Բարոմետր. ե՞րբ է մարդկությունն սկսել կանխատեսել եղանակը
Գիտնականները երբեք չեն հրաժարվել եղանակը կանխատեսելու փորձերից. մարդկանց միշտ էլ պետք է եղել իմանալ մոտակա օրերի եղանակի կանխատեսումը: Առաջին գյուտարարը, որը տվել է եղանակը կանխատեսելու սարքի ստեղծման գաղափարը, եղել է Գալիլեյը: Այնուամենայնիվ, նման սարք՝ բարոմետր, հնարավոր է եղել ստեղծել միայն 1643 թվականին: Եվ դա արել են Գալիլեյի հայտնի աշակերտներ Վինչենցո Վիվիանին և Էանջելիստո Տորիչելլին:
Հենց Տորիչելլին է կարողացել ապացուցել, որ գոյություն ունի այնպիսի երևույթ, ինչպես մթնոլորտային ճնշումը: Առաջին անգամ նրա կողմից է առաջադրվել վարկած, որ օդային «օվկիանոսը», որի ներքևում մարդն է ապրում, անընդհատ որոշակի ճնշում է գործադրում: Նա առաջարկել է իր ուսանողներից մեկին՝ Վինչենցո Վիվիանիին, օգտագործելով մի ծայրը փակված սնդիկով լցված խողովակ, չափել այն:
Խողովակը շրջել են սնդիկով լի անոթի մեջ, որի արդյունքում սնդիկը թափվել է, և խողովակի վերին հատվածում որոշակի բարձրության վրա հայտնվել է դատարկ տարածք: Այդ փորձարկումից հետո ստեղծվել է առաջին բարոմետրը: Այն փորձը, որը Տորիչելլին անցկացրել է 1643 թվականին, նշանավորել է գիտական օդերևութաբանության սկիզբը:
Շնորհիվ բարձր ճշգրտության, որով սնդիկային բարոմետրը կարող է չափել մթնոլորտային ճնշումը, այն արագորեն լայն կիրառություն է գտել օդերևութաբանության մեջ: Այդ սարքի միակ թերությունը եղել է այն, որ եղել է սնդիկի արտահոսքի մեծ հավանականություն: Հայտնի անգլիացի գիտնական Ռոբերտ Հուկը 1670 թվականին ստեղծել է բարոմետրային սանդղակը, որի ցածր ճնշման կետը ցույց է տալիս, որ անձրև կամ փոթորիկ է լինելու, իսկ չոր և արևոտ եղանակ կանխատեսում է բարձր ճնշումը:
Այդ հնագույն առարկան հանդիսացել է ժամանակակից սենյակային բարոմետրերի նախատիպը: Ջրային բարոմետրի գյուտի պատմությունը սկսվել է 1657 թվականին՝ շնորհիվ գիտնական Օտտոն ֆոն Հերիկեի: Նրա սարքը երկար պղնձե խողովակ էր, որի ստորին ծայրը ընկղմված է ջրով լցված անոթի մեջ, իսկ վերին ծայրը միացած է ապակե խողովակի, որն էլ հատուկ փականով միացված էր օդային պոմպին: Օդը արտամղելուց հետո խողովակի մեջ ջուրը բարձրացել է և ցույց տվել մթնոլորտային ճնշումը:
Օտտոն նկատել է խողովակի մեջ ջրի բարձրության և եղանակի միջև եղած կապը: 1660 թվականին նրան հաջողվել է կանխատեսել հզոր փոթորիկ Մագդեբուրգում դրա սկսվելուց 2 ժամ առաջ, ինչը զարմացրել է տեղացիներին: Աներոիդային բարոմետր ստեղծելու գաղափարը 17-րդ դարում ներկայացրել է գերմանացի մաթեմատիկոս- ֆիզիկոս Գոթֆրիդ Վիլհելմ ֆոն Լեյբնիցը:
Բայց նրան չի հաջողվել գաղափարը կյանքի կոչել: Հունարենում «աներոիդ» նշանակում է «անջուր», իսկ դա նշանակում է, որ աներոիդ բարոմետրում հեղուկ (իմա՝ սնդիկ) չկա: 1847 թվականին առաջին աներոիդ- բարոմետրը ստեղծվել է ֆրանսիացի ինժեներ Լյուսիեն Վիդիի կողմից: Այդ սարքի հիմնական բաղադրիչը եղել է մետաղական երկփեղկ մխոցային անոթը, որն ունի ծալքավոր մակերես:
Օդի որոշակի ծավալ դուրս է մղվում անոթից, այսինքն՝ ներսում մնում է նոսրացված օդ , և արտաքին ճնշման տատանումների դեպքում անոթը լայնանում կամ նեղանում է՝ արդյունքը փոխանցելով համապատասխան ցուցիչին:
Աներոիդ- բարոմետրով մթնոլորտային ճնշումը չափելու ճշգրտությունը մի փոքր ցածր է, քան սնդիկային բարոմետրինը, սակայն ավելի անվտանգ է և կարող է օգտագործվել ցանկացած տեղ:
