Աերոստատ. ողբերգությունների պատճառ դարձած, բայց գրավչությունը չկորցնող «փոխադրամիջոցը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Աերոստատը» հունարենից թարգմանվում է որպես «օդում կանգնած» (անշարժ): Իրականում դա շատ պարզ կառուցվածք է. մեծ գնդաձև պարկ՝ պատրաստված ռետինե գործվածքից, տաք օդով կամ ջրածնով լցված (ներկայումս՝ նաև հելիումով): Ապա զամբյուղն է (aka gondola), որը մալուխների միջոցով միացված է գնդաձև պարկին։ Աերոստատի առաջին նմուշները, ասոցացված դրանց գյուտարարի հետ, երկար ժամանակ կոչվել են «մոնգոլսֆերաներ»:

Բացի դա, Սեզար Չարլզի պատվին երբեմն օգտագործվել է նաև «չարլերիեր» կամ «շարլերիեր» անվանումը, բայց այդ տարբերակը շատ ավելի քիչ է տարածված եղել: Առաջին կինը, որը ազատ թռիչք է իրականացրել աերոստատով, եղել է մադամ Թիբլը: Դա տեղի է ունեցել 1784 թվականի մայիսի 20-ին Ֆրանսիայում։ Այդ միջոցառմանը մասնակցել է Շվեդիայի թագավորը։ Ժամանակի ընթացքում պարզվել է, որ աերոստատները լիովին կախված են օդային հոսքերի շարժումներից, ուստի առաջացել է դրանց կառավարման հարցը։ Դեռևս 1784 թվականին ֆրանսիացի ԺանՊիեռ Բլանշարն է զամբյուղին կցել ձեռքի շարժումով աշխատող վեցթևանի պտուտակ: Իհարկե, դա ոչ մի կերպ չի ազդել աերոստատի տեղաշարժի վրա։

Բլանշարն, ընդհանուր առմամբ, կիրք է ունեցել օդային ճանապարհորդության նկատմամբ։ Նա նույնիսկ զոհվել է թռիչքի ժամանակ՝ 1809 թվականին սրտի կաթվածից: Իսկ 10 տարի անց աերոստատով թռիչքի ժամանակ զոհվել է նաև նրա այրին։ Ճիշտ է, դա արդեն տեղի է ունեցել ջրածնի հետ անզգույշ վարվելու պատճառով։ Բանն այն է, որ նա և իր ընկերները որոշել են աերոստատից ճայթուկներ բաց թողնել: Բնականաբար, աերոստատը, որը լցված է եղել ջրածնով, բռնկվել է, և ողջ անձնակազմը զոհվել է։ Աերոստատներ ստեղծվել են նաև ԱՄՆ-ում: Իսկ առաջին ամերիկյան թռիչքը կատարել է նույն Ժան Պիեռ Բլանշարը։ Խորհրդային Միությունը ևս հետ չի մնացել Եվրոպայից. օրինակ՝ 1935 թվականին խորհրդային օդագնաց Ռոմանովը աերոստատով բարձրացել է 9,8 կմ։ Բայց միայն բարձրությունը չի եղել նրա ռեկորդը։

Բանն այն է, որ թռիչքի ժամանակ նա գտնվել է բաց տարածքում։ Այսինքն, նա առանց որևէ պաշտպանության բարձրացել է շնչելու համար գործնականում ոչ պիտանի բարձրություն։ Աերոստատով թռիչքները եղել են շատ վտանգավոր: Պայթուցիկ ջրածինը և հելիումը հաճախ են աղետների հանգեցրել։ Այդ իսկ պատճառով քսաներորդ դարի 40-ական թվականներին Խորհրդային Միությունում աերոստատներով թռիչքներն արգելվել են: Այդ դադարը տևել է մինչև 1962 թվականը, երբ ստեղծվել է Լենինգրադի ավիացիոն գիտահետազոտական բյուրոն։ Դրա նպատակը ԽՍՀՄ-ում օդագնացության աշխուժացումն էր։

Հենց այդ կոնստրուկտորական բյուրոյի հիման վրա էլ հաջորդ 20 տարվա ընթացքում կառուցվել են տասնյակ խորհրդային աերոստատներ։ Այդ նախագծերում օգտագործվել են ամենաառաջադեմ և նորարարական այն տեխնոլոգիաները, որոնք մշակվել են խորհրդային ինժեներների և գյուտարարների կողմից օդագնացության համար: Պետք է, սակայն, նշել, որ Արևմուտքում այդ տեսակի տեխնոլոգիայի զարգացումն ավելի արագ է ընթացել, չնայած այնտեղ օգտագործվել են Խորհրդային Միությունում կատարված բազմաթիվ մշակումներ։ Աերոնավագնացության զարգացմանը նպաստել է նաև ռադիոտեխնիկայի զարգացումը։ Նրա օգնությամբ շատ ավելի հեշտ է դարձել հետևել աերոստատի շարժին և չկորցնել նրա կապը ցամաքի հետ։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում