«Նման գործողությունների պարագայում իշխանությունն ընդհանրապես շանս չունի վերարտադրվելու». «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
«Գնաճի թվերը, իհարկե, մտահոգիչ են։ Գնաճը երբևէ բնակչության սոցիալական կենսամակարդակի վրա չի անդրադառնում, երբ ապրանքների և ծառայությունների գնաճին զուգահեռ աճում են նաև վարձատրությունը կամ եկամուտները։ Բայց Հայաստանի պարագայում վերջին տարիներին նման միտում չկա, հատկապես ամենախոցելի խավի՝ կենսաթոշակառուների, նպաստառուների և նվազագույն աշխատավարձ ստացողների, էլ չեմ խոսում գործազուրկների դեպքում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է «Հայաստանը ես եմ» նախաձեռնության ղեկավար Նաիրի Սարգսյանը, երբ անդրադառնում ենք գնաճի ահագնացող տեմպերին։
Ընդգծում է՝ մի քանի հանգամանքով է պայմանավորված այն, որ այս օրերին առավել սուր ենք զգում գնային փոփոխությունները։ «Երբ հունվարի, այսինքն՝ տոների ընթացքում տնային տնտեսությունները, ընտանիքները ծախսում են իրենց ողջ գումարը, շատ դեպքերում նաև սպառողական վարկերի միջոցով, դրանից հետո արդեն ամբողջական ամիսն ապրելու համար անհրաժեշտ գումարի չափը շատ ավելի ուշադիր ու մանրակրկիտ են ուսումնասիրում։ Տեսնում են, որ ահռելի գնաճ է տեղի ունեցել։ Նույն խնդիրն ունենում են նաև խանութները՝ մանրածախ վաճառքի կետերը։ Դեկտեմբերին ունենում են շատ լավ առևտուր, հունվարի ընթացքում, բնականաբար, առևտուրը պետք է անկում գրանցի, սա տրամաբանական է։ Բայց վաճառողներն էլ համաձայն չեն, որ դեկտեմբերի շահույթի հաշվին հունվար և փետրվար ամիսները «փակեն», դրա համար սովորաբար գների աճ է տեղի ունենում, փորձում են քանակապես պակաս վաճառքի փոխարեն գնային կոմպենսացիա ապահովել։ Եթե համադրում ենք այս երկու հանգամանքը, ապա գնաճը դառնում է նկատելի»,-նշում է մեր զրուցակիցը։ Կառավարության համար պետք է սթափեցնող հանգամանք լինի, երբ նկատելի գնաճ է արձանագրվում առաջին անհրաժեշտության սպառման ապրանքների մասով։ «Խոսքը ցորենի, ալ յուրի, մակարոնեղենի, բրնձի և այլ ապրանքների մասին է։ Պետք է ուշադիր լինի նաև առաջին անհրաժեշտության ծառայությունների պարագայում, այն է՝ էլեկտրաէներգիա, ջուր, վառելիք, գազ և այլն։ Էլեկտրաէներգիայի սակագնային փոփոխություն վերջին տարիներին չի եղել, բայց, կարծես թե, ունենք հավելագրումներ։ Օրինակ՝ եթե ուսումնասիրության ենք ենթարկում նույն տարածքի նույն ձևաչափով սպառման ծավալները՝ նույն քառակուսի մետրով և նույն աշխատանքային տեմպով ծառայությունների մատուցման պայմանները, ապա տեսնում ենք, որ, կարծես, յուրաքանչյուր նախորդ ժամանակահատվածի հետ համադրելի ժամանակահատվածում ծախսը շատ ավելի է հիմա լինում։ Իհարկե, եղանակային պայմաններն էլ ենք դիտարկում, դրա շեղման