Հայկական կոնյակի հնագույն բույրն ու համբավը
Հնագույն ձեռագրերն ու ժողովրդական ավանդազրույցներն ապացուցում են, որ ժամանակակից Հայաստանի տարածքում գինեգործությամբ և խաղողագործությամբ զբաղվել են մ.թ.ա 15-րդ դարից: Հունական պատմիչներ Հերոդոտոսի, Քսենոֆոնի, Ստրաբոնի աշխատություններում հիշատակվում է, որ հայկական գինին վաճառելու համար արտահանվել է հարևան երկրներ: Այն եղել է բարձր որակի: Ժամանակակից Հայաստանում կոնյակի արտադրությունը հիմնադրվել է 1887 թվականին առաջին գիլդիայի վաճառական Ներսես Թաիրովի (Թահիրյան) կողմից, Հին Էրիվան ամրոցի տեղում` իր իսկ կառուցած՝ Ռուսական Կայսրության կոնյակի առաջին գործարանում: Նոր արտադրությունը գոյատևել է մինչև 1899 թվականը: Նիկոլայ Թաիրովը դժվարացել է կազմակերպել առաքումը և վաճառել է իր գործը ռուս արդյունաբերող Նիկոլայ Շուստովին:
«Շուստով և որդիներ» ընկերությունը վերազինել է գործարանը այդ տարիների ամենաարդիական սարքավորումներով, գնել թորման սարքեր, կառուցել նոր արտադրամաս սպիրտի կրկնակի թորման համար, իսկ նկուղներում տեղադրել կաղնե տակառներ կոնյակի հնեցման համար: Շուստովը իր արտադրանքը արագորեն շուկա է հանել:
Ընկերության լոգոտիպով պաստառները զարդարել են Ռուսական Կայսրության շոգենավերի և դիրիժաբլերի նավակողերը: Գովազդային արշավը եղել է արդյունավետ, և Շուստովի արտադրանքը ամուր դիրքեր է գրավել ռուսական շուկայում: 1900 թվականին Շուստովի կոնյակը ներկայացվել է Փարիզի ցուցահանդեսում:
Ցուցահանդեսում համտեսվող խմիչքների անվանումները նախապես չէին բացահայտվում, և փորձառու ֆրանսիացի համտեսողները Շուստովի կոնյակին շնորհել են Գրան պրի մրցանակ: Դա մեծ աղմուկ է հանել, քանի որ հայտնի ֆրանսիացի կոնյակագործները չեն համակերպվել այն մտքի հետ, որ օտարերկրյա ծագում ունեցող խմիչքը պետք է կոնյակ անունը կրի:
Այնուամենայնիվ, բարձր որակի համար Շուստովին թույլատրվել է իր արտադրանքը վաճառել ոչ թե բրենդի, այլ կոնյակ անունով, ինչը թույլատրվում էր միայն ֆրանսիական Կոնյակ գավառում աճող խաղողից ստացված խմիչք արտադրող ընկերություններին:
Ամենաբարձր ճանաչման հայկական կոնյակն արժանացել է 1913 թվականին, երբ «Շուստով և որդիներ» ընկերությունը պատիվ է ունեցել դառնալ Ռուսական Կայսրության արքունիքի մատակարար:
Այդպիսի տիտղոս ունեցել է միայն ռուսաստանյան և օտարերկրյա 30 արտադրող: Դրա համար պահանջվել է առնվազն ութ տարի մասնակցել նահանգային բոլոր ցուցահանդեսներին և այդ ընթացքում սպառողներից ոչ մի դժգոհություն չստանալ խմիչքի որակի վերաբերյալ: 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո Շուստովի գործարանը ազգայնացվել է Հայաստանի առաջին հանրապետության կողմից և վերածնվել «Արարատ» կոնյակի և գինու գործարանի:
Դրա հետևանքով Շուստովի անունը անհետացել է մի ամբողջ հարյուրամյակ: Հայկական կոնյակները ԽՍՀՄ-ի տարիներին արժանացել են արժեքավոր մրցանակների, զբաղեցրել առաջին հորիզոնականներ և մեծ ճանաչում են գտել աշխարհի տարբեր երկրներում: Մինչև 1999 թվականը հայկական կոնյակն արտադրվել է սովետական ԳՕՍՏ-ի համաձայն:
1999 թվականի մարտի 1-ին ուժի մեջ է մտել հայկական կոնյակի արտադրության հայկական ստանդարտը, որը մշակվել էր Երևանի կոնյակի գործարանի նախաձեռնությամբ: Նոր ստանդարտը սահմանել է հայկական կոնյակին վերաբերող ամենակարևոր կետերը. հայկական կոնյակը պետք է պատրաստված լիներ խաղողի սպիրտից և Հայաստանում արտադրված խաղողից: Կառավարության որոշմամբ ներմուծվել է «Արբուն» բառը, որպես նոր ապրանքանիշի անվանում:
Այդ ամենը նպատակ է ունեցել «Հայկական կոնյակ» և «Հայկական ապրանքանիշ» հասկացությունները սահմանազատել ընդհանուր կոնյակներից: Միևնույն ժամանակ նույն օրենքը սահմանել է «կոնյակ» հասկացությունը, որը ներառում է 40 % ներմուծված և 60 % տեղական սպիրտ:
