Ավտոբուսն ունի երկու դարի պատմություն

Օրերս Երևանի քաղաքապետարանը հայտարարեց 100 նոր ավտոբուսների մրցույթի մասին: Այսինքն, շուտով Երևանի փողոցներով կերթևեկեն ժամանակակից, նոր ավտոբուսներ: Առիթն օգտագործելով՝ այս անգամ ծանոթանանք ավտոբուսների պատմությանը:

Այն սկիզբ է առել երկու դար առաջ: Առաջին ավտոբուսը ստեղծվել է Ռիչարդ Տրևիտիկի կողմից: Դա տեղի է ունեցել 1801 թվականին, և նույն թվականի դեկտեմբերի 24-ին այն ցուցադրվել է Անգլիայի Կեմբորն քաղաքում: Մեքենան գործում էր գոլորշու շարժիչով և ունակ էր տեղափոխել մինչև 8 մարդ:1886 թվականին հայտնվել է էլեկտրականությամբ աշխատող առաջին ավտոբուսը: Դա տեղի է ունեցել Լոնդոնում: 

Մեկ ժամվա ընթացքում այն անցել է միջինը 11,2 կմ ճանապարհ: Ռուսաստանում նման ավտոբուսներն արտադրվել են 1901 թվականին Մոսկվայում ՝ «Դուկս» գործարանում: Այդ ավտոբուսը, որի արագությունը կարող էր հասնել ժամում մինչև 20 կիլոմետր, ունակ էր տեղավորել մինչև 10 մարդ:

 Գերմանական «Բենց» գործարանը 1894-1895 թվականներին թողարկել է ավտոբուս, որն ուներ ներքին այրման շարժիչ, և աշխատում էր բենզինով: Ավտոբուսում տեղավորվում էր 8 ուղևոր, իսկ երթուղին 15 կմ հեռավորության վրա գտնվող գերմանական քաղաքների միջև էր (Նեթֆեն, Դոյց և Զիգեն): 

Ռուսաստանում ներքին այրման շարժիչով առաջին ավտոբուսն արտադրվել է 1903 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի «Ֆրեզե» գործարանում: Ավտոբուսի թափքը բաց էր և կարող էր տեղավորել 10 մարդ: 

Ավտոբուսում տեղադրված մեկ մխոցանի շարժիչի հզորությունը 10 ձիաուժ էր և ունակ էր զարգացնել մինչև 15 կմ/ժամ արագություն: 20-րդ դարում սկսվել է ավտոբուսների ստեղծման պատմության հաջորդ փուլը, քանի որ դրանք սկսել են օգտագործվել որպես հասարակական տրանսպորտ: 1903 թվականի ապրիլին առաջին քաղաքային ավտոբուսն է Լոնդոնում մտել երթուղի: 

Ըստ նշանակման, ավտոբուսները լինում են քաղաքային, միջքաղաքային, տուրիստական, տեղական հաղորդակցության, ընդհանուր նշանակման և այլն։ Ավտոբուսների տարողությունը կախված է նրանց արտաքին չափերից (հիմնականում երկարությունից)։ Հայաստանում միջքաղաքային ավտոբուսային երթևեկությունը հիմնվել է 1927 թվականին, իսկ քաղաքայինը՝ 1928 թվականին։ 

1971 թվականին Հայաստանում գործել է 140 քաղաքային, 180 միջքաղաքային, 820 մերձքաղաքային երթուղի՝ 32000 կմ ընդհանուր երկարությամբ։ Երևանի «ԵրԱԶ» ավտոգործարանը արտադրել է փոքր ավտոբուս, որի պետական փորձարկումը 1971 թվականին արժանացել է բարձր գնահատականի։ 

ԽՍՀՄ-ում ընդունված էր ավտոբուսների արտաքին երկարության հետևյալ տիպային շարքը, հատկապես փոքրեր՝ 5 մ, փոքրեր 7, 5 մ (35 - 40 ուղևոր), միջիններ՝ 8, 5 - 9, 5 մ, մեծեր 11 մ, հատկապես մեծեր՝ 12 մ (110 - 120 ուղևոր), միակցվածներ 16, 5 մ (մինչև 160 ուղևոր)։ 

Միակցված ավտոբուսը կազմված է ճկուն հոդավորմամբ միակցված և ուղևորների մեկ ընդհանուր բաժանմունք ունեցող երկու մասերից։ Արտասահմանյան որոշ երկրներում տարածված են նաև մեկուկես և երկու հարկանի ավտոբուսները։