Ի վերջո, «չոր նախաճաշը» օգտակա՞ր է, թե՞ վնասակար. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Ժամանակի ընթացքում փոխվում են մարդկանց նախասիրություններն ու պահանջմունքները՝ կապված սնունդ ընդունելու, ի մասնավորի՝ նախաճաշի հետ, առավել ևս՝ ժամանակակից մարդու զբաղվածության և անընդհատ «վազքի» պայմաններում: Հիմա գնալով արդեն «մոդայիկ» է դառնում արագ պատրաստվող նախաճաշը, որի մաս է կազմում, այսպես կոչված, «չոր նախաճաշը», չնայած այն գրեթե մեկուկես դարի պատմություն ունի:
Չոր նախաճաշը պատրաստի կամ կիսապատրաստի ուտելիք է, որը բաղկացած է հատիկավորներից (եգիպտացորեն, ցորեն, բրինձ և այլն) և կարող է լինել փաթիլների, գնդիկների, բարձիկների, օղակների կամ մուսլիի տեսքով: Այն մեծամասամբ լրացուցիչ եփելու կարիք չունի և սովորաբար ուտում են կաթով, յոգուրտով կամ հյութով: Կան չոր նախաճաշի տարբեր տեսակներ՝ պարզ փաթիլներից մինչև գրանուլաներ՝ չորացրած մրգերով և ընկույզով:
Չոր նախաճաշի տեսակներն են.
–Փաթիլներ. դրանք ամենից հաճախ պատրաստվում են եգիպտացորենից, որոնք հատուկ ջերմամշակման ենթարկելուց հետո դառնում են խրթխրթան ու այդպես էլ վաճառվում են:
–Ֆիգուրային. գնդիկներ, օղակներ, բարձիկներ և աստղիկներ՝ պատրաստված բրնձից, վարսակի փաթիլներից կամ եգիպտացորենի ալ յուրից, որոնք, ի դեպ, կարող են լինել լցոնված:
–Մուսլինային. չեփված հացահատիկային փաթիլների, թեփի, չորացրած մրգերի, ընկույզի կամ հատապտուղների խառնուրդ, որոնք պետք է նախապես թրջել կաթի կամ հյութի մեջ՝ փափկելու համար:
–Գրանոլաներ. հացահատիկի, ընկույզի, չորացրած մրգերի և երբեմն շոկոլադի խառնուրդներ:
Չոր նախաճաշերը ժողովրդականություն են ձեռք բերել 1899 թվականին՝ ամերիկացի բժիշկ Ջոն Հարվի Քելլոգի՝ եգիպտացորենի փաթիլների գյուտարարի շնորհիվ։ Քելլոգը ձգտում էր Միչիգանի առողջարանների հիվանդների համար ավանդական նախաճաշերը փոխարինել առողջարար սննդով։ Նա եփված եգիպտացորենի զանգվածը չորացնելիս պատահաբար ստացել էր առաջին եգիպտացորենային փաթիլները. դրանք, իհարկե, համեմունքներ չունեին, չկար շաքար, աղ կամ շոկոլադ, դրանք նախատեսված էին առողջարանների բուժառուների համար։ Հետո՝ 1906 թվականին, հիմնադրվել է Kelloggs ընկերությունը, որն սկսել է զանգվածաբար արտադրել եգիպտացորենի փաթիլներ՝ դարձնելով դրանք ամբողջ աշխարհի համար հայտնի նախաճաշ։ Արդեն 20–րդ դարում տեղի է ունեցել արագ սննդի անցման հեղափոխությունը: 1950–1960 թվականներին հայտնվել են շոկոլադային գնդիկները, 1970–ականներին՝ մուսլիները և դրանց դիետիկ տարբերակները, 1990– ականներից չոր նախաճաշերին սկսել են ավելացնել վիտամիններ, մանրէասպան նյութեր և առողջ սննդի տարատեսակներ (գրանոլաներ)։
Իհարկե, կարելի է երկար վիճել չոր նախաճաշերի օգուտների և վնասների մասին: Բայց գիտականորեն համարվում է, որ դրանց օգուտը հիմնականում այն է, որ պարունակում են մանրաթել, որը կարևոր է մարսողության համար։ Բացի այդ, դրանք հեշտ է հարստացնել վիտամիններով և հանքանյութերով։
Վնասներն այն են, որ ժամանակակից չոր նախաճաշերը շատ են պարունակում շաքար, աղ, համեմունքներ և համի ուժեղացուցիչներ։ Ընդ որում, արտադրության ընթացքում հատիկավորների որոշ սննդարար նյութեր կորչում են։ Բացի այդ, որոշ չոր նախաճաշերի բարձր կալորիականությունը կարող է հանգեցնել քաշի ավելացման։ Նաև կա կարծիք, որ չոր նախաճաշերի չարաշահումը կարող է վնասակար լինել մարսողության համար։
Ներկայում աշխարհում չոր նախաճաշերի ամենամեծ շուկան ԱՄՆ–ն է: Ամերիկացիները տարեկան միջինն ուտում են մոտ 4,5 կգ չոր նախաճաշ մեկ մարդու հաշվով։
1990–ականներին են առաջին փաթիլները Հայաստան բերվել ԱՄՆ-ից ու Ռուսաստանից։ 2000–ականներին լայն տարածում են ստացել «Nesquik» և «Fitness» շարքերը, իսկ 2010–ականներին հայտնվել են չոր նախաճաշերի հայկական տարբերակները՝ մուսլի և գրանոլա։ 2020–ականներին տեղական արտադրությունն աճել է, շուկայում հայտնվել են ավելի բնական ու «առանց շաքարի» տարբերակներ։
Հայաստանում այսօր արդեն կան մի քանի տեղական խոշոր բրենդներ, որոնք պատրաստում են չոր նախաճաշեր՝ մուսլիներ, հացահատիկային խառնուրդներ, գրանոլաներ, էներգետիկ խառնուրդներ: Կան նաև փոքր արտադրություններ՝ «healthy granola» ձևաչափով: Ընդ որում, տեղական արտադրանքը հաճախ ավելի բնական է, քիչ շաքարով ու առանց կոնսերվանտների, քան դրանց արտասահմանյան անոլոգները։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
