Փաստաթղթի իսկական բովանդակությունը մշուշով է պատված. արդյո՞ք Փաշինյանը բանավոր խոստում է տվել. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
rosbalt.ru-ն «Ինչի՞ մասին են առայժմ շշուկով խոսում Բաքուն, Երևանը, Մոսկվան և Անկարան» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ աշխարհում ոչ ոք չէր սկսի աղմուկ բարձրացնել Հարավային Կովկասում Զանգեզուրի (հայտնի է նաև Սյունիքի կամ Մեղրու) հիպոթետիկ տրանսպորտային միջանցքի պատճառով, եթե Ղարաբաղյան պատերազմ չսկսվեր 30 տարի առաջ, հետո սառեցվեր, ապա կրկին վերսկսվեր, հետո Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները չհամաձայնվեին դրան վերջ դնել անցյալ տարվա նոյեմբերին: Արդյունքում ոչ-ոքի չի եղել. հաղթողը Ադրբեջանն է: «Լայն հասարակությունը» երբեք էլ չտեսավ եռակողմ խաղաղության հայտարարության լրիվ տեքստը: Հայտնի է միայն, որ կողմերը պայմանավորվել են ապաշրջափակել տրանսպորտային հաղորդակցությունը տարածաշրջանում:
Դա շատ պարզեցված ձևակերպում է: Եթե մանրամասները բացակայում են, ապա հնարավոր է դառնում փաստաթուղթը ազատ մեկնաբանել, որը «պարարտ հող» է Հայաստանի և Ադրբեջանի, ինչպես նաև Երևանի և Անկարայի միջև քաղաքական տարաձայնությունների համար: Հիշեցնենք, որ վերջինս չէր զլացել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում Բաքվին համակողմանի աջակցել: Եվ հիմա Թուրքիայի նախագահը Զանգեզուրի միջանցքի բացումը միանշանակորեն կապում է Հայաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման հետ: Ըստ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի, դա «քաղաքական» հարց է: Բայց տարածաշրջանի համար, լայն իմաստով, այն նաև այլ բեռնվածություն է կրում:
Ըստ ադրբեջանական կողմի, միջանցքի բացումը նշված է եռակողմ հայտարարության մեջ, սակայն Երևանը դա չի հաստատում: Կարծիքները կիսվել են նաև ռուսաստանյան փորձագիտական շրջանակներում: Մի խոսքով, մշուշով է պատված փաստաթղթի իսկական բովանդակությունը: Հարց է ծագում՝ արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանը բանավոր խոստում է տվել չխոչընդոտել Զանգեզուրի միջանցքի բացմանը, և այն հիմա քննարկվում է Մոսկվայում Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների «գաղտնի բանակցություններում»: Բայց ի՞նչ «կախարդական» միջանցք է դա: Այն ոչ միայն ադրբեջանական «մետրոպոլիան» կկապի իր ինքնավարության և Թուրքիայի հետ, այլ նաև կդառնա կարևոր օղակ Արևելք-Արևմուտք և Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքներում, որն էլ էապես կբարձրացնի Ադրբեջանի դերը որպես տրանսպորտային հանգույց: Այս ամենն, ի վերջո, տարածաշրջանը կկապի Չինաստանի և Եվրոպայի, ինչպես նաև Մերձավոր Արևել քի երկրների հետ: Ընդհանրապես, Զանգեզուրի միջանցքը, եթե խոսենք բացառապես տարածաշրջանի շահերի մասին, ձեռնտու է բոլորին, այդ թվում՝ շրջափակման մեջ գտնվող Հայաստանին:
