Զբոսաշրջության ոլորտը՝ բարձիթողի վիճակում. ներքին տուրիզմն ու համակարգման խնդիրը՝ ոլորտի ներկայացուցիչների աչքերով. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Զբոսաշրջային գործակալությունների ներկայացուցիչները ողջունում են 2020 թվականը ներքին զբոսաշրջության տարի հայտարարելու գաղափարը, բայց զուգահեռ մի շարք խնդիրների մասին են բարձրաձայնում, որոնց թվում նաև ոլորտին առնչվող չլուծված հիմնահարցեր կան:
Նշենք, որ տարեկան 1,4 միլիոն զբոսաշրջիկ է Հայաստանից մեկնում արտերկիր, ինչի մասին օրերս տեղի ունեցած ասուլիսի ժամանակ ասաց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ առաջարկելով 2020 թվականը հայտարարել ներքին զբոսաշրջության տարի։ Նա տուրիստական ընկերություններին առաջարկեց ծառայություններ առաջարկել նախկինում Հայաստանից մեկնող զբոսաշրջիկներին:
«Արշավներ ակումբի» հիմնադիր տնօրեն Ռուբեն Բաղդիշյանը «Փաստի» հետ զրույցում մի քանի հանգամանք առանձնացրեց, որոնք հաշվի առնելով՝ մեր քաղաքացիները կխուսափեն արտերկիր մեկնել:
«Քանի որ այս պահին հայտնի չէ, թե որ երկիրն ինչ քաղաքականություն կիրականացնի առաջիկայում, բնականաբար, մինչ այդ մարդիկ իրենց հանգստանալու պահանջմունքը բավարարելու համար կշրջեն Հայաստանի տարածքում:
Մյուս կողմից՝ միայն սահմանները բացելը քիչ է: Երկրից դուրս չգալու պատճառներից մեկը հոգեբանական վիճակն է՝ հարց կառաջանա, թե, օրինակ՝ իրենց նախընտրելի երկիր գնալը որքանո՞վ է անվտանգ: Մյուս հանգամանքը ներկա դրությամբ պայմանավորված ֆինանսական վիճակն է:
Այդ ամենը նպաստում է, որ մարդիկ մնան Հայաստանում և սլաքներն ուղղեն դեպի ներքին տուրիզմ: Բայց հարցի մյուս կողմն այն է, թե արդյոք կցանկանա՞ն Հայաստանի ներսում խմբային տուրերի մասնակցել: Շատ հավանական է, որ նախընտրեն ճամփորդել անձնական մեքենայով՝ վախենալով անգամ ինչոր տեղ կանգնել և առևտուր անել»,-ընդգծում է ոլորտի ներկայացուցիչն ու խոսում վերոնշյալի տնտեսական ազդեցության մասին:
«Եթե, օրինակ՝ մարդիկ գնացին Գառնի կամ Գեղարդ, տեսան ու եկան, և՝ ի՞նչ: Այո, տուրիզմը զարգացավ, իսկ ի՞նչ շահեց տնտեսությունը: Առհասարակ, ճիշտ կլիներ, որ զբոսաշրջության կոմիտեն այս ընթացքում վերլուծություններ աներ ու ասեր, որ, օրինակ՝ այս տվյալի հիման վրա այսպես կլինի, մյուս տվյալի հիման վրա՝ այնպես»: Մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ 2019 թվականին ներքին տուրերով զբաղվող ընկերությունները բարձր մակարդակով հասցրել են սպասարկել թե՛ սփյուռքից ժամանած մեր հայրենակիցներին, թե՛ Հայաստանում ապրող քաղաքացիներին.