աստիճանները, բայց, այնուամենայնիվ, էլեկտրաէներգիայի գումարը, վստահաբար, այս տարի ավելի շատ է լինում։ Հաջորդը վառելիքն է։ Կրկին ընդգծենք՝ ըստ պաշտոնական վիճակագրության, Հայաստանի բնակչության 40 տոկոսն աղքատ է, ըստ աղքատության վերին գծի։ Աղքատ բնակչությունը հիմնականում սպառում է գազ և հեղուկ գազ։ Եղանակային պայմաններով պայմանավորված առաջանում են խնդիրներ։ Սա չի կարող գնաճի վրա ազդեցություն չթողնել։ Ի՞նչ պետք է աներ պետությունը։ Յուրաքանչյուր տարի այս հարցը քննարկում ենք, բայց երբևէ պատկան, իրավասու լիազոր մարմինները որևէ կերպ խնդրի լուծման ուղղությամբ ընդառաջ չեն գնում։ Նորություն չէ, որ Լարսը ձմռան ամիսներին լինում է դժվարանցանելի, երբեմն փակ և այլն։ Դժվար չէ կանխատեսել, որ ձմռան ամիսների, նաև մարտի համար վառելիքի որոշակի ծավալի պահանջարկ գոյություն ունի Հայաստանի ներքին շուկայում։
Կառավարությունը նման գնաճերը զսպելու համար ներկրման գործունեությամբ զբաղվող բոլոր տնտեսվարողների հետ պետք է քննարկի, ստեղծի հանձնաժողով, գնահատի սպառման մոտավոր ծավալները, և, օրինակ՝ տոկոսների սուբսիդավորմամբ հնարավոր է, նույնիսկ առանց պետական բյուջեից փող ծախսելու, նրանց հետ պայմանավորվածության արդյունքում, թեկուզ լրացուցիչ ամբարտակներ կառուցելու պարագայում, Հայաստանում ամբարել վառելիք, որպեսզի այսպիսի խնդիրների առաջ չկանգնենք։ Սննդամթերքի գնաճն էլ կարող է կապված լինել սրա հետ, որովհետև որոշ ժամանակ առաջ Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային ժողովում հայտարարում էր, որ մեկ շաբաթվա պարենային անվտանգության ծավալ ունենք, հետո՝ տասն օրվա, մի քանի անգամ հայտարարել է։ Ապրանքներ կան, որոնք պետք է բավական երկար ժամանակահատվածով, ընդհուպ մինչև տարիների համար ամբարված և պահված լինեն, և պետությունն այստեղ պետք է ուղիղ մասնակցություն ունենա։ Առաջին անհրաժեշտության ապրանքները, որոնք ներկրվելու են Լարսի անցակետով, Հայաստանում պետք է ամբարեն, որպեսզի հետագայում՝ գնաճի հարց բարձրանալու պարագայում, տնտեսվարողը որևէ կերպ չկարողանա արդարանալ, այսինքն՝ կանխատեսեն ռիսկերը, չեզոքացնեն, այնուհետև պատշաճ վերահսկողություն իրականացնեն տնտեսվարողների վրա։ Այդ դեպքում կունենանք գնաճի էական զսպում»։
Կառավարությունը մեզ համոզում է, որ «Թրամփի ուղին» գործարկվելու պարագայում միլիոնավոր դոլարներ են հոսելու Հայաստանի պետական բյուջե։ «Սուտ են խոսում «TRIPP»ով պայմանավորված շահույթների մասով, որովհետև ներդրումներ իրականացնելու պարագայում հետագա շահույթը բաշխվելու է 26 և 74 տոկոս հարաբերակցությամբ. 