Եթե Իրանը ներգրավվի պատերազմում, սահմանային լարվածություններն անխուսափելի են լինելու՝ հատկապես Սյունիքի հարավում. Աննա Կոստանյան

Հայաստանը չի կարող խուսափել հնարավոր սպառնալիքներից և հետևանքներից, և եթե Իրանը ներգրավվի պատերազմում, սահմանային լարվածություններն անխուսափելի են լինելու՝ հատկապես Սյունիքի հարավում։

Եթե Իրանի որոշ շրջաններ ենթարկվեն ռմբակոծման, տարածաշրջանային որոշ ուղիներ ժամանակավոր կփակվեն։ Իսկ սա ունենալու է տնտեսական լուրջ հետևանքներ Հայաստանի համար՝ հաշվի առնելով Իրանի էներգետիկ և ապրանքային ուղիները, հատկապես՝ գազը և պարենը։ Պատերազմի դեպքում այդ մատակարարումները կարող են խաթարվել։

Լյանածավալ պատերազմն անմասն չի թողնելու Ռուսաստանին և Արևմուտքին, ու եթե ընդլայնվի, Ռուսաստանը և ԱՄՆ-ը հնարավոր է ակտիվանան՝ հատկապես Կասպից տարածաշրջանում։ Այս պարագայում Հայաստանը՝ որպես ՀԱՊԿ անդամ և ԵՄ-ի հետ համագործակցող երկիր, հայտնվելու է բարդ դիվանագիտական դիրքերում։

Իսրայել-Իրան պատերազմի ազդեցությունը, դուրս գալով մերձավորարևելյան շերտից և դառնալով գեոպոլիտիկ խնդիր, մարտահրավեր է Հարավային Կովկասի համար, որտեղ Ադրբեջանն ու Թուրքիան ակտիվացել են համատեղ զորավարժություններով։ Նախիջևանում դիտարկվում են զենքի կենտրոնացման և ռազմաբազաների ընդլայնման գործընթացներ։ Սա կարելի է դիտել որպես սահմանային ճնշման և ուժի ցուցադրման գործողություն Իրանի դեմ՝ Թուրքիայի մասնակցությամբ։ Անհրաժեշտության դեպքում Նախիջևանի ռազմաբազան կարող է վերածվել մարտավարական հենակետի, եթե Իրանը ներգրավվի լայնածավալ հակամարտության մեջ։ Որքան էլ որ Ադրբեջանը չցանկանա բացահայտ մասնակցել Իրանի դեմ ուղղակի պատերազմին, այնուամենայնիվ կաջակցի Իսրայելին և Թուրքիային լոգիստիկ, կիբեռ և հետախուզական մակարդակով։ Բաքուն կարող է տրամադրել հատուկ ռադարային հարթակներ կամ օդային տարածք՝ իսրայելական ԱԹՍ-ների և հետախուզական ինքնաթիռների համար։ Իսկ Թուրքիան ինչպես միշտ հանդես կգա որպես Իսրայելի և Արևմուտքի համար չհայտարարված ռազմավարական դաշնակից՝ քաղաքական հայտարարություններում պահպանելով հավասարակշռված դիրք՝ հանդես գալով իբր «հակամարտության կայունացման օգտին»։ Իհարկե այս ամենում Թուրքիան ունի իր սեփական հետաքրքրությունները Իրաքի քրդական շրջաններում, որտեղ Իրանի ազդեցությունն աճել է, և կօգտագործի Իրանի թուլացման ցանկացած հնարավոր պահ՝ ընդլայնելու իր ազդեցությունը Սիրիայում, Իրաքում և Հարավային Կովկասում։

Այս ամենում Հայաստանի համար մի շարք ռիսկեր են դիտվում։ Մենք հայտնվելու ենք հնարավոր բախման ճակատում՝ Սյունիքի և Նախիջևանին սահմանակից տարածքներում․ Իրանն այս ուղղությունները դիտում է որպես ռազմավարական գոտի (այս մասին ամիսներ ու տարիներ շարունակ խոսում եմ մասնագետները)։ Հնարավոր է կրկին լարվածություն առաջանա այսպես կոչված՝ Զանգեզուրի միջանցքի շուրջ, քանի որ Թուրքիան և Ադրբեջանը կարող են փորձել ռազմական ճնշմամբ առաջ մղել այս օրակարգը՝ Իրանական կենտրոնի զբաղվածության ֆոնին։ Որքան էլ որ Թուրքիան ու Ադրբեջանը այս պահին չեն ձգտում բացահայտ ռազմական ներգրավման, սակայն նրանք ամբողջությամբ հանդես են գալիս որպես Իրանի տարածաշրջանային ճնշման թևեր։ Բաքվի վարքագիծը գուցե նույնիսկ սկսի կտրուկ փոխվել, եթե Իրանը թուլանա կամ պարտվի։

Իսկ այս ամենում ի՞նչ պիտի աներ խելամիտ ու ազգային իշխանությունը Հայաստանում, իհարկե պետք է սկսեր ամրացնել սահմանային անվտանգությունը, զարգացնել մատակարարման այլընտրանքային ուղիները, վերանայեր Իրանի հետ ունեցած ռազմավարական երկխոսության մակարդակը։ Սրանցից ո՞ր մեկն են անում, իհարկե պարզ է բոլորին, թե մարտահրավերները թողած ինչով է զբաղված օրվա ռեժիմը։