Քերում են մեր արժանապատվությունը, մեր հոգուց մնացածը...«Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Կիրակի առավոտները գրեթե ամենօրյա աշխատանքային գրաֆիկ ունեցող մարդու համար մի յուրահատուկ կարևորություն ունեն: Հավել յալ քնի անգամ տասը րոպեն քեզ մի հավերժություն է թվում: 2020 թ.-ի սեպտեմբերի 27-ը կիրակի էր: Կարծես՝ սովորական կիրակի առավոտ... Միացրեցի հեռուստացույցը, աչքս ընկավ վազող տողին՝ «հարձակվել է.., կիրառվել է…»: Ինքս ինձ ասացի՝ երևի էլի Սիրիայում, Աֆղանստանում կամ էլ պատերազմական թեժ կետերից մեկում ինչ-որ բան է տեղի ունեցել: Նույնիսկ վատագույն երազում պատկերացնել չէի կարող, որ Արցախում կրկին պատերազմ է: Նույն տագնապային զգացողությունը, նույն վախը, աշխարհից անէանալու ցանկությունը, ինչ 2016 թվականին: Թերևս փորձում էինք մեզ սփոփել, ներքուստ հանգստացնել, որ դիվերսիա է, որ մի քանի ժամ կտևի, լավ՝ մի քանի օր, որ…, որ…:
Բայց Արցախից եկող լուրերը գնալով սկսում էին ավելի անհանգստացնել, տագնապն ու վախն ահագնանում էր: 44 օր տևեց պատերազմը: Ավարտին, եթե, իհարկե, կարելի է համարել, որ պատերազմն ավարտվեց, տղերքից շատերն այդպես էլ տուն չվերադարձան՝ զոհվեցին, գերեվարվեցին, անհետ կորան, կորցրեցինք Արցախի զգալի մասը, բազմաթիվ տեղահանվածներ, տուն ու տանիք կորցրած մարդիկ՝ առանց հույսի, առանց ապագայի, չնայած որ այսօր էլ ոմանք պնդում են, թե ապագա կա: Նոյեմբերի 9-ի գիշերն ու դրանից հետո օրեր ու շաբաթներ շարունակ մեր երկրում՝ Արցախում և Հայաստանում, ժամանակը կանգ առավ:
Պարտությունից հետո մեզ պետք էր լռություն, գիտակցում, թե այս ի՞նչ եղավ, ինչո՞ւ եղավ, լավ, հիմա ի՞նչ ենք անելու: Բայց մենք ո՛չ լռեցինք, ո՛չ էլ գիտակցեցինք մեզ հետ տեղի ունեցած ողջ ողբերգությունը: Հիմա շատերն են ասում՝ տղերքն էին ափսոս… Այո՛, հազար ափսոս, որ նրանց արյամբ ներկված ու սնուցված հայրենիքն էլ կորցրեցինք, իսկ դրա լինելիությունը կարող էր մի փոքր սփոփանք լինել մեզ համար: Հիմա էլ կանգնած՝ անտարբեր նայում ենք, թե թշնամին ոնց է չափում-ձևում մեր Հայաստանի սահմանները, մեր երկրում, մեր սուվերեն պետության տարածքում անցնող ճանապարհներից մեկի վրա անցակետ տեղադրում, ստուգում քաղաքացիների անձնագրերը կամ դանակով քերում ու հեռացնում է Արցախի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքականի երեխաներին Երևան բերող ավտոբուսի վրա պատկերված Արցախի դրոշը:
Դրոշի հետ նաև մեր արժանապատվությունն է քերում, մեր հոգուց մնացածը, մեր ողջ, բայց ավելի շատ մեռած մարմնի մի հատվածը: Մեր թշնամի հարևանի ատելությունը երբեք չի անցնելու, իսկ մի պաշտոնյա հույս ունի, թե Գորիս-Կապան ճանապարհը մի օր անվտանգ կդառնա, մեկն էլ գուցե, որ շուտով հարևանություն կանենք թուրքերի ու ադրբեջանցիների հետ: Նման բան երբեք չի լինելու: Եթե անգամ դառնանք բաց սահմաններով պետություն, ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի քնելուց առաջ պետք է դանակը բարձի տակ դնի: Մենք էլ հո չենք կարող մոռանալ Ադրբեջանում բացված «պուրակը», մեր հայ ռազմագերիների դատավարությունները, զինվորների անձնական իրերի ցուցադրությունը՝ որպես ռազմական ավար, թշնամի երկրի,ասենք, այդ նույն «պուրակում» կամ էլ այլ վայրում:
Ի վերջո, մենք հիշողություն ունենք: Երևի ունենք… Ակնհայտ է մեկ բան՝ որևէ բան փոխել այլևս ի զորու չենք, բայց ի՞նչ ենք անում որպես պետություն ու հասարակություն այս ներս կլանող անդունդից դուրս գալու համար, գրեթե ոչինչ: Միշտ խոսում ենք պարտքի մասին մեր զոհված տղաների առջև, իսկ արդյո՞ք նույնպիսի և անգամ ավելի մեծ պարտք չունենք նրանց հանդեպ, որոնք պատերազմի հետևանքով հաշմանդամություն են ձեռք բերել, բայց վերադարձել են տուն, արդյո՞ք պարտք չունենք նրանց հանդեպ, որոնք իրենց բաժին կռիվը մղելուց, ընկերներին մարտի դաշտում «թողնելուց», բայց չլքելուց հետո կրկին տանն են՝ իրենց ընտանիքի ու մեր կողքին: Մենք տեր պետք է լինենք իրենց բոլորին, որպեսզի գեթ մեկ պահ՝ հոգու ամենահեռավոր անկյունում անգամ իրենք ափսոսանքի զգացում չունենան: Ծնողներին սփոփել երբեք չենք կարող:
Պատերազմից մեկ տարի անց մենք անկայուն, անորոշ վիճակում ենք, վստահ չենք, որ վաղը նորից ռազմական գործողություններ չեն սկսվի, վստահ չենք, որ վաղն էլ պայքար չի սկսվի Սյունիքի կամ Երասխի, Տավուշի կամ Երևանի համար: Մինչև 2050 թվականը երկրի զարգացման ռազմավարություն ներկայացնող իշխանություններն այսօր չեն կարող անգամ վստահաբար ու անկեղծորեն մեզ ասել, թե օրվա ավարտին կամ հաջորդ առավոտյան մեզ ի՞նչ է սպասվում, վաղը ռազմավարական նշանակության ո՞ր ճանապարհի վրա կհայտնվի թշնամին, վաղը Հայաստանի ո՞ր անկյունում կբարձրացվի թշնամի երկրի դրոշը, վաղը մենք պետություն կունենա՞նք:
Օրերս գործընկերներիցս մեկը 44-օրյա պատերազմի մասին հաղորդումը եզրափակեց դեռևս դեկտեմբերին սյունեցի մի երիտասարդի արտահայտած մտքով. «Մենք ա՞զգ ենք, թե՞ չէ, մենք պատիվ ունե՞նք, թե՞ չէ: Մեր պատիվը թողել ենք Շուշիում՝ Ղազանչեցոցի խորանի առաջ: Պիտի բոլորս գնանք, վերցնենք էդ պատիվը»: Արդյո՞ք կրկին կվերագտնենք մեր պատիվը՝ ուժեղ ու կայացած պետություն կառուցելով, թե՞ անթիվ-անհամար կենացներ կխմենք բանակի, զինվորի, հայրենիքի համար ու դրանով մեր առաքելությունն ավարտված կհամարենք:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