«Այդուհանդերձ, ընկերությունները չեն ընկել այնպիսի ծանրաբեռնվածության մեջ, որի առկայության պարագայում չէին հասցնի սպասարկել: Բայց եթե հիմա բոլոր ընկերություններն ու ծառայություն մատուցողները վերապրոֆիլավորվեն դեպի ներքին տուրիզմ, հաշվի առնելով նաև այն, որ սփյուռքից հոսքեր քիչ են լինելու, շուկայի լճացում ենք ստանալու:
Եթե մինչ այս X թվով գործակալություններ էին սպասարկում ներքին տուրիզմը, հիմա դառնալու է X անգամ 7 կամ այլ թիվ: Այստեղ նաև որակի խնդիր է առաջանալու, որովհետև շատ կարճ ժամանակում վերապրոֆիլավորված ընկերությունը չի կարող ցույց տալ այն մակարդակը, որը ցույց կտար բազում տարիներ այդ ոլորտում գործունեություն ծավալած ընկերությունը:
Ու քանի որ չունենք լավ օրենքներ, չկա նաև տուրիզմը վերահսկելու ոչ մի մեխանզիմ ու կառույց, շուկայում քաոս է առաջանալու: Մենք ուրախ ենք, որ ներքին զբոսաշրջության վրա շեշտ է դրվում, բայց շատ կարևոր է, որ այդ ամենը լավ համակարգվի: Կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ամեն ԱՁ բացողը չկարողանա դառնալ տուրիստական ընկերություն: Ընդհանուր առմամբ, տարբեր մոտեցումներ են պետք, որ ճիշտ ուղղության վրա գանք, իսկ հիմա ոլորտը բարձիթողի վիճակում է»:
Ռուբեն Բաղդիշյանը շեշտեց՝ անկասկած պետք է զարգանա ներքին տուրիզմը, բայց զարգացման համար պետք է ճիշտ ստրուկտուրա որդեգրվի. «Ոլորտը պետության կողմից ամեն կերպ պետք է վերահսկվի, ու անգամ շատ խիստ պատժամիջոցներ պետք է լինեն, որ ոչ ոք չփորձի դրանք շրջանցել: Այդ դեպքում լավ մասնագետների աջակցությամբ մենք կկարողանանք զարգացնել ներքին տուրիզմը»:
«Ռիմա թրավել» տուրիստական գործակալության տնօրեն Ռիմա Խաչատրյանն էլ միայն առաջիկա սկզբնական փուլում է ներգնա տուրիզմի որոշակի աշխուժություն սպասում: Ավելին՝ հաշվի առնելով քաղաքացիների՝ այս փուլում նաև իրենց ուղղված հարցումները, այլ պատկեր է կանխատեսում:
«Հայաստանում ապրող բնակիչները երկրից դուրս գնալու հնարավորություն չունեն, բայց ես խիստ կասկածում եմ, որ հնարավորության դեպքում չեն ցանկանա գնալ: Կան քաղաքացիներ, որոնք հենց այս պահի դրությամբ մեզանից արդեն Եգիպտոսի, Դուբայի և այլ երկրների մասին են հետաքրքրվում:
Քանի որ արդեն ամիսներ է, ինչ տանն են, Հայաստանի ներսում երկու-երեք տեղ գնալու ցանկություն կլինի, բայց չեմ կարծում, որ կկարողանանք դրանից հետո ներքին տուրիզմն այդքան զարգացնել Հայաստանում: Բացի այդ, կա վախի գործոնը՝ պայմանավորված ներկա իրավիճակով: Մյուս կողմից՝ կարող է անձնական մեքենայով գնան որևէ տեղ՝ չդիմելով տուրիստական գործակալություններին»,-ասաց նա:
Անդրադառնալով ներքին զբոսաշրջությանն առնչվող խնդիրներին՝ Ռ. Խաչատրյանն ընդգծեց. «Պետք է կանոնակարգել հյուրանոց-տուրօպերատոր աշխատանքը: Ինչո՞ւ, որովհետև հյուրանոցներն ավելի մատչելի տարբերակներ են առաջարկում, քան տուրիստական ընկերությունները:
րինակ՝ հյուրանոցը տուրիստական գործակալությանը փաթեթը տալիս է 40 հազար դրամով, իսկ ինքը կարող է վաճառել 30 հազար դրամով: Հյուրանոցի ու տուրիստական գործակալության գները պետք է հաստատագրված լինեն: Հաշվի առնելով այս հարցը՝ մենք այստեղ խնդրի առաջ ենք կանգնում. եթե այսպես շարունակվի, զբոսաշրջային գործակալությունները կփակվեն:
