Պանթուրքիզմի մեքենան կանգնեցնելու առաջնահերթությունը. ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկի Հայաստանը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Ադրբեջանի լկտի և հանցագործ գործելակերպը նորություն չէ ու վերստին ցույց է տալիս, որ թաշնամու սադրանքները ոչ միայն չեն դադարելու, այլ ավելի ինտենսիվ բնույթ են կրելու։ Պատահական չէ, որ Ադրբեջանում տարբեր օղակներից հայտարարում են, թե սահմանում ընդամենը հումանիտար հրադադար է հաստատվել՝ դրանով կարծես թե փորձելով շեշտել դրա ժամանակավոր բնույթը, իսկ մինչ այդ նոր ագրեսիայի են նախապատրաստվում։ Նույնիսկ ՄԱԿ-ում ՀՀ ներկայացուցիչն է ահազանգում այն մասին, որ Ադրբեջանը Նախիջևանից նոր հարձակում է նախապատրաստում։ Եվ անգամ բացառված չէ, որ միաժամանակ Գեղարքունիքի, Սյունիքի, Վայոց ձորի ուղղությամբ փորձեն առաջ շարժվել, իսկ մյուս կողմից էլ՝ Նախիջևանից, որպեսզի ՀՀ-ի տարածքը կտրեն՝ այն անվանելով «Զանգեզուրի միջանցք», ու պանթուրքական երազանքներն իրականություն կդառնան, որի արդյունքում, ի վերջո, Թուրքիան ցամաքային կապով կմիանա Ադրբեջանին։
Ու մինչ իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ, ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցիչ Զախարովան հայտարարում է, թե Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի մշակմանն ուղղված աշխատանքները շարունակվում են։ Հասկանալի է, որ Ադրբեջանը փորձում է ռազմական գործողությունների միջոցով պայմանագրում ամրագրել հայկական կողմի համար այնպիսի դրույթներ, որոնք լիովին անընդունելի են։ Ստացվում է, որ պայմանագրի վերջնական արդյունքը կախված է նրանից, թե արդյոք Հայաստանը կկարողանա դիմագրավել թուրք-ադրբեջանական սադրանքներին։ Իսկ ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկի Հայաստանը։ Այս խնդիրը բազմաշերտ է և ունի մի շարք բաղադրիչներ։ Առաջին հերթին հարկավոր է ռազմականորեն պատրաստ լինել էսկալացիային՝ հաշվի առնելով թշնամու գործողությունների ձեռագիրը և նկատի ունենալով, թե ինչ միջոցներ կարելի է կիրառել ադրբեջանական զինուժին հյուծելու համար։
Նորություն չէ, որ թշնամին միջոցների առաջ կանգ չի առնում և թիրախավորում է ոչ միայն ռազմական նշանակության օբյեկտները, այլև քաղաքացիական ենթակառուցվածքները և խաղաղ բնակիչներին՝ անգամ դրա համար գործի դնելով ԱԹՍ-ները, սակայն հայկական կողմն արդեն պետք է այնպիսի մեթոդներ մտածած լիներ, որ թշնամին ի վիճակի չլիներ արդյունավետությամբ անօդաչուները կիրառել, բայց ՀՀ իշխանություններն այսպիսի առաջնահերթ խնդիրներով զբաղվելու փոխարեն այսքան ժամանակ ուղտի ականջում քնած են մնացել։ Մեկ այլ տարբերակ է թշնամու համար ծուղակի լարումը, երբ նրան կթվա, թե առաջընթաց է գրանցում՝ խորանալով ՀՀ տարածքի մեջ, բայց արդյունքում կհայտնվի շրջափակման մեջ ու գլխովին կջախջախվի։ Մյուս կողմից էլ՝ հայկական կողմի համար առկա իրավիճակում ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է թույլ չտալ, որ խուճապ առաջանա մեր հասարակության շրջանում, բայց, ինչպես երևում է, ՀՀ իշխանություններն, իրենց սովորության համաձայն, միշտ հակառակն են անում՝ հանրության ներսում բաժանարար գծեր անցկացնելով։
