«Բազմաթիվ ընտանիքներ համալրելու են ծայրահեղ աղքատների «բանակը»». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գնաճն իսկական «սպառնալիք» է դարձել մեր օրերում: Առաջին հերթին այն անդրադառնում է առանց այն էլ սոցիալական վատթարագույն պայմաններում գտնվող քաղաքացիների վրա, որոնք ստիպված են օրեցօր էլ ավելի շատ գումար վատնել պարենային ապրանքների վրա: Կանխատեսումներ կան, որ, ասենք, կարտոֆիլի գինը կարող է հասնել մինչև 500 դրամի: Տնտեսագիտության թեկնածու, գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Վարդան Ալեքսանյանը նախ անդրադառնում է գնաճին ու դրա հետևանքներին:

«Պարենային մթերքների սպառողական գների ինդեքսն այս տարի Կենտրոնական բանկի նպատակադրած գնաճից շատ ավելին է՝ հունվար-սեպտեմբեր ամիսների տվյալներով՝ շուրջ 8,9 տոկոս, մինչդեռ պետք է լիներ մինչև 5,5 տոկոս, ոչ ավելին: Ինչ վերաբերում է սննդամթերքի գներին, ապա նույն ժամանակահատվածում գնաճը կազմել է 15,8 տոկոս: Ըստ էության, պետությունը, բոլոր հնարավոր լծակներն ու գործիքակազմն օգտագործելով, չկարողացավ զսպել գնաճային նշումները, ընդ որում՝ ամեն ամիս տեսնում ենք, որ բացասական միտումները շարունակվում են: Ինչ վերաբերում է պարենամթերքի գների ինդեքսին, ապա այստեղ վիճակն առավել մտահոգիչ է:

Եթե հաշվի ենք առնում այն, որ մեր երկրի բնակչության շուրջ 30 տոկոսն աղքատ է, իսկ այս հատվածի համար պարենային զամբյուղը նրանց ընդհանուր սպառողական ծախսերի կառուցվածքում չափազանց մեծ մասնաբաժին ունի, ապա այստեղ էլ ավելի մտահոգիչ է դառնում պարենային մթերքի գնաճը: Ստացվում է, որ այս մարդիկ էլ ավելի են աղքատանալու, բնակչության ինչ-որ հատված պարենամթերքի որոշ տեսակներ փոխարինելու է մեկ այլ՝ ավելի էժան տեսակներով, բացի այդ, որոշ մասն էլ, բացի սննդամթերքի տեսակները մեկը մյուսով փոխարինելը, ստիպված կրճատելու է սպառման ծավալները՝ փաստացի սննդամթերքի ֆիզիոլոգիական նորմաներից պակաս սպառելով և, ըստ էության, մնալով թերսնված: Արդյունքում՝ բազմաթիվ ընտանիքներ համալրելու են ծայրահեղ աղքատների «բանակը»:

Այս իրավիճակում կարևորագույն մթերքների գնաճն իր հերթին մեծ հարված է հասցնում այս ընտանիքների գնողունակության մակարդակին: Առանց այն էլ նրանք իրենց սպառման օրաբաժնի կառուցվածքում հիմնականում սպառում են հաց և հացամթերք, կարտոֆիլ, բուսական ու կենդանական ծագման յուղ, որոնց գներն աճում են ահագնացող տեմպերով: Փաստորեն ստացվում է, որ այդ ընտանիքները, որոնք ունեն ցածր և գնաճին համահունչ չավելացող եկամուտներ, ստիպված են լինելու անգամ կարտոֆիլն այլ մթերքով փոխարինել: Իսկ գիտենք, որ կարտոֆիլը ավանդաբար «երկրորդ հաց» է հանդիսանում մեր երկրում»,-«Փաստի» հետ զրույցում նշում է Ալեքսանյանը:

Ընդգծում է՝ ստեղծված իրավիճակում մեր պետական պաշտոնյաները նույն կարտոֆիլի գնաճի մասին խոսելիս հղում են անում դրա արտահանման ծավալների աճին: «Սա խոսում է այս մարդկանց անհեռատես քաղաքականության մասին: Նրանք պետք է հասկանային, որ խոցելի վիճակում հայտնված բնակչությունը ստիպված է լինելու պարենամթերքի հիմնական տեսակների գծով ծախսերն ավելացնել: Խոսքը հացամթերքի, կարտոֆիլի ու բանջարեղենի և մյուս հիմնական պարենամթերքի տեսակների մասին է: Պետությունը հետպատերազմյան և համաճարակի այս աննախադեպ պայմաններում պարտավոր էր կանխատեսել կարտոֆիլի արտադրության ծավալները, հաշվարկել պահանջարկը և կարգավորել արտահանման ու ներկրման հետ կապված հարցերը: Եթե այս դաշտը բարձիթողի է, հաշվի չես առնում արտադրության ծավալների ու ցանքատարածությունների կրճատումը, արտահանման ծավալների աճը, բնականաբար, հանգեցնելու էր այս կարևորագույն արտադրանքի գծով դեֆիցիտի: Պահանջարկի հաստատուն մնալու պարագայում, երբ առաջարկը կտրուկ փոքրանում է տվ յալ շուկայում, գնաճն անխուսափելի է:

