Ի՞նչ «ելքեր» ու «հեռանկարներ» են ուրվագծվում. «Փաստ»
Վերլուծական
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
ng.ru-ն «Ադրբեջանն ու Հայաստանը անցել են առցանց բանակցությունների» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Բաքվի և Ստեփանակերտի ներկայացուցիչների բանակցությունների արդյունքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել Լեռնային Ղարաբաղ անխափան էլեկտրաէներգիայի և գազի մատակարարումը վերականգնելու վերաբերյալ։ Բանակցություններն անցկացվել են հակամարտության գոտում տեղակայված ռուս խաղաղապահների հրամանատարության մասնակցությամբ։ Կողմերը շարունակում են Արցախը Հայաստանի և, համապատասխանաբար, ողջ աշխարհի հետ կապող Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման շուրջ զրույցը։
Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը գոհունակություն է հայտնել Բաքվի և Ստեփանակերտի միջև տեղի ունեցող գործընթացների կապակցությամբ։ Նրա խոսքով, ուրվագծվել են «փակուղուց դուրս գալու հստակ ելք և հակամարտության կարգավորման հեռանկարներ»։ Սակայն Լեռնային Ղարաբաղի նախագահի հատուկ հանձնարարությունների գծով բանագնաց Դավիթ Բաբայանն անցկացված բանակցություններն անվանել է ոչ քաղաքական, «և, հետևաբար, Բաքու-Ստեփանակերտ երկխոսությունը չի կարող սկսված համարվել»։ Սոցցանցի իր էջում Բաբայանն ընդգծել է, որ շրջափակման առաջին իսկ օրվանից բանակցություններ են վարել ռուս խաղաղապահները, խոսել են ենթակառուցվածքների ապաշրջափակման մասին, բայց քաղաքական հարցեր չեն շոշափել։
«Այս ձևաչափով հանդիպումները կարևոր են, բայց դա չի նշանակում, որ որևէ մեկը կարող է ինչ-որ կերպ Արցախը տեսնել որպես Ադրբեջանի մաս։ Դա անհնար է։ 1988 թվականից ի վեր Արցախում ոչ ոք իրեն և իր երկիրը Ադրբեջանի մաս չի համարում։ Նույնիսկ Արցախը Ադրբեջանին միացնելու ժամանակ (1921-1988 թթ.) մեր ժողովուրդը դա չընդունեց։ Եվ հիմա մենք պետք է ապահովենք, որ հումանիտար հարցերը լուծվեն։ Հարկավոր է, վարելով իմաստուն քաղաքականություն, համախմբվել և փրկել Արցախը»,- գրել է Բաբայանը։ Էներգամատակարարման հարցում Բաքվի անսպասելի նահանջի պատճառը, ինչպես պարզվեց, Լեռնային Ղարաբաղի պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի հրաժարականն էր։ Բանն այն է, որ ադրբեջանական կողմը խոստացել էր Ստեփանակերտի հետ բանակցություններ սկսել Վարդանյանի հրաժարականից անմիջապես հետո, որին նա հրապարակավ անվանել էր «Մոսկվայի նախագիծ»։
Ինքը՝ Վարդանյանը, ասում են, ժամանակին այնքան էլ չի զարգացրել հարաբերությունները Լեռնային Ղարաբաղի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի և Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Իսկ Արցախում տեղի ունեցած կտրուկ կադրային ցնցումներից հետո ինքնահռչակ հանրապետությունում չափազանց շատ մարդկանց համար նա դարձել էր ոչ ցանկալի։ Նրա հրաժարականը տեղի ունեցավ անցած շաբաթ, և, ինչպես կարծում են հայ փորձագետները, դա չի կարելի համարել Բաքվի պահանջի կատարում, թեև կարող է որոշակի դեր խաղացած լինել։ Ինքը՝ Ռուբեն Վարդանյանը, բեղմնավոր է անվանել իր կարճաժամկետ գործունեությունը Արցախում։ Նրա խոսքով, հնարավոր է եղել որոշել այն կարմիր գծերը, որոնցից այն կողմ Ստեփանակերտը չպետք է գնա: Նա առանձնահատուկ հաջողություն է անվանել Լեռնային Ղարաբաղի մի շարք անձանց դրամական հոսքերից հեռացնելը։ «Նրանց թթվածինը փակեցինք, հիմա՝ իմ հրաժարականից հետո, երևի ուրախությունից ամեն օր խմում են»,- ասել է Վարդանյանը։
Նա նշել է, որ իր այցը Արցախ նպաստել է համաշխարհային մասշտաբով Ղարաբաղյան հիմնախնդրի արդիականացմանը։ Վարդանյանն ընդգծել է, որ մինչ այդ Բաքուն հրաժարվում էր բանակցել Ստեփանակերտի հետ, սակայն այժմ պատրաստ է դրան։ Միլիարդատերը հասկացրել է, որ կասկածներ չունի չճանաչված հանրապետության ղեկավարության հայրենասիրության վերաբերյալ, սակայն չի բացառում հնարավոր սխալները։ Վարդանյանը նաև ասել է, որ չի պատրաստվում լքել Լեռնային Ղարաբաղը: Չնայած իրավիճակի վերաբերյալ Տոյվո Կլաարի լավատեսական գնահատականին, իրավիճակը Լեռնային Ղարաբաղում շարունակում է մնալ բարդ։ Չճանաչված հանրապետությունում էներգամատակարարումը, կարծես թե, վերականգնվել է, բայց երաշխիքներ չկան, որ դա երկար կտևի։ Փաստն այն է, որ Հայաստանն է զբաղվում Լեռնային Ղարաբաղի էներգամատակարարմամբ, բայց ամբողջ ենթակառուցվածքն անցնում է այն շրջաններով, որոնք 44-օրյա պատերազմի արդյունքում անցել են Բաքվի վերահսկողության տակ։ Ադրբեջանական կողմը դա ամբողջությամբ օգտագործում է և կարող է կրկին Արցախը թողնել առանց էլեկտրականության և գազի։ Բուն Լաչինի միջանցքը, չնայած Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշմանը, դեռ արգելափակված է ադրբեջանցի «էկոակտիվիստների» կողմից։
Ապաշրջափակման մասին հիշեցրել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը: ՄԱԿ-ի պաշտոնական հայտարարության մեջ ասվում է, որ Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը պարտադիր է, նաև ասվում է, որ անհրաժեշտ է ապահովել մարդկանց, տրանսպորտային միջոցների և ապրանքների անխոչընդոտ տեղաշարժը Լաչինի միջանցքով երկու ուղղություններով։ Բաքուն «Լաչինի ճգնաժամի» ել քը կապում է այդ ճանապարհին անցակետի ստեղծման հետ։ Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի խոսքով, «Լաչինի շրջանում հայ-ադրբեջանական սահմանին անցակետի բացումը կնվազեցնի լարվածությունը տարածաշրջանում»։ Նախարարը նշել է, որ Ադրբեջանը Հայաստանի հետ բանակցություններում անցել է «առցանց դիվանագիտության»։
«Մեր պայմանները միմյանց ենք փոխանցում։ Թե որքանով է դա արդյունավետ, ցույց կտա ժամանակը»,- նախարարի խոսքերն են մեջբերել ադրբեջանական լրատվամիջոցները։Բայրամովը վստահեցրել է, որ անցակետի ստեղծման առաջարկը Բաքվի միջազգային գործընկերների կողմից ընկալվել է որպես կառուցողական։ «Հայաստանի մոտեցման մեջ կան մեծ հակասություններ, այն է՝ մի կողմից Երևանը, հարցը բարձրաձայնելով միջազգային բոլոր հարթակներում, ցանկանում է ճնշում գործադրել Ադրբեջանի վրա, իսկ մյուս կողմից՝ երբ Հայաստանին առաջարկվում է կառուցողական երկխոսություն, նա անհիմն կերպով խուսափում է դրանից»,- ասել է ադրբեջանցի նախարարը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
