Ապագա՞, թե՞ «ապագա». ի՞նչ դիրքորոշում կորդեգրեն հանրությունն ու քաղաքական ուժերը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հայաստանի և Արցախի շուրջ շատ բարդ իրավիճակ է ստեղծվել։ Եվ պատահական չէ, որ հանրությանը հուզող ամենակարևոր հարցերից մեկն այն է, թե ինչ է սպասում մեզ ապագայում։ Իրական ապագայում, որովհետև Նիկոլ Փաշինյանի «ապագան» արդեն շոշափելիորեն զգում ենք՝ իր ծանրագույն հետևանքներով: Սակայն ապագային վերաբերող հարցին պատասխանելու համար պետք է առնվազն երկու սցենար դիտարկել։ Մի հնարավոր սցենարը վերաբերում է նրան, որ գործող իշխանությունները շարունակեն պաշտոնավարել, այսինքն՝ խոսքը «ապագայի» մասին է, իսկ մյուս տարբերակը նախատեսում է իշխանափոխություն, այսինքն՝ այն ապագան, որը ցանկանում է յուրաքանչյուր իրապես հայ մարդ։ Նախ՝ եկեք դիտարկենք, թե ինչ է մեզ սպասում, եթե Փաշինյանը մնա իշխանության։
Գրեթե անկասկած է, որ մենք նոր կորուստներ ենք ունենալու՝ ինքնիշխանության զիջում, Արցախի ինքնորոշումից հրաժարում, բանակի թուլացում և այլն։ Իսկ թե ինչո՞ւ է նման համոզմունքը գնալով ավելի հաստատվում, պատասխանը պարզ է՝ պատերազմից մեկուկես տարի ժամանակ է անցել, իսկ մենք միայն մեկը մյուսի հետևից կորցնում ենք և ոչինչ չենք կարողացել ձեռք բերել։ Իհարկե, ոմանք կարող են նշել, թե իշխանությունները հավաստիացնում են, թե Արցախի իրավունքները պաշտպանում են կամ անկլավների վերադարձի հարցը փակված է, ուստի հնարավոր է, որ հայկական կողմը կանգնեցնի զիջողականության գլորվող անիվը։
Սակայն այս իշխանությունների հավաստիացումներ վաղուց կորցրել են իրենց արժեքը, քանի որ, օրինակ՝ ժամանակին մեծ համոզվածությամբ հայտարարում էին, թե Թուրքիան չի միջամտի Արցախյան պատերազմին, Սյունիքն անվտանգ է և այլն։ Արդյունքում տեսանք, թե Թուրքիան ինչպիսի գործուն մասնակցություն ունեցավ պատերազմում, կամ Սյունիքն այսօր ինչ գոյաբանական վտանգի առաջ է կանգնած։ Հիմա նույնը վերաբերում է նաև «խաղաղության դարաշրջան» բացելու մասին իշխանական լոզունգներին, երբ խաղաղության անվան տակ աստիճանաբար գնում ենք դեպի կործանում ու, ինչպես հենց Նիկոլ Փաշինյանն է հայտարարում, Արցախի հարցում նշաձողի իջեցում: Պարզ է, որ հակառակորդին ավելի ձեռնտու է, որ Հայաստանում շարունակեն պաշտոնավարել պարտության արդյունքում բարոյալքված ու կամք դրսևորելու հարցում անկարող իշխանությունները։ Դրա համար էլ Ադրբեջանի նախագահն անընդհատ հոխորտում է միայն հայաստանյան ընդդիմության հասցեին և ընդդիմադիր ուժերին անվանում ռևանշիստներ։ Մյուս կողմից էլ՝ հետաքրքրական է, որ Փաշինյանը վայելում է մի շարք արտաքին ուժերի անվերապահ աջակցությունը։
Իսկ ինչո՞վ է դա պայմանավորված։ Մեծ հաշվով, այդ ուժերին հետաքրքիր չէ, թե ինչ տեղի կունենա Հայաստանի հետ։ Նրանք ուղղակի շահագրգռված են, որ իրենք կարողանան շահել Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող գործընթացներից։ Օրինակ՝ նրանց համար երկրորդական նշանակություն ունի այն հարցը, որ ադրբեջանական զինված ուժերը գտնվում են Հայաստանի ինքնիշխան տարածքում, նրանց միայն պետք է, որ Ադրբեջանով անցնող նավթամուղներին ու գազամուղներին որևէ վտանգ չսպառնա ու ավելանա դրանցով էներգակիրների հոսքը դեպի Եվրոպա։ Թերևս դրանով է պայմանավորված, որ որոշ երկրների ներկայացուցիչներ, պաշտպանելով ՀՀ իշխանություններին, միաժամանակ հստակ բացասական մեսիջներ են ուղարկում ընդդիմության հասցեին։ Խնդիրն այն է, որ իշխանափոխության դեպքում նրանք կորցնելու են իրենց կամքն ազատորեն Հայաստանի վզին փաթաթելու հնարավորությունը։
Իսկ ի՞նչ տեղի կունենա, եթե իշխանափոխությունն իրականություն դառնա, և իշխանության գան իրապես ազգային ուժեր։ Իհարկե, այդ դեպքում հնարավորություններ կբացվեն Հայաստանի կորսված դիրքերը որոշակիորեն վերականգնելու ուղղությամբ։ Օրինակ՝ իշխանափոխությունից հետո անվտանգության համակարգի վերականգնումը կհայտնվի նոր իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում, այն սպաներն ու մասնագետները, որոնք մեկուսացվել կամ հեռացվել են բանակից, կլծվեն բանակաշինության գործին։
Բացի դրանից, նոր իշխանությունները հնարավորություն կստանան փոխել Փաշինյանի վարած բանակցությունների տրամաբանությունը, առավել անկաշկանդ դիրքերից հարաբերություններ կառուցել գործընկերների հետ, քանի որ Հայաստանը պրոֆեսիոնալ բանակցային թիմով հանդես կգա, որի կազմում ընդգրկված մարդիկ միայն պետության շահերով կառաջնորդվեն, այլ ոչ թե ինչ-որ քաղաքական խմբակի պաշտոնավարումը երկարաձգելու հետաքրքրություններով։ Առավել ևս, կփոխվի բանակցողը, քանզի պարտված բանակցողը ոչ մի արդյունք արձանագրել չի կարող: Միևնույն ժամանակ, շատ կարևոր է, որ ընդդիմությունը խոսում է ազգային համաձայնության կառավարության մասին, ինչը չափազանց կարևոր հանգամանք է, որը հնարավորություն է տալու վերջ դնել այն ներքին բևեռացվածությանն ու թշնամանքին, որը չորս տարի խորացվել է ու հիմա ահռելի չափերի է հասել, և համախմբել հանրությանը համազգային նպատակների շուրջ։
Ազգային համաձայնության կառավարությունը ենթադրում է, որ այն հիմնված չի լինելու անձնիշխանության վրա և դրանում ընդգրկված են լինելու այնպիսի մարդիկ, որոնք պետք է համազգային շահերը ներկայացնեն։ Իսկ թե ապագայի որ սցենարն իրականություն կդառնա, կապված է հանրության և քաղաքական ուժերի դիրքորոշումից։
ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