Մյուս կողմից՝ Ռուսաստանը կստանա երկաթուղային կապ Հայաստանի հետ, որին երկար ժամանակ ձգտում է: Բայց Երևանում ԶԼՄ-ները խուճապի մեջ են. եթե միջանցք լինի հայ-իրանական սահմանի երկայնքով, ապա այն կդառնա «հաղորդակցային ինքնիշխանության և Իրանի հետ հաղորդակցության խախտում»: Փաստարկն այն է, որ իրանցիները Հայաստան մտնելու համար «ստիպված կլինեն անցնել երրորդ երկրի կողմից վերահսկվող միջանցքով: Երևանում ընդդիմությունը ևս տագնապ է հնչեցնում: «Հայաստան» խորհրդարանական խմբակցության ղեկավարը համոզված է, որ թուրք-ադրբեջանական դաշինքն ամեն ինչ անելու է Սյունիքով միջանցք ստանալու համար: Թվում է, թե պատգամավորն իրավացի է, քանի որ Փաշինյանը կա՛մ կտրականապես բացառում է այն բացելը, կա՛մ ինչ-որ անորոշ մեկնաբանություններ է անում այդ հաշվով: Ինչ-որ առումով նրան կարելի է հասկանալ. վտանգավոր է կրկնակի անգամ հայերի կրակն իր վրա ուղղելը:
Բայց բիզը չես թաքցնի պարկի մեջ: Եվ այդ «բզով» Հայաստանի ընդդիմությունը կծակի Նիկոլ Վովաևիչին: Իրականում, չի էլ դադարել դա անել: Հանրապետության երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը բացեիբաց է հույս հայտնում, որ ժողովուրդը ուժ կգտնի ազատվելու Փաշինյանի իշխանությունից, որը դարձել է «ազգային աղետի պատճառ»: «Դեռ մեկ տարի առաջ,-ասել է նախկին նախագահը,-Հայաստանը հպարտ էր իր զինված ուժերով, որը Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական իրավիճակի էական գործոն էր: Այսօր այն ոչ միայն դադարել է լինել Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության երաշխավորը, այլ նաև չի կարողանում պաշտպանել երկրի ինքնիշխանությունը»: Իսկ ինքնիշխանությունը պատերազմում պարտվելուց հետո անցնում է նաև Զանգեզուրի միջանցքով:
Եվ եթե Բաքուն արդեն հարվածում է լիտավրներին դրա բացման համատեքստում, Հայաստանի վարչապետի մամուլի քարտուղար Մանե Գևորգյանը նման հնարավորության մասին այնքան տարօրինակ կերպով է պատասխանում, որ անհնար է հասկանալ Երևանի իրական մտադրությունները: Ավելի ճիշտ, հասկացի՛ր՝ ինչպես ուզում ես: Այս ամենը հուշում է, որ Մոսկվան, Բաքուն և Անկարան, այնուամենայնիվ, կարողացել են «սեղմել» Փաշինյանին կա՛մ անցյալ տարի եռակողմ հայտարարություն կազմելիս, կա՛մ հետագա «դիվանագիտական» ջանքերի շնորհիվ:
Ըստ Գևորգյանի, «որոշ հայտարարություններում կոմունիկացիաների վերաբացման թեման վերափոխվում է և ստանում տարածաշրջանային մեկուսացման պահպանման տրամաբանություն»: Սակայն, ըստ Փաշինյանի մամուլի քարտուղարի, կան տարածաշրջանային հաղորդակցության ապաշրջափակման այնպիսի տարբերակներ, որոնք կընդգծեն տարածաշրջանի փոխկապվածությունը, և Հայաստանի կառավարությունը սատարում է հենց նման տարբերակի: Մնում է ձեռքերը դեպի երկինք բարձրացնել և բացականչել. «Ուրեմն, ցույց տո՛ւր մեզ այդ տարբերակը»: Բայց ո՛չ. շուրջը շշնջում ու շշնջում են, մուկ ու կատու են խաղում, պահմտոցի, բայց ոչ մանկական, այլ որոշակի ինտրիգային, քաղաքական:
Եվ զարմանալի չի լինի, որ մի գեղեցիկ առավոտ հայտարարվի Զանգեզուրի միջանցքի բացման աշխատանքների մեկնարկի մասին: Իսկ հետո Երևանի իշխանության համար կդժվարանա չեզոքացնել ընդդիմության ռևանշիստական դրսևորումներն իրենց դեմ, քանի որ իրենք Ադրբեջանին և Թուրքիային «երկրորդ անգամ են հանձնվել»: Իսկ հետո ի՞նչ: Ակնհայտ է, որ հեղաշրջման մեկ այլ փորձ կլինի: Ծիծաղելի է ասել՝ միջանցքի պատճառով, բայց այնպիսի միջանցքի, որը իրադարձությունների նման զարգացումով կարող է Հայաստանի համար ոչ մի տեղ տանող ճանապարհ դառնալ:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
