Բիզնես և քաղաքական համայնքների միջև նոր հարաբերություն է արմատավորվելու

Կորոնավիրուսը փոխեց աշխարհը, այդ թվում՝ ստեղծեց հրամայական, որպեսզի հեղափոխականությունը փոխարինվի արժեքահեն պետականավարմամբ։ Սակայն այս հրամայականը ոչ բոլորն էին գիտակցում հավուր պատշաճի։ Օրինակ՝ տանը մնալու համընդհանուր հորդորը մատուցվում է չվարակվելու և ուրիշին չվարակելու պատճառաբանությամբ։ Բայց չի նշվում, որ այդ անելու հիմքում ընկած է կյանքը որպես արժեք և ընտրության իրավունքը ստորադասելի է կյանքի իրավունքին։ Սա պահպանողական դրույթ է։ Իսկ իզմեր չճանաչողը, առավել ևս՝ պոպուլիստն այն չեն կարևորում։ Սա է պատճառը, որ «տանը մնա» հորդորը շատ ուշ տեղ հասավ։ Այնինչ՝ եթե իշխանությունների վարած քաղաքականությունն արժեքահեն լիներ, արտակարգ դրությունը և հարկադիր մեկուսացումը կկիրառվեին ավելի վաղ, դրանից բխող դրական արդյունքներով։

Մեկ այլ օրինակ։ Տնտեսության վերակազմակերպմանն ուղղված ծրագրերը կարող էին մարդակենտրոն լինել, եթե մարդն արժեք լիներ։ Այդ դեպքում ֆորս մաժորից տուժած տնտեսվարողների պարտքերի բեռի մի մասը իր վրա կվերցներ պետությունը։ Մարդը կհասկանար, որ ինքն ու իր վճարած հարկերը տնօրինող իշխանությունները միևնույն արժեքները կրող, միևնույն պայքարի մասնակից օրգանական ամբողջություն են։ Իսկ եթե մարդն արժեք չէ, ապա համավարակից դուրս գալու համազգային ջանքը կներկայացվի որպես տնտեսական հեղափոխության շարունակություն, իսկ տուժածներին կառաջարկվեն ցածր տոկոսով վարկեր, որպեսզի դրանցով վճարեն պանդեմիայի ժամանակ չվճարված հարկերն ու աշխատավարձերը։ Միաժամանակ չի կարելի չնկատել դրական առաջընթացը։ Արդեն իսկ փոխվում է կյանքի իրավունքի վերաբերյալ հասարակական գնահատականները։

Տանը մնացած մարդն իր ինքնամեկուսացումը հիմնավորում է գիտակցաբար՝ իր և ուրիշի կյանքի համար, աշխարհի մյուս ծայրում ապրող անծանոթի կյանքի համար։ Սա մշակութաբանական ձեռքբերում է, որն անտեսել հնարավոր չի։ Ենթադրելի է, որ տեսանելի ապագայում կձևավորվի նաև ժամանակի պահանջներին համապատասխան տնտեսվարման նոր փիլիսոփայություն։ Դրա առանցքում կլինի ոչ թե այն չափանիշը, թե ինչքան հարկ է վճարում տնտեսվարողը, այլ՝ ինչ բարիք է ստեղծում, այդ բարիքն ինչպես է անդրադառնում մարդու, մարդկության, աշխարհի առաջընթացի և ապահովության վրա։ Այս նոր մտածողությունը պահանջելու է փոխել իշխանությունների և բարիք ստեղծողների միջև խաղի կանոնները։ Ասել է, թե՝ բիզնես և քաղաքական համայնքների միջև նոր հարաբերություն է արմատավորվելու։ Եվ այդ հարաբերությունը խարսխվելու է լիակատար փոխըմբռնման վրա։

Թաթուլ Մկրտչյան