Տարանտինո և Չեխով․ երկխոսություններ ոչնչի մասին
Տարանտինոյի հայտնի երկխոսությունների մասին շատերն են լսել։ Կարճ կարելի է բացատրել , որ Տարանտինոյի գրած երկխոսություններում նոր ստեղծած կերպարները խոսում են ոչնչի մասին, ինչը հանդիսատեսին այն դուր է գալիս։ Լսելով այդ երկխոսությունները ՝կարելի է մտածել, որ Տարանտինոն նոր հնարք է բացահայտել, բայց իրականում այդ հնարքը մոտ հարյուր տարի առաջ արդեն օգտագործում էր Անտոն Չեխովը։ Չեխովը իր ստեղծագործություններում երկխոսությունները կազմում էր նույն ձևով, կառուցում նույն կերպ ինչ Տարանտինոն, վերջինս նույնիսկ նույն բառերով բացատրում էր թե ինչ նպատակով է օգտագործվում։
Ինչպես սովոր ենք դրամատուրգիայում և կինոյում, երկխոսությունը պետք է առաջ տանի սյուժեն, հեռուստադիտողին սյուժեի մասին կարևոր տեղեկություն տա։ Մեզ միշտ ասում են, որ կանոնի համաձայն՝ բեմական երկխոսություններում չպետք է ավելորդություններ լինեն։ Իրական խոսքը և բեմական խոսքը սովորաբար տարբերվում են իրարից։ Եթե իրական խոսքը ինքնաբուխ է, անցողիկ ու փոփոխական, ապա սցենարական խոսքում այն նախապես մաքրված է ավելորդ խոսակցություններից և անփոփոխ է։ Այսինքն՝ քանի անգամ էլ չկրկնես սցենարը, այն նույնն է, իսկ կինոյում դերասանը պարզապես վերարտադրում է այդ ամենը։ Կինոյում մենք հիմնականում տեսնում ենք երկխոսություններ, որնք զրկաված են անիմաստ ջրից, իսկ մենք կյանքում այնքան շատ չենք սրամիտ ու ստացված կատակներ անում , որքանն տեսնում կատակերգություններում, մենք այնքան հաճախ չենք փիլիսոփայում, որքան դրամայի հերոսները։ Իսկ խոսքում թույլ տված սխալները, անհապատասխանությունները ու փակուղի տանող խոսակցությունները ի տարբերություն կինոյի հանդիպում են առօրյա կյանքում։
Եվ ահա անցյալ դարի իննսունական թվականներից մարդկանց հայտնի է դառնում մասայական մշակությի մեջ մի հասկացողություն, որը կոչվում է Տարանտինյան երկխոսություններ։ Ռեժիսոր և սցենարիստ Կվենտին Տրանտինոն ունի բավականին ցայտուն ձեռագիր։ Նրա ֆիլմերին հատուկ են բռնության էսթետիկացումը և երկխոսությունները, որոնք բավականին երկար են և միշտ չէ որ համապատասխանում են սցենարական ֆաբուլային։ Այս ամենը Անտոն Չեխովը մոտ հարյուր տարի առաջ արդեն օգտագործում էր, որը նրա համար դարձել էր իր ստեղծագործությունների այցեքարտը։ Անտոն Չեխովը ասում էր, որ ոչնչի մասին երկխոսությունները անհրաժեշտ են, որպեսի իրականությունը ընթերցողին փոխանցվի ավելի համահունչ, որի միջոցով սետղծագործությունը ավելի մեծ էֆեկտ է ունենում գրքասերերի մոտ։
Ահա սրա վերաբերյալ Անտոն Չեխովն ասում է. «Մարդիկ պահանջում են, որ հերոսները լինեն բեմական տպավորիչ: Բայց, ի վերջո, առօրյա կյանքում ամեն րոպե չէ, որ մարդիկ կախաղան են բարձրանում , գնդակահարվում կամ սեր խոստովանում։ Մարդիկ ավելի շատ իրական կյանքում ուտում են, խմում, հիմարություններ ասում, այդ ամենը անհրաժեշտ է ցույց տալ բեմում, պետք է ստեղծել այնպիսի ներկայացում, որտեղ մարդիկ գալիս են, գնում են, ճաշում են, խոսում են եղանակի մասին, խաղում են վինտ, այս ամենը պետք է ցույց տալ ոչ թե այն պատճառով ,որ դա անհրաժեշտ է հեղինակին, այլ այն պատճառով, որ դա տեղի է ունենում իրական կյանքում»:
