Պենիցիլին՝ պատահականության, թափթփվածության արդյունք, որը փոխեց աշխարհը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հակաբիոտիկերը հակամանրէային ազդեցությամբ օժտված միացության տեսակ են, որոնք ակտիվություն են դրսևորում բակտերիաների նկատմամբ և օգտագործվում են բակտերիալ վարակների դեմ պայքարում։ Առաջին հայտնաբերված հակաբիոտիկը եղել է պենիցիլինը: Այնուամենայնիվ, այնպես չէ, որ մարդիկ հնում հակաբիոտիկներ չեն օգտագործել: Հակամանրէային հատկություններով օժտված խառնուրդներ, որոնք կիրառվել են վարակների բուժման համար, նկարագրվել են դեռևս 2000 տարի առաջ։ Մի շարք հնագույն քաղաքակրթություններ, այդ թվում՝ հին եգիպտացիները և հին հույները, վարակների բուժման համար օգտագործել են հատուկ ընտրված բորբոսասնկեր և բուսական լուծամզվածքներ:

Իսկ ավելի քան հազար տարի առաջ Հյուսիսային Աֆրիկայի բեդուինները պատրաստել են բուժիչ քսուք բորբոսից, որը նրանք քերել են ավանակների լծասարքերից: Բուն պենիցիլինի օգտագործումը, որպես դեղամիջոց, սկսվել է 20-րդ դարում: 1897 թվականին լիոնցի երիտասարդ ռազմական բժիշկ Էռնստ Դյուշոնն է «հայտնագործություն» կատարել: Նա նկատել է, որ արաբ ձիապահ տղաները քերում են ձիերի թաց թամբերի բորբոսը և քսում այն ձիերի՝ այդ իսկ թամբերից քերված մեջքին: Վերքերը արագ լավանում էին: Դյուշոնը սկսել է հետազոտել վերցրած բորբոսը և գտել է, որ դա բորբոսասունկ Penicillium glaucum-ն է: Նա փորձել է դրանով բուժել տիֆով վարակված ծովախոզուկներին և հայտնաբերել է, որ բորբոսասունկը քայքայիչ ազդեցություն է ունենում Escherichia coli բակտերիաների վրա:

Սա, փաստորեն, հակաբիոտիկի առաջին կլինիկական փորձարկումն էր: Երիտասարդ բժիշկը ամփոփել է իր հետազոտության արդյունքները և դոկտորական ատենախոսության տեսքով ներկայացրել Փարիզի Պաստերի անվան համալսարան: Բայց այնտեղ անգամ պատիվ չեն համարել այն կարդալ, քանի որ Դյուշոնը ընդամենը 23 տարեկան էր, մտածել են՝ ի՞նչ պիտանի բան կարող էր գրել նա: Դյուշոնն էլ չի կարողացել շարունակել աշխատանքները: 1912 թվականին նա մահացել է տուբերկուլ յոզից, հիվանդություն, որը հետո սկսել են բուժել իր իսկ ստացած հակաբիոտիկով: Դյուշոնը հայտնի է դարձել միայն մահից հետո` 1949 թվականին: Իսկ պենիցիլինի գյուտի համար Ալեքսանդր Ֆլեմինգն է Նոբել յան մրցանակ ստացել: Ֆլեմինգը Դյուշոնից հաջողակ էր: Նրա բոլոր գյուտերը կապված են եղել թափթփվածության հետ: Առաջինը նա հայտնաբերել է լիզոցիմը՝ բերանի խոռոչում թքի մեջ պարունակվող մանրէազերծիչ ֆերմենտը: Դա պատահել է 1920 թվականին: Ֆլեմինգը հարբուխ ուներ և փռշտացել է՝ իր բերանի լորձը ցանելով Պետրիի թասիկում աճեցված բակտերիաների կուլտուրայի վրա: Մի քանի օր անց նա նկատել է, որ այն տեղերում, որտեղ թափվել է իր բերանի լորձը, բակտերիաների գաղութները հետ են աճել: Լիզոցիմի մասին առաջին հոդվածը լույս է տեսել 1922 թվականին Ֆլեմինգի կողմից: Ֆլեմինգի լաբորատորիայում թափթփվածությունը համատարած էր:

Մի անգամ՝ 1928 թվականին, նա մի քանի օրով տեղ պետք է գնար և հավաքում է ստաֆիլակոկերով ցանված Պետրիի թասիկները մի տեղ, որ հետո թափի այն: Վերադառնալով՝ Ֆլեմինգը նկատում է, որ թասիկներում, որտեղ բորբոս է առաջացել, ստաֆիլակոկի օջախներ չկան: Ֆլեմինգին դժվարությամբ է հաջողվում անջատել ստաֆիլակոկերը ոչնչացրած նյութը և այն կոչել է պենիցիլին: Վերջինիս մասսայական արտադրությունը սկսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին:

1945 թվականին Ալեքսանդր Ֆլեմինգը, Հովարդ Ֆլորին և Էռնստ Բորիս Չեյնին (վերջիններս շարունակել են Ֆլեմինգի գործը և ստացել պենիցիլինի մաքրման տեխնոլոգիան) Նոբել յան մրցանակ են ստացել ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում: Համարվում է, որ ֆաշիզմի ջախջախման գործում պենիցիլինը ավելի մեծ դեր է ունեցել, քան ցանկացած դիվիզիա: Այդ հայտնագործությունը փոխել է աշխարհը, սկսել են բուժվել հիվանդություններ, որոնք մինչ այդ անբուժելի են եղել՝ սիֆիլիս, գոնորեա, տուբերկուլ յոզ և այլն: Իսկ հետո սինթետիկ հակաբիոտիկների ստեղծմամբ սկսվել է նոր դար բժշկության մեջ:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում