելով 35 տարվա ընթացքում առաջին անգամ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի կողմից վերջերս ընդունված նմանատիպ բանաձևը, ապա կարելի է նկատել ամերիկացի օրենսդիրների հետ սիրիական խորհրդարանականների՝ կամուրջներ կառուցելու և ազդեցիկ ամերիկահայ լոբբիի աջակցությունը ստանալու ցանկությունը, քանի որ նման կերպ նրանց ուշադրությունը կարելի է սևեռել Սիրիայի հիմնախնդիրների վրա: 

Ըստ «The New York Times» թերթի, «թուրք պաշտոնյաները ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի գործողություններում նկատել են պատասխան գործողություն այն բանի համար, որ վերջերս թուրքական զորքերը քշել են սիրիացի քրդերին իրենց նախնիների տարածքներից»: 

Շարունակելով քրդական գիծը՝ նշենք, որ ըստ Սիրիայի Դեմոկրատական խորհրդի կազմկոմիտեի ղեկավար անդամ Մուստաֆա Մաշայխի, քրդական պատվիրակության և Դամասկոսի միջև վերջերս կայացած բանակցություններում որոշակի առաջընթաց է գրանցվել: «Ճանապարհային քարտեզի» իրականացման հնարավորություն է առաջացել, որը նախատեսում է Սիրիայի հյուսիս-արևելքում քրդական ինքնավարության ստեղծում: 

Թուրքիան դեմ է այդ նախագծին: Նա վախենում է, որ իրադարձությունների ընթացքը կարող է հանգեցնել Թուրքիայում նմանատիպ ինքնավարության ի հայտ գալուն: Չնայած, այնուամենայնիվ, Անկարան սերտորեն համագործակցում է Իրաքում ամերիկացիների ազդեցության տակ գտնվող քրդական ինքնավարության հետ: 

Բայց ի՞նչ կապ ունեն հայերը այդ ամենի հետ: Միջին Արևելքի որոշ լրատվամիջոցներ հայտնում են, որ Սիրիայի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ բանաձևը, իբր, նախաձեռնել է Իրանը, որպեսզի օգտագործի հայկական գործոնը քրդերի դեմ աշխարհաքաղաքական բեկում մտցնելու համար: 

Բավական է հիշել, թե ինչպես էր Թուրքիայի էկոնոմիկայի նախարար Նիհաթ Զեյբեկչին հայտարարել, որ «2016 թվականի ամռան հեղաշրջման փորձի նպատակը եղել է երկիրը Հայաստանի և Քրդստանի միջև բաժանելը»: 

Անկարան նաև նշում է, որ «հայկական հարցը ծագել է 1678 թվականից, և իր արմատներով անդրադառնում է Իրանին, որի տարածքում ձևավորվել էր հայկական բուրժուազիա, որը Մետաքսի ճանապարհի երկայնքով զբաղվում էր առևտրով և երազում Անատոլիայի հողերում ստեղծել հայկական անկախ պետություն»:

 Ենթադրենք, թե դա այդպես է: Այնուամենայնիվ, հարցը պատմությունը ներկայացնելու հնարավորությունն է: Ի վերջո, արդյո՞ք հայերը հնարավորություն են ունեցել նման խաղ խաղալ: 

Ըստ Սիրիայի ժողովուրդների հետ համերաշխության կոմիտեի համանախագահ Օլեգ Ֆոմինի, ներկայումս Սիրիայի հայերը հայրենասիրական դիրքորոշում են ընդունել և կռվում են ինչպես սիրիական բանակի կազմում, այնպես էլ ինքնապաշտպանական ստորաբաժանումներում և ժողովրդական միլիցիայում: 

Իսկ «երբ ռազմական գործողությունները դադարեն, ապա հնարավոր կլինի խոսել քաղաքական բարեփոխումների և Սահմանադրության փոփոխությունների մասին, քանի որ սիրիացիները նույնիսկ ամենաբարձր մակարդակում շատ դրական վերաբերմունք և կարծիք ունեն հայերի նկատմամբ»: 

Ներկայումս Սիրիայում աշխատում են ականազերծման հայ մասնագետները և բժշկական անձնակազմը: Մեկ այլ կարևոր հարց կապված է թուրքական ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո էթնիկ հայերի անվտանգության համար հայկական կողմի անհանգստությունների հետ:

 Ինչ վերաբերում է Իրանին, ապա վերջինս առանձնահատուկ վերաբերմունք ունի ինչպես հայերի, այնպես էլ Հայաստանի նկատմամբ, իսկ Սիրիայում նախանշված է արտաքին խաղացողների ընդհանուր ընկալում Իրանի հետ, չնայած նրան, որ Թեհրանի և Երևանի շահերը միշտ չէ, որ կարող են համընկնել տեղական և համաշխարհային խաղացողների շահերի հետ: Լինելով կոնֆլիկտային տարածքում՝ Իրանը ի վիճակի է տարածաշրջանում արդիականացնել «հայկական հարցը», ինչը կնպաստի նաև երկրի միջազգային իմիջի բարձրացմանը: 

Այս ամենը պարունակում է Թեհրանի կողմից Արևմուտքի նկատմամբ քաղաքական և դիվանագիտական լայնածավալ մանևրներ իրականացնելու որոշակի բացառիկություն և հնարավորություն: 

Ինչպես և ում կողմից էլ կազմակերպված լինի Սիրիայի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ բանաձևի ընդունումը, այնուամենայնիվ, Սիրիայում «հայկական հարցի» բարձրացման միջոցով հնարավոր է արթնացնել թուրքական պատմական ցավերն ու վերքերը, որոնք, իրար համադրվելով, ստեղծել են այնպիսի բարդ և խառնաշփոթ աշխարհաքաղաքական պատկեր, որ Անկարայի յուրաքանչյուր քայլ ոչ թե պարզեցնում է իրավիճակը, այլ միայն բարդացնում է այն:

Կամո Խաչիկյան