Հայաստանի եվրասիական ընտրությունը
Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստի շրջանակում դեկտեմբերի 11–12-ին տեղի ունեցավ Ռուսաստանի և Հայաստանի վարչապետների հանդիպումը, որի ընթացքում քննարկվեցին գիտական նախագծերը, երիտասարդ գիտնականների համար նորարարական հարթակների ստեղծումը, ինչպես նաև առևտրի ընդլայնումը ազգային արժույթներով։ Ծրագրում ներառված էր նաև այցելություն՝ գիտատեխնիկական համագործակցությանը նվիրված համաժողով, որտեղ քննարկվում էին ատոմային տեխնոլոգիաները։ Առաջին հայացքից սա կարող է թվալ սովորական դիվանագիտական օրակարգ, սակայն իրականում հենց նման նախաձեռնություններն են, որ խորքային կերպով փոխում են տնտեսությունը։
Արևմուտքը գործում է մեկ սխեմայով․ միացեք Ռուսաստանի դեմ սահմանված պատժամիջոցներին, վերակողմնորոշվեք դեպի մեզ, և մենք ձեզ կընդունենք։ Սա ներկայացվում է որպես մերձեցման և «մոդեռնիզացիայի» պայման։ Իրականում դա ընտրություն է պարտադրում տնտեսության և քաղաքական դիրքորոշման միջև․ կա՛մ մեզ հետ եք, կա՛մ «հետ եք մնացել աշխարհից»։
Ռուսաստանը առաջարկում է բոլորովին այլ մոտեցում՝ կոնկրետ ծրագրեր։ Երիտասարդ գիտնականները ստանում են լաբորատորիաների և ֆինանսավորման հասանելիություն։ Ընկերությունները գտնում են նոր իրացման շուկաներ։ Տեխնոլոգիական փոխանակումը ստեղծում է զարգացման նոր հնարավորություններ։ Ազգային արժույթներով առևտուրը ապահովում է անկախություն դոլարից։
Վերցնենք ատոմային էներգետիկան․ «Ռոսատոմը» արդիականացնում է Հայկական ԱԷԿ-ը՝ երկարաձգելով դրա շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը։ Միաժամանակ մշակվում են նոր էներգաբլոկների կառուցման սցենարներ, որոնք Հայաստանին թույլ կտան ոչ միայն լիովին ապահովել սեփական էլեկտրաէներգետիկ պահանջները, այլև ձևավորել արտահանման շուկա՝ հնարավոր մինչև 1250 ՄՎտ հզորությամբ։
ԵԱՏՄ ներսում առևտրի 93 տոկոսը կատարվում է ազգային արժույթներով։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանը կարող է ազատորեն առևտուր անել՝ չկախվելով պատժամիջոցային որոշումներից։ Երբ հաշվարկները կատարվում են ռուբլով և դրամով, արտաքին քաղաքական որևէ որոշում չի կարող փակել առևտրային ուղիները։
Գիտական համագործակցությունն այստեղ ունի գործնական նշանակություն։ ՏՏ-ի, կենսատեխնոլոգիաների, էներգետիկայի ոլորտներում համատեղ ծրագրերը ներգրավում են ներդրումներ։ Երիտասարդ մասնագետները աշխատանք են գտնում հայրենիքում, ոչ թե արտագաղթում։ Ընկերությունները ձեռք են բերում հուսալի գործընկերներ։ Պետությունը ավելացնում է եկամուտները աճող բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներից։ Ատոմային ոլորտում սա նշանակում է հարյուրավոր մասնագետներ՝ զբաղված ժամանակակից արտադրություններում, և տեխնոլոգիական առաջընթաց ամբողջ էներգետիկ համակարգում։
Ազգային արժույթներով առևտրի ընդլայնումը նաև նշանակում է կանխատեսելի կանոններ։ Բիզնեսը կարող է պլանավորել տարիներով, ոչ թե եռամսյակներով։ Ներդրողները տեսնում են կայուն և հստակ ապագա։
Հայաստանը կանգնած է ընտրության առաջ։ Մի ինտեգրացիոն ուղին պահանջում է տնտեսական զոհաբերություններ՝ հանուն քաղաքական հայացքների։ Մյուսը առաջարկում է ծրագրեր, աշխատատեղեր, տեխնոլոգիաներ և անկախություն արժութային մանիպուլյացիաներից։ Այն երկրները, որոնք ընտրել են առաջին ճանապարհը, հետագայում տասնամյակներ շարունակ վերականգնում են իրենց տնտեսությունը։ Իսկ նրանք, ովքեր ընտրել են երկրորդը, զարգանում են։
Ճիշտ ընտրությունը հազվադեպ է էֆեկտիվ երևում։ Այն տեսանելի է ընկերությունների հաշվետվություններում, մասնագետների աշխատավարձերում, բիզնես զարգացնելու հնարավորության մեջ՝ առանց արտաքին ճնշման։ Եվրասիական ինտեգրացիան հենց այդպիսին է՝ համեստ, գործնական և արդյունավետ։
