Արտարժույթի տակտիկական բլեֆը

Ռուս-ուկրաինական պատերազմի ֆոնին, չնայած ձևավորված մտահոգություններին՝ ռուսական ռուբլու արժեզրկման առաջին արձագանքը Հայաստան մտնող տրանսֆերտների վրա արտաքուստ ունեցել է դրական ազդեցություն։ Ինչպես հայտնի է փետրվարին կտրուկ ավելացել են Ռուսաստանից ֆիզիկական անձանց կողմից ուղարկվող գումարները։ Փետրվարին Ռուսաստանի ֆինանսական շուկան հայտնվել էր խորը դեպրեսիայի մեջ, հենց այդ ամսին ՌԴ-ից կրկնակի ավելի շատ «տրանսֆերտային» հոսքեր են եղել Հայաստան, քան հունվարին։ Եթե փորձենք զուգահեռ անցկացնել, ապա նախորդ տարվա համեմատ՝ մուտքերը փետրվարին աճել են գրեթե 58 տոկոսով, իսկ հունվարի համեմատ էլ կրկնապատկվել են։ Առաջին հայացքից թվում էր, թե հակառակը պիտի լիներ, ըստ էության, ռուբլու արժեզրկումը պիտի հանգեցներ այդ երկրից ստացվող տրանսֆերտների կրճատման։

Ինչպես հայտնի է ռուբլին սկսեց արժեզրկվել ռուս-ուկրաինական ռազմական գործողությունների մեկնարկից անմիջապես հետո։ Փետրվարի վերջին արդեն դոլարը ռուսական շուկայում գնանշվում էր 92-93 ռուբլով։ Ընդամենը մի քանի օրվա ընթացքում այն հասցրեց արժեզրկվել գրեթե 26-27 տոկոսով՝ նախկին 72-73-ից դոլարի գինը հասավ 92-93 ռուբլու։ Մասնագետների կարծիքով՝ նման կտրուկ արժեզրկումը պիտի հանգեցներ մասնավոր փոխանցումների կրճատմանը, սակայն, ինչպես վկայում են պաշտոնական տվյալները, դրանք նույնքան կտրուկ ավելացել են։ Եթե հունվարին Ռուսաստանից ստացվել էր ընդամենը 40,6 մլն դոլար, ապա փետրվարին հոսքերը կազմել են 82,5 միլիոն։

Հետևելով ֆինանսական նման գործընթացին՝ տրամաբանական հարց է առաջանում, թե ինչպես է ստացվել, որ ռուբլու այդպիսի արժեզրկումը ոչ միայն չի հանգեցրել տրանսֆերտների նվազման, այլև դրանք էապես ավելացել են։ Ըստ էության, այս հարցի պատասխանը պետք է փնտրել ՌԴ ֆինանսական շուկայում։ Գաղտնիք չէ, որ ռուբլու արագ արժեզրկումը ռուսական շուկայում մեծացրեց տարադրամի պահանջարկը։ Կիրառվող սահմանափակումների հետևանքով սկսեցին խնդիրներ ի հայտ գալ այդ պահանջարկն ամբողջությամբ բավարարելու հետ կապված։ Ենթադրվում է, որ այդ ժամանակ տարադրամի պահանջարկի մի մասն էլ փորձ է արվել բավարարել Հայաստանի արժութային շուկայում։ Եթե այս ամենը թարգմանենք խոսակցական հայերենի, ապա ռուբլին ուղարկել են Հայաստան՝ տարադրամի փոխարկելու համար։

Առաջին հայացքից այս ամենն իրականությանը մոտ է թվում, եթե հաշվի առնենք, որ փետրվարի վերջին, մարտի սկզբին Հայաստանի արժութային շուկայում ևս մեծացավ տարադրամի պահանջարկը։ Միաժամանակ նկատվեց ռուբլու կտրուկ անկում, ինչը, անշուշտ, թելադրված էր ռուսական շուկայի ուղղակի ազդեցություններով, բայց ոչ ամբողջությամբ։ Դրա վրա սկսել էր ազդել նաև ռուբլու առաջարկի ավելացումը։ Եղան տեղեկություններ, որ ռուսները կամ ոչ ռուսները Հայաստանում տարադրամ են գնում։ Բնականաբար, ռուբլով, որը նաև տրանսֆերտների տեսքով բանկային համակարգի միջոցով ուղարկվել էր Հայաստան՝ այլ արժույթի փոխարկելու նպատակով։ Չնայած նման գումարները ֆիզիկական անձանց փոխանցումների մեջ նստած են՝ որպես մասնավոր տրանսֆերտներ, այնուհանդերձ դասական իմաստով դրանք տրանսֆերտների հետ քիչ կապ ունեն։ Դա ինչ-որ չափով երևում է արտահոսքի ցուցանիշներում։

Հավելենք նաև, որ փետրվարի տրանսֆերտային մուտքերի վրա կարող էր որոշակի ազդեցություն ունենալ նաև Ռուսաստանից քաղաքացիների հոսքը դեպի Հայաստան։ Բայց հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ փետրվարի վերջին այդ հոսքը դեռ նոր էր սկսվում, դրա ազդեցությունն այդքան էական չէր լինի։ Փետրվարին քաղաքացիների փոխանցումները Հայաստան հասել են 180 մլն դոլարի, ինչը այդ ժամանակահատվածի կտրվածքով չափազանց բարձր ցուցանիշ է։ Նախորդ ամսվա համեմատ՝ մուտքերը փետրվարին ավելացել են 52 մլն դոլարով կամ գրեթե 41 տոկոսով։

Համեմատության համար փաստենք, որ հունվար-փետրվարին ԱՄՆ-ից ֆիզիկական անձանց փոխանցումների դինամիկայում գրեթե փոփոխություն չի եղել. հունվարին ստացվել էր 40,8 մլն դոլար, փետրվարին ստացվել է 41,1 մլն դոլար։ Տարբերությունը նույնիսկ 300 հազար դոլարից պակաս է։ Այնինչ՝ հունվարի մուտքերով ԱՄՆ-ից կատարված փոխանցումներն առաջին անգամ գերազանցեցին ռուսական տրանսֆերտներին։ Փետրվարին բավական ակտիվ է եղել ֆինանսական միջոցների արտահոսքը Հայաստանից։ Ընդհանուր առմամբ՝ փետրվարին Հայաստանից դուրս եկած 124 մլն դոլարից ՌԴ և ԱՄՆ գնացել է ընդհանուր առմամբ 58 միլիոնը։ Մնացած գումարների հետագիծը շատ դեպքերում անհայտ է։ Հայաստանը տրանսֆերտային փոխանակումներ ունի բազմաթիվ երկրների հետ, որոնց մի մասի վերաբերյալ շարժերը ԿԲ-ի կողմից հրապարակվող տվյալների մեջ տեսանելի չեն։

Ամփոփելով հավելենք նաև, որ կանխատեսվում է, որ տրանսֆերտները կնվազեն նաև այլ երկրներից՝ կապված համաշխարհային տնտեսության մեջ տեղի ունեցող ոչ նպաստավոր զարգացումների հետ։

Սարգիս Հակոբյան