Չեխովի սկզբունքը չի կայանում նրանում, որտեղ նա ցույց է տալիս հասարակ մարդկանց հասարակ իրավիճակներում, այլ նրանում, որ ձանձրալի մարդիկ հատնվում են ձանձրալի իրավիճակներում և դրանում չկա ծաղրանք կամ իռոնիա, քանի որ storytelling-ի համար սա ամենակարևոր հանգամանքն է։ Նմանություններ կարելի է տեսնել Տարանտինոի խոսքերում, որտեղ նա ասում է, որ իմ երկխոսությունները իմ հերոսներն են գրում, իսկ ես ընդամենը դրանք կոնսպեկտում եմ, որտեղ նրանք կարող են տասը րոպե խոսել Փեմ Գիրի մասին, կոկակոլայի և Մադոննայի։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, թե Տարանտինոյի ֆիլմերում հնչող դիալոգների քանի տոկոսն է ոչինչ չասող խոսակցություն և պարզել են, որ <<Կատաղած շներ>>-ում 26 տոկոս է, <<Քրեական ընթերցվածք>>-ում 33 տոկոս, <<Անփառունակ սրիկաներ>>-ում 35 տոկոս, իսկ <<Մեկ անգամ Հոլիվուդում>> ֆիլմում 48 տոկոս։ Նրա մոտ այս հնարքը այնքան վառ է արտացոլվում ,որ զարմանալի չի թվում , թե ինչու է այն հիմնականում ասոցացվում Տրանտինոյի հետ։ Ինչպես ասել է կինոքննադատ Անտոնը՝ Տարանտինոյի ֆիլմերում կերպարները շատ ժամանակ խոսում են ինչ-որ հիմարության մասին ինչպես իրական կյանքում անում են մարդիկ։ Բնականաբար Տարանտինոյի ֆիլմերում միշտ չէ, որ խոսում են հիմարություններից և մանրուքներից։ Զարմանալին այն է , թե ինչպես է Կվենտինը այդ ամենը համատեղում սցենարի համար կարևոր ինֆորմացիայի հետ։ Չեխովի մոտ այս հնարքը կարելի է տեսնել <<Բալենու այգի>> ստեղծագործությունոմ, որտեղ հերոսները անընդհատ ասում էին, որ անհրաժեշտ է գնալ, բայց այդպես էլ ոչ մի գործողություն չի կատարվում կամ երբ հերոսուհին ասում է, որ երկար նստելուց իր ոտքը թմրել է, որը ընդհանուր համատեքստում որինչ չի փոխում։ Երկխոսությունները ոչնչի մասին լայն տարածում ստացան 20-րդ դարում, երբ Չեխովը այն դարձրեց մարդկանց համար ընկալելի և ընդունելի, իսկ 1990-ականների վերջին այս հնարքը Կվենտին Տարանտինոն մտցրեց կինոյի աշխարհ՝ այդ օրվանից փոխելով ֆիլմերում երկխոսություն հասկացողությունը։ Տարանտինոն, հետևելով Չեխովին, թվացյալ անկարևորը թաքցնում է սցենարակն ճեղքերի մեջ՝ թույլ տալով իր հերոսներին խոսել այն, ինչի մասին նրաք անձամբ կցանկանային զրուցել։
Ե՛վ Չեխովը, և՛ Տարանտինոն, առանց չափազանցության, ժողովրդական հեղինակներ են, նրանց տեքստերը պարզ են և մոտ, քանի որ դրանք նկարագրում են մեր կյանքը իր մանրամասություններով և մանրուքներով, երկու հեղինակներն էլ չեն վարանում մեզ ցույց տալ իրականությունն իր բոլոր ճեղքերով: Եւ՛ Տարանտինոն, և՛ Չեխովը մեզ սովորեցնում են, թե որքան կարևոր է զգալ իրականությունն և ապրել ներկայով։
Գոռ Իսրայելյան, ՀՊՄՀ Լրագրության բաժին
