Մեր «մեքենան»՝ փոթորկի ժամանակ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Դոնեցկի ու Լուգանսկի ինքնահռչակ հանրապետությունների ճանաչումը և Ուկրաինայի տարածքում ռազմական գործողությունների ծավալումը համաշխարհային ռեզոնանս է առաջ բերել։ Խնդիրն այն է, որ այս կոնֆլիկտը դուրս է եկել տեղային հակամարտության սահմաններից և լայն միջազգային ընդգրկում է ստացել։ Ուկրաինան ռազմավարական նշանակություն ունեցող այնպիսի դիրք է զբաղեցնում, որ այդ երկրի նկատմամբ գերակայությունը և ազդեցության տարածումը էական առավելություն է խոստանում միջազգային խոշոր խաղացողների համար։
Ուստի բազմաթիվ վերլուծաբաններ այն կարծիքի են, որ հակամարտության ելքը խոստանում է էականորեն փոխել առկա աշխարհաքաղաքական լանդշաֆտը։ Ըստ այդմ, միջազգային արենայում արդեն որոշակի դիրքավորում է նկատվում։ Մի կողմում Արևմուտքի երկրներն են, ինչպես նաև որոշ ասիական պետություններ, օրինակ՝ Ճապոնիան ու Հարավային Կորեան, որոնք դատապարտում են ռուսական գործողությունները և կոշտ դիրքորոշում են որդեգրել Ռուսաստանի նկատմամբ, մյուս կողմում էլ Չինաստանն ու որոշ այլ երկրներ են (օրինակ՝ Բելառուս, Նիկարագուա, Սիրիա, Սերբիա), որոնք համարում են, որ Ռուսաստանն իրավունք ունի իր անվտանգությունից բխող գործողություններ իրականացնել։
Բազմաթիվ պետություններ էլ փորձում են չեզոքություն պահպանել, սակայն կան երկրներ, որոնց չեզոքությունը թվացյալ է, նրանք ձգտում են այնպես ներկայանալ, թե ցանկանում են, որ հակամարտությունը դիվանագիտական լուծում ստանա, բայց իրականում շահագրգռված են, որ իրավիճակն այնքան թեժանա, որ կարողանան պղտոր ջրում ձուկ որսալ։ Օրինակ՝ Թուրքիան սպասում է, որ Ուկրաինայում ռազմական էսկալացիան ավելի սուր բնույթ ու միջազգային հնչեղություն ստանա, որի արդյունքում Ռուսաստանի ողջ ուշադրությունը կկենտրոնանա Արևել յան Եվրոպայի ուղղությամբ, ինչն էլ իրեն հնարավորություն կտա ակտիվանալ Սիրիայում, Լիբիայում, Հարավային Կովկասում և Միջին Ասիայում։ Թուրքիան միշտ էլ շահագրգռված է եղել իր հարևան տարածաշրջաններում անկայունության հրահրմամբ։ Եվ այս տեսանկյունից Անկարան գիտակցում է, որ Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունների ֆոնին կարող է ստանալ Արևմուտքի էական աջակցությունը։
Այսինքն, բացառված չէ, որ անկայունության հրդեհը բռնկի հատկապես նաև այլ տարածաշրջաններում, որտեղ բախվում են Ռուսաստանի ու Թուրքիայի շահերը։ Եվ այս տեսանկյունից հատկապես վտանգի տակ է մեր տարածաշրջանը, քանի որ Անկարային Հարավային Կովկասը պետք է որպես ցատկահարթակ՝ Միջին Ասիա ներթափանցելու և պանթուրքական ծրագրերն իրականություն դարձնելու համար։ Այս օրերին շատերը հանգիստ հետևում են իրադարձություններին, սակայն դեռևս չեն գիտակցում, որ Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունների արդյունքում հատկապես խոցելի վիճակում կարող է հայտնվել Հայաստանը, որը դեռևս դուրս չի եկել Արցախյան պատերազմում կրած պարտության շոկից։ Եվ միամտություն է կարծել, թե երբ Հայաստանի ու Թուրքիայի հատուկ պատվիրակների հանդիպումներ են տեղի ունենում, հարաբերությունների կարգավորման գործընթացն է սկսվել, ապա Թուրքիան չի գնա Հայաստանի դեմ գործողությունների։
Պատերազմից հետո ուժերի դասավորությունն այնպես է փոխվել, որ Ադրբեջանին ռազմական օգնություն տրամադրելու արդյունքում Թուրքիան էականորեն մեծացրել է իր ազդեցությունն այդ երկրի վրա, և ներկա պահին Անկարան ունի բոլոր լծակները այդ երկրին նոր սադրանքների հրահրելու ուղղությամբ։ Չհաշված, որ Թուրքիան ահաբեկիչ գրոհայինների արտահանման ու օգտագործման հարցում արդեն հմտացել է։ Եվ այս իրողությունները հաշվի առնելով՝ պատահական չէ, որ պատերազմի անմիջապես նախորդ օրը Ալիևը հրավիրվեց Մոսկվա։ Թերևս նրան զգուշացվել է, որ սադրանքների չդիմի, սակայն նկատի ունենալով Ուկրաինայի հետ կապված իրադարձությունների անկանխատեսելի բնույթը՝ բացառված չէ, որ ընձեռված հարմար առիթի դեպքում Ադրբեջանն իսկույն սկսի պարել Թուրքիայի դուդուկի տակ։ Ուստի հայկական կողմի համար մշտական զգոնություն պահպանելն ամենակարևորն է, որովհետև հնարավոր է մի պահի հակամարտությունը թուլանա, հետո նորից կտրուկ անցում կատարի ակտիվ փուլի։ Եվ ոչ թե պետք է զուտ հետևել իրադարձությունների ընթացքին, այլև պատրաստվել զարգացումների ցանկացած սցենարի։
Իսկ ամենաառաջնայինը մեզ համար պետք է լինի անվտանգային համակարգը ամրապնդելը, որի վրա այս իշխանությունները, կարծես, թքած ունեն։ Մյուս կողմից էլ՝ պարզ է, որ ուկրաինական հակամարտությունն իր դրսևորումներն է ունենում նաև տնտեսական ոլորտում։ Ռուսաստանի դեմ Արևմուտքի կողմից կիրառված պատժամիջոցների արդյունքում համաշխարհային տնտեսությունն էական վերափոխումների է ենթարկվում։ Իսկ Ռուսաստանը Հայաստանի առաջնային տնտեսական գործընկերն է և ԵԱՏՄ ամենախոշոր շուկան, որտեղ սպառվում է Հայաստանից արտահանվող ապրանքների առյուծի բաժինը։
Եվ եթե նկատի ենք առնում, որ Հայաստանի տնտեսական վիճակն այնքան էլ բարվոք չէ, ու դրան էլ գումարվում են պատժամիջոցների առաջ բերած բացասական հետևանքները, ապա մեր տնտեսությունը կարող է լուրջ ցնցումների ենթարկվել։ Ուստի պետք է տնտեսական ուղղությամբ ևս աչալրջություն պահպանել, ռեսուրսների բաշխումն իրականացնել խնայողաբար ու մտածված։ Միայն ափսոս, որ ուժեղ փոթորկի ժամանակ մեր մեքենայի ղեկին, շատ մեղմ ասած, վարել չիմացող ու վարորդական իրավունք չստացած վարորդ է...
ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