Մենք կարող ենք հաշվի առնել աշխարհի տարբեր երկրների փորձը, համեմատել ու օրինակ վերցնել: Օրինակ՝ Եգիպտոսում զբոսաշրջիկը չի կարող մոտենալ ու անմիջապես հյուրանոցում վճարել սենյակի համար, այլ ուղեգիրը պետք է ձեռք բերի տուրիստական ընկերություններից:
Ընդհանուր առմամբ, հաշվի առնելով այն խնդիրները, որոնք մենք այսօր ունենք, ներքին զբոսաշրջությունը զարգացնելու մասին խոսք լինել չի կարող: Կան հստակ խնդիրներ, որոնք մենք պետք է կանոնակարգենք ու հասկանանք: Եթե, օրինակ՝ վերոնշյալ գները հաստատագրված լինեն, մենք այդպիսով կփրկենք զբոսաշրջային գործակալությունները»:
Ռիմա Խաչատրյանը նշեց, որ գործակալություններն են դրսից զբոսաշրջիկներ ապահովում, ու եթե որոշ ժամանակ հետո վերոնշյալ խնդիրներով պայմանավորված փակվեն ու չկարողանան դրսից զբոսաշրջիկներ բերել, կտուժեն ոչ միայն տուրիստական ընկերությունները, այլև նույն հյուրանոցները, ռեստորանային ցանցը, սննդի կետերը, տրանսպորտային ծառայությունները: «Իրականում զբոսաշրջությունից մի քանի օղակ է կախված: Ամեն ինչ փոխկապակցված է: Արտագնա տուրիզմից է կախված նաև ներքինը: Մենք չենք կարող միակողմանի դիտարկել ոլորտը:
Զբոսաշրջությունը միակողմանի չի զարգանա»,-հավելեց նա:
Խոսելով համավարակի թողած արդեն առկա հստակ հետևանքների մասին՝ Ռ. Խաչատրյանը նշեց, որ զբոսաշրջային գործակալություններն այս պահին ամենատուժող օղակն են:
«Եթե մյուս ոլորտները տուժել են ավելի ուշ, ապա տուրիստական գործակալությունները տուժած են հունվարից. մարտ, ապրիլ, մայիս ամիսների համար մարդիկ ավիատոմսեր, փաթեթներ էին ձեռք բերել, և մենք վաճառված բոլոր փաթեթների մասով հետվերադարձ ենք ձևակերպել:
Կարելի է ասել՝ հինգ ամիս է՝ զբոսաշրջային ոլորտը տուժած է: Ընդհանուր առմամբ, ափսոս է կորցնել հատկապես այն գործակալություններին, որոնք շուկայում ճանաչված են, ունեն հեղինակություն ու երկար տարիների փորձ»,-ասաց նա:
Բավարար չհամարելով աջակցության ծրագրերը՝ նա շեշտեց, որ կառավարությունից այս հարցերին ավելի հստակ ուշադրություն են ակնկալում:
Ռուբեն Բաղդիշյանն էլ հավելեց, որ կորոնավիրուսի հետևանքները չեզոքացնելու վերաբերյալ աջակցության փաթեթներում ներառված չէր ամենակարևոր կետը: «Խոսքը բիզնես վարկերի մասին է:
Փաստացի, պետությունը տնտեսվարողի կողքին չկանգնեց: Եթե բոլոր հարցերով կանգնում ես տնտեսվարողի կողքին, բայց բիզնես վարկերը մնում են գոյություն չունեցող տուրիզմի հույսին, միևնույն է, նա այդ վարկը չի կարող վճարել:
Իսկ եթե չվճարեց բիզնես վարկը՝ մնացած բոլոր միջոցառումները զրոյի են հավասարվում: Մեր ընկերությունը օգտվել է միջոցառումներից: 3-րդից ստիպված օգտվեցինք, քանի որ այլ ելք չունեինք՝ պետք է վճարեինք մեր հարկերը:
Բայց երրորդով, փաստորեն, պետությունը մեզանով իր հարցերն է լուծում, բայց մեր հարցերին լուծում չի տրվում»,-եզրափակեց Ռ. Բաղդիշյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