Եվ ամենակարևոր ճակատը, որում պետք է Հայաստանը լարի իր ողջ ուժերը, դիվանագիտականն է։ Անհրաժեշտ է օրուգիշեր բոլոր ուղղություններով աշխատել, որպեսզի Ադրբեջանի գործողությունները դատապարտման արժանանան, իսկ Հայաստանը նախ ստանա քաղաքական ու դիվանագիտական աջակցություն, ապա նաև ռազմական և տնտեսական։ Բայց ինչպես երևում է՝ դիվանագիտական աշխատանքը բավարար չէ: Ճիշտ է, վերջին մի քանի օրերին որոշակի ակտիվություն ու աշխատանք զգացվում է, սակայն խնդիրն այն է, որ շատ դեպքերում դրանք պարզապես հրդեհ հանգցնելու են նման, քանի որ մինչ այս գրեթե ոչինչ չէր արվել:
Թերևս դրա արդյունքում է, որ, օրինակ՝ հրադադարի հաստատումից հետո է միայն պարզ դառնում, որ Իրանի հեղափոխության պահապանների կորպուսը զորք է կուտակում Հայաստանի հետ սահմանին, իսկ ՀՀ-ում Իրանի դեսպանատունն էլ հայտարարում է, թե Իրանը հատուկ դիմադրություն կցուցաբերի ցանկացած սցենարի, որը կվնասի պատմական ուղի հանդիսացող Իրան-Հայաստան սահմանին։ Չէ՞ որ այս ամենը կարող էր տեղի ունենալ ոչ թե հրադադարի պայմանավորվածությունից հետո, այլ հենց էսկալացիայի առաջին օրը, և դրանով որոշակի ուղերձ կհղվեր ադրբեջանական կողմին։ Շատ կարևոր է նաև ռուսական կողմի հետ աշխատանքը։ Հասկանալի է, որ Թուրքիան և Ադրբեջանն օգտվում են նրանից, որ ՌԴ-ն Ուկրաինայում որոշակի անհաջողություններ է կրում, բայց պետք է աշխատել ռուսական էլիտայի հետ՝ ցույց տալու, թե ինչ լուրջ վտանգ կարող է պարունակել ռուսական շահերի համար դաշնակից Հայաստանի թուլացումը՝ ընդհուպ մինչև ՌԴ-ի դուրս մղում տարածաշրջանից։ Միաժամանակ, անհրաժեշտ է գործի դնել ՀԱՊԿ-ի հարթակի ներուժն այնպես, որ այդ կազմակերպության այն անդամները, որոնք պրոադրբեջանական դիրքորոշում ունեն, չկարողանան եղանակ ստեղծել։ Աջակցություն կարելի է ստանալ նաև Հնդկաստանի կողմից՝ մանավանդ, որ այդ երկիրը հակաթուրքական դիրքավորում ունի՝ կապված նրա հետ, որ Թուրքիան ու Ադրբեջանը անընդհատ աջակցություն են հայտնում Պակիստանին։
Հնդկաստանի ներուժը կարող է պետք գալ նաև ռազմական տեխնիկայի համալրումների տեսանկյունից։ Մյուս կողմից էլ՝ Հայաստանը պետք է ձգտի նաև ստանալ Արևմուտքի երկրների սատարումը։ Ճիշտ է՝ ԵՄ երկրները կփորձեն ավելի մեղմ արտահայտվել՝ հաշվի առնելով Թուրքիայով ադրբեջանական գազի ներկրումների ավելացումը, այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է նրանց ի ցույց դնել որոշակի վտանգներ հենց ԵՄ-ի համար։ Եթե Թուրքիան ու Ադրբեջանը ռազմական ճանապարհով հաջողության հասան Հարավային Կովկասում, ապա հաջորդ ուղղությունը լինելու է Եվրամիության անդամներ Հունաստանի ու Կիպրոսի նկատմամբ ագրեսիան և ԵՄ-ում իրավիճակի ընդհանուր ապակայունացումը։
Մյուս կողմից էլ՝ պետք է օգտագործել այն հանգամանքը, որ Թուրքիան փորձում է ընդհանրապես դուրս թողնել Արևմուտքին մեր տարածաշրջանից, դրա համար էլ Էրդողանը նախաձեռնել էր հենց «3+3» ձևաչափը, որում որևէ արևմտյան պետություն ներառված չէ։ ԱՄՆ-ին ևս անհանգստացնում է Թուրքիայի ակտիվությունը, քանի որ այդ երկիրը սկսել է տարբեր հարցերում շանտաժի լեզվով խոսել Վաշինգտոնի հետ, իր հարևան պետությունների սահմանների երկայնքով ապակայունացնել իրավիճակը, իսկ Անկարայի շատ հզորացումը և պանթուրքական ծրագրերի իրագործումը կարող են հող նախապատրաստել, որ այդ երկիրն ընդհանրապես դուրս գա արևմտյան քաղաքականության ուղեծրից։ Թերևս դիվանագիտական հզոր ճնշումը Թուրքիայի և նրա արբանյակ Ադրբեջանի վրա կարող է զսպել նրանց ախորժակը, բայց այլ հարց է, թե որքանով Հայաստանին կհաջողվի հասնել նման շրջադարձային կետի։
ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
