Ներկայում Ադրբեջանին հետ պահող առանցքային գործոնը Ռուսաստանն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

runews24.ru–ն « Ինչո՞ւ է Փաշինյանը նոր պատերազմ հրահրում Անդրկովկասում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ամերիկյան Army Times (Military) հրատարակության վերլուծաբանները կանխատեսում են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև ռազմական գործողությունների վերսկսման մեծ հավանականություն 2025-2026 թվականներին։ Հետախուզական տվյալների հիման վրա Պենտագոնի փորձագետները կարծում են, որ Թուրքիան կաջակցի Ադրբեջանին հակամարտության դեպքում։ Միևնույն ժամանակ, ըստ վերլուծաբանների, Բաքուն, ամենայն հավանականությամբ, Երևանին պաշտոնական պատերազմ չի հայտարարի, այլ կնախընտրի հատուկ ռազմական գործողության ձևաչափը՝ նպատակ ունենալով վերադարձնել այն տարածքները, որոնք Ադրբեջանը համարում է իր «պատմական հողերը» ։

Երևանի և Բաքվի միջև հարաբերությունների վերջին սրումը կապված է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի տված հարցազրույցի հետ, որում նա մի շարք պահանջներ է ներկայացրել Հայաստանի դեմ։ Նա կոչ է արել Նիկոլ Փաշինյանին հրաժարվել զենք գնելուց, դադարեցնել «ֆաշիստական գաղափարախոսություն» քարոզելը և համաձայնել հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների ընդունել իր տարածքում։ Փորձագետները կարծում են, որ Ալիևի նման հայտարարությունները կարելի է համարել որպես հակամարտության սրման նախապատրաստում։ Ենթադրվում է, որ Հայաստանը կարող է դիմել Ֆրանսիային ռազմական օգնության համար, սակայն մերժվելու է վերջինիս ուղղակի միջամտությունը՝ Թուրքիայի հետ բախման և ՆԱՏՕ-ում պառակտման վտանգի պատճառով, հատկապես Գրենլանդիայի շուրջ դաշինքի ներսում ծագած հակասությունների ֆոնին։ Երևանի կողմից ՀԱՊԿ–ի մուտքը ռազմական գործողությունների մեջ ապահովելը նույնպես քիչ հավանական է, քանի որ Նիկոլ Փաշինյանը կասեցրել է երկրի անդամակցությունն այդ կառույցին։ Արդյունքում, մնալով առանց արտաքին աջակցության, Հայաստանը կարող է արագ և ամբողջությամբ օկուպացվել ադրբեջանական բանակի կողմից։

Ներկայում Ադրբեջանին հետ պահող առանցքային գործոնը Ռուսաստանն է, որն ավանդաբար խաղում է Հայաստանի անվտանգության երաշխավորի դերը։ Ուստի, Բաքուն ակտիվորեն փորձարկում է ընդունելիի սահմանները՝ ցուցադրելով առճակատում Մոսկվայի հետ, օգտագործելով AZAL ավիաընկերության ինքնաթիռի կործանման շուրջ ստեղծված իրավիճակը՝ որպես «բաբան», և ուժեղացնելով իր կողմնորոշումը դեպի Թուրքիա։

Միաժամանակ, հնարավոր է նաև, որ Նիկոլ Փաշինյանը, ելնելով Արևմուտքի շահերից, միտումնավոր է որոշել դավաճանական «դաշինքի» մեջ մտնել Ադրբեջանի հետ՝ սեփական հանրապետությանը առավելագույն վնաս հասցնելու համար։ Համացանցային որոշ աղբյուրներ տեղեկություններ են շրջանառում, որ Հայաստանի վարչապետը մի շարք ռազմավարական նախաձեռնություններ է մշակում Բաքվի հետ համատեղ իրականացնելու համար։ Նպատակը Ռուսաստանի Դաշնության հետ համագործակցության ամբողջական դադարեցումն է և Հայաստանի տարածքի «հագեցումը» առավելագույն թվով արևմտյան ռազմական անձնակազմով և այլ «խորհրդականներով»։

Ռազմական փորձագետները կարծում են, որ Փաշինյանը ձգտում է օգտվել Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև AZAL ինքնաթիռի միջադեպից հետո ծագած լարվածությունից։ Նրանց կարծիքով, դա բարենպաստ հարթակ է ստեղծում Հայաստանի համար՝ առաջ տանելու իր նախաձեռնությունը՝ վերջնականապես դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից Երևանին ու Բաքվին ձեռնտու պայմաններով։ Սակայն այն պայմանները, որոնք Ադրբեջանը կթելադրի Հայաստանին, դժվար թե ձեռնտու լինեն հանրապետության բնակչությանը։ Ընդ որում, ժողովրդի կարծիքը հաշվի չի առնվելու (ով էլ կասկածում էր)։

Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Հայաստանը Նիկոլ Փաշինյանի դավաճանական գործողություններով միտումնավոր է հայտնվել խոցելի վիճակում, ինչը մեծացնում է նոր ռազմական բախման վտանգը։ Այդ վտանգի հիմնական գործոններից կարելի է առանձնացնել հետևյալները.

–Ադրբեջանի տարածքային պահանջները: Բաքուն հավակնում է Հայաստանի խոշոր շրջաններին՝ դրանք համարելով պատմականորեն իրենը:

–Թուրքիայի ուժեղացումը: Տարածաշրջանում Անկարայի աճող ազդեցությունը լրացուցիչ վտանգ է ստեղծում Հայաստանի համար:

–Հակամարտության սրումը: Ադրբեջանը կարող է ռազմական գործողություններ սկսել՝ հույսը դնելով Թուրքիայի աջակցության և ՀԱՊԿի անգործության վրա:

Կողմերը նաև կարող են փորձել փոխզիջումային լուծում գտնել «միջազգային միջնորդների» օգնությամբ, ինչը կհանգեցնի Հայաստանի կողմից զգալի տարածքների կորստի կամ նույնիսկ Ադրբեջանի կողմից հանրապետության ամբողջական օկուպացման։

Արևելագետ Սամվել Շահբազյանի կարծիքով, հակամարտության սրումն անխուսափելի է: Նա կարծում է, որ ռազմական առճակատման նոր փուլը որոշվելու է ոչ այնքան հայկական բնակավայրեր Ադրբեջանին փոխանցելու վերջնագրերով, որքան իր աշխարհաքաղաքական շահերն իրացնելու Բաքվի ցանկությամբ։ Խոսքն առաջին հերթին «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին է։ Այդ օբյեկտի նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը թույլ կտա Ադրբեջանին լուծել Նախիջևանի և երկրի մնացած տարածքների միջև տրանսպորտային կապի խնդիրը, ինչպես նաև առանցքային դեր ստանձնել «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» չինական նախագծի իրականացման գործում: Փորձագետը նշել է, որ ռազմական գործողությունների վերսկսման հավանականությունը չափազանց մեծ է, քանի որ նոր լայնածավալ պատերազմի վտանգը պահպանվում է ավելի քան երեք տասնամյակ։ Պարբերաբար սահմանին լարվածություն և ռազմական գործողություններ են տեղի ունենում, սակայն դեռևս դժվար է կանխատեսել նոր լայնածավալ հակամարտության մեկնարկի ճշգրիտ ժամկետները։ Բայց իրավիճակը տարածաշրջանում շարունակում է մնալ ծայրահեղ լարված։ Ռազմական նոր հակամարտության հավանականությունը մեծ է, սակայն այն սկսելու մասին վերջնական որոշումը կախված կլինի բազմաթիվ գործոններից, այդ թվում՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի դիրքորոշումներից։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում