Տոնը միայն ուղերձներն ու փուչիկները չեն. երբ կարևորություն ենք տալիս ձևին, ոչ թե բովանդակությանը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Տոնական օրերը լի են միջոցառումներով և նվերներով, բայց օրը 24 ժամ ունի, և դրա ավարտին արդեն գրեթե բոլորը մոռանում են օրվա խորհրդի մասին: Երեկ նշում էինք Երեխաների պաշտպանության միջազգային օրը: Սոցիալական ցանցերում երեխաների գունագեղ նկարները հաջորդում էին իրար, ծնողներն իրար հերթ չտալով պատմում էին, թե ինչ նվերներ են գնել նրանց համար, ինչ ժամանցի վայրեր են այցելել:
Այդ օրն ուշադրության կենտրոնում երեխաներն են՝ օրվա գլխավոր հերոսները: Ժամանցի վայրերում ասեղ գցելու տեղ չկա... Երևի մինչև մյուս հունիսի 1: Ի՞նչ է, երեխաներին միայն այդ օրն է պետք պաշտպանե՞լ, նրանց իրավունքների մասին խոսել, պատմել նրանց հաջողությունների, ձեռքբերումների ու ամենակարևորը՝ խնդիրների մասին: Պետության մեջ երեխան պետք է պաշտպանված լինի, եթե լինի, այդ դեպքում նման կարևորություն չենք տա հունիսի 1-ին կամ մեկ այլ օրվա: Մեզ համար անկարևոր կդառնա ձևը, առաջնային կլինի բովանդակությունը: Իսկ հիմա շատ հարցերում հենց ձևի հետևից ենք ընկնում, ցուցադրական քայլեր անում, և բոլորովին կարևոր չեն մնացած հարցերը: Քանի՞ գրոշի արժեք ունի այն տոնը, որին երեխան կմասնակցի, բայց հետո սեփական տանն իր ծնողի ձեռքով բռնության կենթարկվի:
Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ չլինենք, ավաղ, նաև նման բաներ են լինում: Բավական է միայն թերթել վերջին տարիների լրահոսը, դեպքերը սարսափեցնող են, և քանի դեպքի մասին ուղղակի չգիտենք, քանի որ դրանք չեն հանրայնացվել: Տոնական օրվա բնականոն շարունակությունը պետական պաշտոնյաների ուղերձներն են՝ մեկը մյուսին հերթ չտալով երեխաներին անհոգ մանկություն են մաղթում, նաև ուժեղ հայրենիքում ապրելու ցանկություններ են հնչում: Տեքստերն ընթերցելիս երբեմն տպավորություն է, որ շատերը խորապես չեն էլ գիտակցում, որ մեծ հաշվով, բացի ծնողներից, հենց պետությունն է երեխայի իրավունքների, անհոգ մանկության գլխավոր պատասխանատուն, և ամեն հունիսի մեկը յուրահատուկ հաշվետվության օր է ցույց տալու, թե անցած տարվա ընթացքում ինչ է արվել, օրինակ՝ հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաներին մեր հասարակության մեջ ներգրավելուն միտված ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվել, ի՞նչ ծրագրեր են իրականացվել բազմազավակ ընտանիքների համար:
Առողջական խնդիրներ ունեցող շատ երեխաների ծնողներ ստիպված են լինում դրամահավաքներ սկսել երեխաների բուժման նպատակով, երբեմն խոսքը շատ մեծ գումարների մասին էլ չէ, բայց ստիպված են մարդկանց օգնությամբ հավաքել ամեն մի լուման, իսկ պետությո՞ւնը: Կրթական հաստատություններն ի՞նչ են անում, որ երեխաներն ավելի հայրենաճանաչ լինեն: Մեր հույսն, ի վերջո, այն սերունդն է, որը պիտի մեծանա և գուցե ավելի պատասխանատու ու հոգատար լինի հայրենիքի հանդեպ, քան մենք: Բայց դրա համար պետք է ճանաչի այդ հայրենիքը, նրա յուրաքանչյուր անկյունը: Հայրենիք ասացի ու չեմ կարող ամենակարևորի մասին չխոսել: Հասարակությունն, այո՛, ավելի կարևոր տեղ է տալիս ձևին և ոչ թե բովանդակությանը:
Նշում ենք Մայիսի 1-ը՝ Աշխատանքի տոնը, երկրում, որտեղ գործազրկությունն ահռելի չափերի է հասնում, իսկ աշխատողի իրավունքները, մեղմ ասած, պաշտպանված չեն: Նշում ենք եկեղեցական տոները՝ մեծ տեղ տալով սեղանների վրա ուտելիքի առատությանը, բայց այդպես էլ չենք գիտակցում տոնի իրական նշանակությունը, որ գուցե հերթական անգամ հնարավորություն ենք ստացել մաքրվել ատելությունից ու չարությունից ու մեր կյանքը մաքուր էջից սկսել՝ գոնե մաքուր սրտով: Վերջին երկու տարվա ընթացքում սրտի կսկիծով ենք նշում Մայիսի 9-ը և Առաջին Հանրապետության օրը, ուղղակի հույսով ու ցանկությամբ, որ մի օր կվերադարձնենք այն, ինչը կորցրեցինք 2020 թ.-ի նոյեմբերի 9-ին: Մենք, որ երեսուն տարի նշեցինք մեր հաղթանակի օրը, ավելի հաճախ բարձրագոչ հայտարարություններով ու բաժակաճառերով, զինվորների «հոգուն մեռնելով» և թուրքի «հերն անիծելով», նորից մոռացանք բովանդակության մասին: Նորից տեղ տվեցինք ձևին՝ տոնական օր, կենացներ, հին ու նոր պաշտոնյաների բոցաշունչ, բայց ավելի հաճախ իմաստազուրկ ելույթներ և ուղերձներ, երբեմն ու ավելի հաճախ ամենից բարձր «հնչում» էր նրանց ձայնը, ովքեր նույնիսկ հեռվից չէին առնչվել Արցախյան գոյամարտին ու հաղթանակին: Իսկ հիմա՝ մոտ երեք տասնամյակ հաղթանակի ոգին ու զգացողությունը մեր սրտում պահելով, թշնամուն թերագնահատելով, եկանք հասանք այս օրին, ու դեռ ոմանք սիրտ ունեցան մայիսյան եռատոն շնորհավորելու:
Օրացույցից Մայիսի 9-ի թերթիկն արագ պոկեցի՝ համարձակություն չունենալով անգամ մեկ բառ գրել օրվա խորհրդի մասին, իսկ պետական պաշտոնյաներն այնքան համարձակ գտնվեցին, որ անգամ Եռաբլուր այցելեցին: Նորից ձևին կարևորություն տրվեց, բովանդակությունը մնաց տասներորդական պլանում: Մինչդեռ հատկապես այս օրերում բանակին ու պետությանն առնչվող ցանկացած տոնական օր պետք է հաշվետվության օր լինի, թե ինչ է արվել 2020 թ.-ի նոյեմբերի 9-ից հետո: Բայց, ախր, ինչպե՞ս խոսես չարածիդ մասին, ի՞նչ ասես:
Հ. Գ. -Շնորհավոր Հունիսի 1: Հովհ. Թումանյանի՝ 1887 թ.-ին գրած խոսքն արդիական է նաև մեր օրերում. «Ապրե՛ք, երեխե՛ք, բայց մեզ պես չապրեք...»:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
