Եռացող տարածաշրջանն ու հնարավոր ռիսկերը
Ինչպես տեսնում ենք Ուկրաինայի շուրջ ծավալվող դինամիկ աշխարհաքաղաքական զարգացումների ֆոնին Բաքուն ընդլայնում է ռազմական ագրեսիան Հայաստանի և Արցախի նկատմամբ: Այս ամենը համընկնում է՝ ինչպես Ուկրաինայում ծավալված պատերազմական գործողություններին, այնպես էլ՝ դրանով պայմանավորված միջազգային դիվանագիտական բազմակողմ ու բազմամակարդակ շփումներին:
Բավականին տևական փորձերից հետո միջնորդական առաքելություն է ստանձնել Ուկրաինայի և Ռուսաստանի բարձրագույն ղեկավարությունների միջև, Թուրքիային հաջողվեց Անթալիայի դիվանագիտական ֆորումի շրջանակում ԱԳ նախարարների մակարդակով հանդիպում անցկացնել ՌԴ-ի և Ուկրաինայի միջև: Չնայած հանդիպումը չի տվել որևէ առարկայական արդյունք, Թուրքիայի նախագահն այդ հանդիպումը դիվանագիտական հաղթանակ է որակել:
Հետևելով իրադարձությունների ընթացքին՝ տեսնում ենք, որ մարտի 10-ին Էրդողանն Անկարայում ընդունել է նաև Իլհամ Ալիևին, քննարկումների առանցքում եղել է հիմնականում տարածաշրջանում ստեղծված հետհակամարտային իրավիճակը: Ըստ տեղեկությունների` 4 ժամ տևած բանակցությունների ընթացքում Էրդողանն ու Ալիևը քննարկել են՝ Շուշիի հռչակագիրը, Հայաստան-Ադրբեջան հետհակամարտային կարգավորումը, այսպես կոչված՝ «Զանգեզուրի միջանցքի» կարևորությունը, Կարս-Նախիջևան երկաթուղին, հայ-թուրքական շփումները և երկու կողմերի համար այլ առանցքային նշանակության հարցերի փաթեթ։
Նշենք, որ այս օրերին հայկական կողմը ևս ակտիվ շփումների մեջ է: Նախօրեին Անթալիայում տեղի է ունեցել Միրզոյան-Լավրով հանդիպում, մարտի 9-ին Փարիզում՝ Փաշինյան-Մակրոն, Փաշինյան-Միշել հանդիպումներ, սպասվում է նաև Փաշինյանի այցը Մոսկվա՝ Պուտինի հրավերով: Միրզոյան-Լավրով հանդիպման վերաբերյալ ՌԴ ԱԳՆ տարածած հաղորդագրության համաձայն՝ քննարկվել են երկկողմ օրակարգի արդիական հարցեր, այդ թվում՝ այս տարվա ապրիլին Փաշինյանի՝ ՌԴ պաշտոնական այցի նախապատրաստումը, ինչպես նաև դիվանագիտական հաստատության հիմնադրման 30-ամյակին նվիրված մի շարք այլ միջոցառումներ։ Ի դեպ՝ Անթալիայում Լավրովը հանդիպել էր նաև Ադրբեջանի և Թուրքիայի ԱԳ նախարարների հետ:
Կարող ենք փաստել, որ այսօր աշխարհը մտել է դինամիկ, անընդհատ փոփոխությունների, վերափոխումների, քաղաքական վերանայումների, վերադիրքավորումների փուլ: Հետևելով ընդհանուր տրամաբանությանը՝ կարող ենք ընդգծել, որ այս փուլը դեռ կերկարաձգվի, քանի որ երկարաձգվում են քաղաքական, ռազմական գործընթացները, նոր որոշումներ են կայացվում, որոնց տրամաբանությունը դա է ենթադրում:
Սա պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ Թուրքիան, ինչպես միշտ, հետաքրքիր է գործում, փորձում է կամուրջ դառնալ Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև, զուգահեռաբար՝ ավելի սուր դիքրավորվելով Ռուսաստանի հանդեպ, թեև բովանդակային առումով դա ոչինչ չի նշանակում, սակայն Թուրքիան ցանկանում է ԱՄՆ-ին որոշ ծառայություններ մատուցել և հարաբերություններում դրական ֆոն ստեղծել, ինչը վերացած է: Դժվար է ասել, թե Թուրքիայի միջնորդությունը որևէ արդյունքի կհանգեցնի, այդ միջնորդության հայտն ի սկզբանե Ռուսաստանը չի ընդունել, սա դիտարկվել է՝ որպես հարց Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև, այս հարցում դեր ունի նաև Թուրքիայի դիրքորոշումը Ղրիմի հարցում: Սակայն Արևմուտքն այնուամենայնիվ տեսնում է Թուրքիայի համար նման դեր և նույնիսկ ավելի հավակնոտ, քանի որ խոսք եղավ այն մասին, որ Թուրքիան կարող է լինել այն երկրների շարքում, որոնք երաշխիքներ տան Ուկրաինային: Սա պատահական կոնֆիգուրացիա չէ, թեև Մոսկվան փորձում է այն անտեսել: Իսկ այս միջնորդության արդյունավետությունը շատ կասկածելի ու մշուշոտ է, քանի որ դեռևս այս փուլում ռուս-ուկրաինական որևէ բանակցություն հաջող ընթացք չի ունեցել։
Չի բացառվում, որ այս համատարած անկայունության փուլում կարող են գլուխ բարձրացնել բոլոր խնդիրները, չլուծված հարցերը, որոնցից մեկը Ղարաբաղյան հակամարտությունն է ու պատերազմից հետո մնացած մի քանի թեմաները: Հավելենք, որ անորոշ է թվում՝ ինչպես է Մոսկվան շարունակելու այս փուլում նույն ինտենսիվությամբ զբաղվել կողմերի միջև բանակցություններով՝ տարածաշրջանային կոմունիկացիաների ապաշրջափակման կամ սահմանազատման հարցի շուրջ, քանի որ դա բավականին մեծ դիվանագիտական ռեսուրս պահանջող գործընթաց է:
Ի դեպ՝ առաջին անգամ չէ, որ աշխարհում նման անկայուն փուլերում Ղարաբաղյան հակամարտությունն իր մասին հիշեցնում է, քանի որ կան հստակ պայմանավորվածություններ, անելիքներ, որոնք այս ամենի հետևանքով տուժում են: Ադրբեջանն իր հերթին մտավախություն ունի, որ այս մեծ իրադարձությունների ընթացքում հարավկովկասյան բոլոր պայմանավորվածությունները կարող են անտեսվել:
Տիգրան Մկրտչյան
