Եկեղեցու շուրջ նոր ճնշումների վտանգը․ ի՞նչ է սպասվում ընտրություններից հետո
Հայաստանի ներքաղաքական օրակարգում վերջին ամիսներին նկատելիորեն սրվում է պետություն–եկեղեցի հարաբերությունների թեման։ Ըստ շրջանառվող գնահատականների և քաղաքական դաշտում հնչող մտահոգությունների՝ ընտրություններից հետո հնարավոր են քայլեր, որոնք կվերաբերեն Հայ Առաքելական եկեղեցու սեփականության և կառավարման հարցերին։ Այս սցենարը ներկայացվում է որպես իշխանության կողմից անցանկալի ուժերի դեմ պայքարի հերթական գործիք։
Քննադատները հիշեցնում են, որ տնտեսական և քաղաքական ճնշման մեխանիզմների կիրառումը նոր երևույթ չէ։ Նախկինում արդեն արձանագրվել են դեպքեր, երբ իշխանությունը միջամտել է խոշոր տնտեսական կառույցների գործունեությանը՝ հիմնավորելով դա պետական շահերով։ Սակայն նման մոտեցումները, ըստ փորձագետների, բացասաբար են ազդում ներդրումային միջավայրի վրա՝ ստեղծելով անկայունության և անկանխատեսելիության զգացողություն գործարար շրջանակներում։ Երբ բիզնեսը կարող է ընկալվել որպես քաղաքական ճնշման թիրախ, դա բարձրացնում է երկրի տնտեսական ռիսկերը և նվազեցնում վստահությունը պետական ինստիտուտների նկատմամբ։
Նույն տրամաբանությունը, ըստ վերլուծությունների, այժմ կարող է տեղափոխվել նաև հոգևոր դաշտ։ Վերջին շրջանում նկատվում են լարված հարաբերություններ կառավարության և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև՝ ուղեկցվող փոխադարձ մեղադրանքներով և կոշտ հայտարարություններով։ Քննարկվում են նաև եկեղեցու ներսում «բարեփոխումների» նախաձեռնություններ, որոնք ներառում են կանոնադրական փոփոխությունների և կառավարման համակարգի վերանայման գաղափարներ։ Սակայն այս մոտեցումները մի շարք շրջանակներում գնահատվում են որպես միջամտություն եկեղեցու ինքնավարությանը և հակասություն սահմանադրական սկզբունքներին։
Տարաձայնությունների ֆոնին առանձնահատուկ ուշադրություն է գրավում Ամենայն հայոց կաթողիկոսի վերջին ելույթը, որտեղ նա անդրադարձել է եկեղեցու նկատմամբ ճնշումների թեմային։ Նրա խոսքով՝ ստեղծված իրավիճակը աննախադեպ է՝ ներառելով ձերբակալություններ, վարչական խոչընդոտներ և եկեղեցական կառույցների նկատմամբ վերահսկողության փորձեր։
«Վերջին մեկ տարում ականատես ենք աննախադեպ ճնշումների՝ եպիսկոպոսների անօրինական ձերբակալությունների, հոգևոր սպասավորության իրականացմանն ուղղված արհեստական խոչընդոտների, մեր հնամենի վանքերի ու եկեղեցիների բռնազավթման փորձերի։ Իշխանությունների ակնհայտ հովանավորչությամբ Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի պաշտոնից ազատված և կարգալույծ հռչակված անձը շարունակում է զավթված պահել առաջնորդարանը և դատարանի ու հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության ապօրինի որոշումներով՝ աշխարհիկ կարգավիճակով գործել որպես թեմակալ առաջնորդ»,- նշել է Գարեգին Բ կաթողիկոսը։
Այս հայտարարությունը փաստում է, որ եկեղեցու ներսում արդեն կա խոր մտահոգություն հնարավոր զարգացումների վերաբերյալ։ Հատկապես զգայուն է այն հանգամանքը, որ քննարկվում են նաև եկեղեցու ղեկավարության փոփոխության հարցեր, ինչը կարող է ընկալվել որպես ուղղակի միջամտություն կրոնական կառույցի ինքնակառավարմանը։
Քաղաքական դիտորդների մի մասը համոզված է, որ առաջիկա ընտրությունները այս համատեքստում դառնում են ոչ միայն իշխանության ձևավորման, այլև արժեքային ուղղությունների ընտրության պահ։ Եթե գործող իշխանությանը հաջողվի վերարտադրվել, ապա, ըստ այդ գնահատականների, դա կարող է մեկնաբանվել որպես հանրային մանդատ՝ շարունակելու արդեն մեկնարկած քաղաքականությունը նաև եկեղեցու նկատմամբ։
Այսպիսով, հունիսի 7-ը դիտարկվում է որպես կարևոր սահմանագիծ, որի արդյունքները կարող են որոշիչ լինել ոչ միայն քաղաքական համակարգի, այլև պետություն–եկեղեցի հարաբերությունների ապագայի համար։ Ստեղծված իրավիճակում հարցը դուրս է գալիս զուտ քաղաքական դաշտից և դառնում ավելի լայն՝ առնչվելով ազգային ինքնության, արժեքների և ինստիտուցիոնալ հավասարակշռության պահպանմանը։