74 տոկոսն՝ ԱՄՆ-ին, 26 տոկոսը՝ հայկական կողմին։ Հայկական կողմը 26 տոկոսին չի կարող լիարժեք տիրապետել, որովհետև Հայաստանի պետական սահմանը, որը թույլատրում է բեռների և ուղևորների համար անցողունակություն, դառնում է մաքսային սահման։ Այսինքն, այն պարագայում, երբ պետական սահմանը անցողունակություն ունի, մաքսային սահման է։ Հայաստանի մաքսային սահմանը միայն իր մաքսային սահմանը չէ, Մաքսային միության մաքսային սահման է։ Հետևաբար, եթե որևէ տարածաշրջանում, այս դեպքում՝ Մաքսային միության տարածքում, գոյություն ունի տարանցում, ուրեմն Մաքսային միության պետական բյուջեի հետ պետք է հարաբերվել։ Պայմանական այսպիսի օրինակ բերենք։ Հայաստանում հավաքագրված մաքսատուրքերը ամբողջությամբ մուտքագրվում են ԵԱՏՄ բյուջե, և այնտեղից ստանում ենք 1,2 տոկոս փոխհատուցում։ Չի բացառվում, որ 26 տոկոսի, օրինակ՝ 25 տոկոսը գնա ԵԱՏՄ բյուջե, մեկ տոկոսը մնա Հայաստանում։ Այստեղից շահույթի ակնկալիք Հայաստանը լավագույն ցանկության դեպքում նույնիսկ շատ չի կարող ունենալ։ Խոսենք ավելի առարկայական։ «TRIPP»-ի իրականացման շրջանակի համաձայնագրի մեջ հստակ նշվում են ԱՄՆ-ի և Հայաստանի Հանրապետության ակնկալիքները։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգները ակնկալում է Ամերիկայի շուկայի համար նոր բիզնեսների և ներդրումների աշխարհագրության ընդլայնում, տարածաշրջանում առևտրի համար փոխկապակցվածություն, ակնկալում է նաև, որ հումք, կարևորագույն հանքանյութեր, հազվագյուտ մետաղներ կարող է բերել ամերիկյան շուկա։ Հայաստանի Հանրապետությունում՝ Սյունիքում է կենտրոնացած Հայաստանի հազվագյուտ մետաղների, հումքի, հանքանյութերի, ընդերքի գերակշիռ մեծամասնությունը, կարելի է ասել՝ ամբողջությամբ այնտեղ է կենտրոնացված, որովհետև շատ փոքրիկ հատված ունենք Ալավերդու տարածքում՝ պղնձի հանքանյութ, ոսկու հանքանյութ ունենք Վայոց ձորի տարածաշրջանում և ունենք քարի հանքեր։ Մետաղական, թանկարժեք և աշխարհին անհրաժեշտ հիմնական հանքերը գտնվում են Սյունիքում։ Հիմա որևէ մեկը կարո՞ղ է բացատրել՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ակնկալվող օգուտների մեջ ինչ է նշանակում այն, որ հումքը, կարևորագույն հանքանյութը, հազվագյուտ մետաղը կտարվի ամերիկյան շուկա։ Միգուցե Ամերիկան ցանկանում է ամբողջ Սյունիքի մարզի օգտակար հանածոները շահագործել։ Սրան հավելենք Իրանից եկող վտանգները։ Ամերիկան իր ակնկալիքները և օգուտները հստակ նախանշել է, անմիջական վտանգ և սպառնալիք է ներկայացնում Իրանով տարանցվող բեռների համար։ Չինաստանից, Արաբական Միացյալ Էմիրություններից, Հնդկաստանից ներկրումները, առևտրաշրջանառությունը տեղի է ունենում Իրանի հատվածում։ Տեսնում ենք Իրանի և Ամերիկայի լարված հարաբերությունները, նման պարագայում Իրանը կարող է ուղղակի տարանցման վետո սահմանել Հայաստանի նկատմամբ, երբ ուղղակի չգիտենք, թե ինչի առաջ կկանգնենք։ Գնաճն այն ժամանակ ոչ թե մի քանի տոկոսով կհաշվարկեն, այլ մի քանի հարյուր տոկոսի մասին կարող է խոսք լինել։ Ներքին տնտեսական շուկայում շատ խնդրահարույց երևույթներ կլինեն»,-նկատում է տնտեսագետը։
Իսկ ի՞նչ է ակնկալում Հայաստանի Հանրապետությունը։ «Փաստաթղթում նշվում է՝ աշխատանքի հնարավորություններ Հայաստանի որակավորված քաղաքացիների համար։ Բառախաղեր են անում, հետո՝ իրենք հայտարարելուց միայն ասում են աշխատանքի հնարավորություն։ Կարող է մի քանի հաստիք բացվել՝ ֆինանսական, իրավաբանական և այլ պաշտոնների ներգրավելու համար։ Միամտություն կլինի ակնկալել աշխատատեղերի աճ։ Հետո խոսվում է համատեղ ձեռնարկների, միջազգային և հայաստանյան ընկերությունների միջև հնարավորությունների մասին։ Ասում են՝ երբ «TRIPP»-ը շահագործվի, հնարավորություն կունենաք աշխատելու։ Հետո Նիկոլ Փաշինյանն ասելու է՝ հնարավորություն ստեղծել ենք, բիզնեսն է մեղավոր։ Նիկոլ Փաշինյանը նման հայտարարություններ արել է, բիզնեսն է մեղավոր, պետությունն ի՞նչ անի, որ տնտեսությունը չի զարգանում։ Հաջորդիվ խոսվում է հայաստանյան աշխատուժի համար վերապատրաստման, հմտությունների զարգացման մասին։ Տարբեր մարզերում պարբերաբար վերապատրաստման դասընթացներ են կազմակերպվում։ Հայաստանի ամբողջ ակնկալիքն այդ ճանապարհից ընդամենը սա է, իսկ վտանգներն ու սպառնալիքներն են մեր ընդերքը, Իրանի հետ առևտրաշրջանառությունը և այլն։ Բայց այստեղ կա մի լավ նորություն. «TRIPP»-ին պետք է անլուրջ վերաբերվել դեռևս այնքան ժամանակ, քանի դեռ Ամերիկան և Ռուսաստանը միմյանց հետ իրենց փոխհարաբերությունների ազդեցությունները և ազդեցության գոտիները չեն նախանշել։ Օգոստոսի 8-ին ստորագրված հռչակագրի մեջ նշված է՝ «TRIPP»-ի հետագա շահագործման կամ գործունեության ընդհանուր ճակատագրի վերաբերյալ քննարկումները տեղի կունենան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, Հայաստանի Հանրապետության և համապատասխան երրորդ երկրի միջև։ Երրորդ երկիրը ԵԱՏՄ անդամ երկրներն են՝ Ռուսաստանի գլխավորությամբ։ Չեն կարող Ամերիկան և Հայաստանը որոշել մի սահմանի անցողունակություն, որն իրենց չի պատկանում, պատկանում է ԵԱՏՄ-ին, այդ թվում՝ Ռուսաստանին, Ղազախստանին և այլն։ Այսինքն՝ այն չի կարող դեռևս գործել, բայց վտանգը կա, որ կարող է գործել։ Ո՞րն է այդ վտանգը։ Գիտենք ռուս-ուկրաինական պատերազմի հետևանքները և Ռուսաստանի ակնկալիքները, չի բացառվում, որ գլոբալ ամբողջ առևտրի մեջ, օրինակ՝ Ռուսաստանը Ուկրաինայից առնի որոշակի հատված Ամերիկայի թողտվությամբ՝ փոխանակում կատարելով Հայաստանի հաշվին։ Այս վտանգն ունենք, բայց քանի որ ամեն ինչ անորոշ է, դրա համար այս պահի դրությամբ դեռևս վտանգ պետք չէ կանխատեսել։ Դա կարող է տեղի ունենալ տարիներ հետո, երբ կավարտվի ռուս- ուկրաինական պատերազմը, կգծեն ազդեցության գոտիները։ Մյուս կողմից՝ մի քանի տարի է՝ խոսում ենք ՄԱԿ-ի փլուզման անհրաժեշտության մասին, որ այն, ըստ էության, գոյություն չունեցող կառույց է։ Ամերիկան հայտարարել է նոր կառույցի ձևավորման նախաձեռնության մասին։ Այդ խմորումները դեռևս երկար են ջուր տանելու, մինչև աշխարհի նոր քարտեզագրում և ազդեցության գոտիների վերաբաժանում իրականացնեն»,-ասում է տնտեսագետը։
Այս բոլոր վտանգները, սպառնալիքները, բնակչության՝ օր օրի վատթարացող սոցիալական վիճակն ակնհայտ են բոլորիս համար։ Այս իրավիճակում իշխանության ներկայացուցիչները հարյուր տոկոս վստահությամբ խոսում են վերընտրվելու մասին։ «Նախընտրական ժամանակահատվածում սա ծայրահեղ պոպուլիզմի դրսևորում է, որը չի կարող չլինել։ Երկրորդ՝ վստահությունը, որը կարող է նաև օբյեկտիվ լինել, կախված է ընդդիմության պառակտվածությունից։ Հայտարարել էինք, որ խորհրդակցություններ ենք իրականացնում, արդեն ավարտել ենք բոլոր ուժերի հետ և մեր տեսակետը հանրային արտահայտել ենք՝ եթե որևէ քաղաքական ուժ Հայաստանի Հանրապետությունում գնում է ընտրապայքարի, չարաչար սխալվում է։ Այս ընտրությունները պետք է դիտարկել որպես ազգային- ազատագրական պայքար։ Եվ ազգային-ազատագրական պայքար անվանելուց հետո պետք է ըստ անվանման բխեն ամբողջ գործողությունները։ Նման գործողությունների պարագայում իշխանությունն ընդհանրապես շանս չունի վերարտադրվելու։ Բայց իշխանությունը տեսնում է ընդդիմության ոչ միասնական դիրքորոշումները և ոչ միասնական հարթակներով հանդես գալը, պարտադիր չի՝ դա լինի ձեռքսեղմումների և կոալիցիաների կամ դաշինքների տեսքով։ Կարող են մի քանի բևեռներ ձևավորվել, և այդ մի քանի բևեռների հանրագումարը 50 տոկոս պլ յուս կազմի։ Միայն մեկ բան է անհրաժեշտ, որ ընդդիմադիրները հայտարարեն՝ մենք ոչ թե վարչապետի աթոռի համար ենք կռիվ տալիս, այլ առաջնային կարճաժամկետ գերնպատակն է այս իշխանության հեռացումը։ Նման պարագայում հասարակական մոբիլիզացիա կլինի, հասարակության մոտ հավատ կառաջանա, որ սա պաշտոնի մրցավազք չէ, իրապես ազգային-ազատագրական պայքար է, և իշխանությունը հայտարարություններ չի անի հաղթանակի վերաբերյալ։ Մինչդեռ նա տեսել է, որ առանձին խաղացողներ սկսել են քաղաքական մրցավազք իրականացնել, նրանք սրանից ոգևորվել և ուրախացել են։ Մարդը մտածում է՝ եթե ընդդիմությունը չի պատկերացնում, որ սա Հայաստանի կործանման ծրագիր է, և իրենց ամբիցիաները չեն ստորադասում գերակա հայկական շահին և չեն միավորվում, միասնական պայքար չեն մղում, հետևաբար՝ Նիկոլին կընտրենք՝ ի՞նչն է խնդիրը, մեր համար ի՞նչ տարբերություն՝ երկիրը Նիկոլը կծախի, թե՞ Պողոսը կամ Կիրակոսը։ Այստեղից է գալիս իրենց օբյեկտիվ լկտիությունը և լպիրշությունը։ Բայց հույս ունեմ, որ իրական ընդդիմությունը խելքի կգա»,-եզրափակում է Նաիրի Սարգսյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