Ձախողվում է նաև արտադրությունը, որովհետև վերջին շրջանում անընդհատ պակասում են կարտոֆիլի ցանքատարածությունները, հետևաբար նաև համախառն բերքը: Մասնավորապես, այս տարի նախորդ տարվա նկատմամբ 400 հա-ով կարտոֆիլի ցանքատարածությունները պակաս են, համեմատության համար նշենք, որ տվյալ ցուցանիշը 2016 թ. կազմել է 28,9, 2017 թ.՝ 25,3, 2018 թ.՝ 22,1, իսկ 2021 թվականի օպերատիվ տվյալներով՝ շուրջ 20 հազար հա: Այս ցուցանիշների միտումին գումարվել է նաև այս տարվա արտահանման ծավալների աճը, ակնհայտ էր, չէ՞, որ այսպիսի գնաճն անխուսափելի էր: Բնակչության մեկ երրորդը ստիպված էր լինում պարենամթերքների գնաճով պայմանավորված մի շարք արտադրանքներից հրաժարվել և դրանք փոխարինել կարտոֆիլով: Բայց ստացվում է այնպես, որ այդ փոխարինման հարցն էլ է վտանգված: Բացի կարտոֆիլի գնաճից, իմ գնահատմամբ, էականորեն աճելու են անասնաբուծական արտադրանքի գները գալիք տարում, էլ ավելի մեծ տեմպերով աճելու են կենդանական ծագման մթերքի գները, քանի որ անասնապահության ճյուղում պարզապես աղետալի իրավիճակ է:

Վերջին հինգ տարվա կտրվածքով կերային մշակաբույսերը կրճատվել են 37,3 տոկոսով: Սա ենթադրում է, որ առնվազն այդքան տոկոսով կրճատվելու է տավարի գլխաքանակը, իսկ դա, բնականաբար, հանգեցնելու է տեղական արտադրության ծավալների կրճատմանը, հետևապես՝ գնաճին: Գալիք ժամանակահատվածում կարտոֆիլի գնաճին զուգահեռ բնակչությունն անպայման ականատես կլինի կաթի ու մսի և դրանցով ստացվող մթերքների էական գնաճին»,- նշում է մեր զրուցակիցը:

Ունեցել ենք նաև դեպքեր, դեռևս նախորդ տարիներին, երբ ֆերմերները «պահել են» իրենց բերքը՝ հետո ավելի թանկ գնով վաճառելու ակնկալիքով: Արդյունքում բերքը փչացել է, իրենք զրկվել են գումարից, իսկ քաղաքացիներն էլ՝ կարտոֆիլից կամ այլ արտադրանքից: «Խնդիրը նոր չէ, ասեմ ավելին՝ ֆերմերը «գուշակությամբ» է զբաղվում: Օրինակ՝ այս տարի կարտոֆիլի գինն աճել է, հաջորդ տարի բոլորը կարտոֆիլ կմշակեն, և հակառակը՝ որ արտադրանքի գները համեմատաբար ցածր են, հաջորդ տարի այդ արտադրանքի ծավալներն են կրճատվելու, և այսպես շարունակ: Պետությունը տեղեկատվական-խորհրդատվական բազա չունի: Նախկինում գյուղոլորտի խորհրդատվական ինստիտուտը որոշակիորեն նաև այս առաքելությունն էր իրականացնում, ֆերմերների հետ անընդհատ կապի մեջ էին, խնդիրն ինչ-որ կերպ կարգավորվում էր և գյուղատնտեսության ոլորտի տնտեսվարող սուբյեկտները գոնե մասամբ տեղեկացված էին մի շարք գործընթացներից:

Այսօր ֆերմերը «գուշակությամբ» է իր գործունեությունն իրականացնում՝ անտեղյակ լինելով, թե հաջորդ տարում շուկայական ինչպիսի իրավիճակ է լինելու, քանի որ բացարձակապես շուկայական վերլուծություններ տեղի չեն ունենում, գյուղնախարարությունը փակվել է, գործառույթների մեծ մասը պատշաճ չի կատարվում, խորհրդատվական մարմինը, կարելի է ասել, այլևս չի գործում, և բազում այլ խնդիրներ, որոնք հրատապ լուծում են պահանջում: Արդյունքում՝ տուժում է բնակչությունը, տուժում է արտադրողը, լայն առումով նաև պետությունը»,-եզրափակում է Վարդան Ալեքսանյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում