Ի՞նչ ճանապարհ է անցել լրագիրը ու ինչո՞ւ է այն կոչվում «գազետա»
Լրագիրը պարբերական տպագիր հրատարակություն է, որը լույս է տեսնում մշտապես միևնույն անվանումով և որոշակի պարբերականությամբ, օրինակ` օրաթերթ, շաբաթաթերթ, ամսագիր և այլն:
Ուսումնասիրողները լրագրի նախատիպ են համարում նորությունների հնագույն ձեռագիր ամփոփագրերը: Մեր թվարկությունից առաջ երկրորդ դարում Հին Հռոմում եղել են նման ամփոփագրեր: Հռոմեական այդ «լրագրերը» եղել են կավե կամ փայտե տախտակներ, որոնց վրա գրի է առնվել դեպքերի, իրադարձությունների ժամանակագրությունը:
Սկզբնապես այդ ամփոփագրերը եղել են ոչ պաշտոնական, սակայն Հուլիոս Կեսարը հրամայել է, որ դրանք հրապարակվեն և ներկայացնեն պետական մասշտաբի իրադարձությունները: Արդյունքում նրա ժամանակ հրատարակվել են «Սենատի գործերը», իսկ այնուհետև՝ «Ժողովրդի ամենօրյա հասարակական գործերը» անվանումներով ամփոփագրեր:
Ըստ տեղեկությունների, մեր թվարկության 911 թվականից Չինաստանում սկսել է լույս տեսնել «Ցզին Բաո»-ն («Մայրաքաղաքային լրաբեր»): 16-րդ դարի Եվրոպայում լրագրերը սկսել են ձեռք բերել ներկայումս մեզ ծանոթ իրենց տեսքը:
Հենց այդ ժամանակներից էլ դրանք անվանվել են «գազետա» բառով: Եվրոպական մի շարք լեզուներում լրագիր իմաստով գործածվող «գազետա» բառը ծագել է իտալական «գասետա» մանրադրամի անվանումից:
Բանն այն է, որ 16-րդ դարի Վենետիկում պալատական կյանքի նորություններ, երկրում և նրա սահմաններից դուրս տեղի ունեցած իրադարձություններ, տվյալ քաղաքում և նրա մերձակայքում տեղի ունեցած դեպքերի մասին լուրեր և առևտրական տեղեկատվություն պարունակող այդ ձեռագիր թերթերի ընթերցման համար վճարվել է մեկ «գասետա»:
Ի դեպ, հենց Վենետիկում էլ եղել են տեղեկություններ հավաքող առաջին հատուկ կենտրոնները (ներկայիս լրատվական գործակալությունների նախատիպերը) և մարդիկ, որոնք զբաղվում էին դրանով (ներկայում՝ լրագրողներ): Լրագրերի մասսայականացման հզոր ազդակ է հանդիսացել տպագրության գյուտը:
Սա առաջին հերթին բերել է լրագրի գնի անկման, քանի որ ի սկզբանե դրանք եղել են ձեռագիր ու, բնականաբար, ավելի թանկ: Իսկ սկսած 1657 թվականից՝ լրագրերն օգտագործվել են նաև գովազդային նպատակներով: 18-րդ դարում շնորհիվ անգլիացի գրող և հրապարակախոս Դանիել Դեֆոյի, որը սկսել էր հրատարակել «Պետական գործերի լրահոս» օրաթերթը, ծնվել է այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին է «քաղաքական լրագրությունը»:
Սկսած 19-րդ դարի սկզբներից՝ Եվրոպայի և Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկաների բազմաթիվ քաղաքներում սկսել են լրագրեր հրատարակվել: Առաջին ռուսական տպագիր լրագիրը հրատարակվել է Պետրոս Մեծի ժամանակ 1702 թվականին «Ведомости» անվամբ:
Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում 1794-1796 թվականներին Հարություն Շմավոնյանի կողմից հրատարակվել է առաջին հայերեն պարբերականը՝ «Ազդարար» ամսագիրը։
Այնուհետ հայալեզու թերթեր լույս են տեսել աշխարհի տարբեր ծայրերում` դառնալով հայ ժողովրդի գոյության տարեգիրը` պահպանելով մեր ինքնությունը և մոռացումից փրկելով ազգային կյանքի բազում հիշարժան իրադարձությունները:
1794 թվականից ի վեր Հայաստանում և Սփյուռքում լույս է տեսել 4000-ից ավելի պարբերական: Այսօր էլ Հայաստանում լույս են տեսնում բազմաթիվ թերթեր ու ամսագրեր, այլ պարբերականներ. ոչ այնպիսի տպաքանակով, ինչպես նախկինում, սակայն, միևնույն է, նրանք իրենց ուրույն տեղն ունեն:
