Մոտ մեկուկեսդարյա... «նորագույն» տեխնոլոգիան. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Ինչքան էլ զարմանալի թվա, բայց փաստ է, որ ներկայում մեզ բոլորիս հայտնի արևային մարտկոցն այնքան էլ նորագույն տեխնոլոգիա չէ: Առաջին ֆոտոգալվանային արևային մարտկոցը տեղադրվել է հեռավոր 1884 թվականին, երբ Չարլզ Ֆրիտսը Նյու Յորքի իր տան տանիքի վրա փայտե շրջանակի վրա հավաքել է բիլիարդի սեղանի չափ վահանակ: Ֆրիտսն օգտագործել էր ոսկու բարակ թաղանթով պատված սելեն՝ հասնելով արևի լույսն էլեկտրաէներգիայի վերածելու 1 տոկոսից էլ պակաս արդյունավետության: Բնականաբար, Ֆրիտսի նախագիծը զարգացում չստացավ, քանի որ ոսկին և սելենն այն էժան ու տարածված նյութերը չէին, որոնք սովորաբար հանգեցնում են առևտրային առումով կենսունակ և մրցունակ ապրանքների:
Ավելի ուշ կանադացի Ջորջ Քովը, հիմնվելով Ֆրիտսի աշխատանքի վրա, ստեղծեց «արևային էլեկտրական գեներատոր»՝ օգտագործելով կիսահաղորդչային նյութ, որը շատ նման էր այն հիմնական նյութ սիլիցիումին, որն օգտագործվում է ժամանակակից արևային վահանակներում: Այն ժամանակվա թերթերը գրում էին, որ գեներատորի կառուցումն արժեցել է մոտ 20 դոլար (այսօրվա համարժեքով՝ մոտ 660 ԱՄՆ դոլար), և որ սարքը կարող է ապահովել տնային տնտեսության էներգիայի բոլոր կարիքները 10 տարվա ընթացքում։ Դրա ցուցադրությունը 1909 թվականին Հալիֆաքսում գրավեց զգալի ներդրողների, և Քովը Նյու Յորքում արհեստանոց բացեց հանգանակված 5 միլիոն դոլար ներդրումով։
Այնուամենայնիվ, արևային մարտկոցների զանգվածային արտադրության պատմությունը տարօրինակ ընթացք ստացավ։ Գյուտարարը հայտարարեց, որ իրեն սպառնում են և առաջարկում 25000 դոլար, որպեսզի հրաժարվի իր նախագծից: Այսինքն, նրան ցանկանում են դուրս մղել դեռևս չզբաղեցված շուկայից։ Հետո Քովին մեղադրեցին խարդախության մեջ, նրա բիզնեսը փլուզվեց և այդպես էլ չվերականգնվեց, իսկ 1911 թվականին ածխի և նավթի արտահանման աճը շուտով արևային արևային նորարարությունը կանգնեցրեց մոտ 40 տարով:
Միայն հետո՝ 1954 թվականին, գիտնականներ Ջերալդ Փիրսոնը, Կալվին Ֆուլերը և Դերիլ Չապինը Bell Labs-ում ստեղծեցին առաջին գործնական սիլիցիումային արևային մարտկոցը 6 % արդյունավետությամբ։
Արևային վահանակների առաջին խոշոր կիրառումը տեղի է ունեցել 1958 թվականին, երբ տիեզերք արձակվեց Vanguard I արբանյակը: Դա արևային էներգիայով աշխատող առաջին սարքն էր: Չնայած 1960-80-ական թվականներին արևային էներգիայի ոլորտում տեխնոլոգիական առաջընթացը դանդաղ էր, բայց ֆոտոգալվանների կիրառումն առաջադիմում էր՝ հատկապես հեռավոր վայրերում, որտեղ էլեկտրահաղորդման գծերը անիրագործելի էին կամ չափազանց թանկ:
Միայն 1989 թվականին են մշակվել բազմաանցումային բջիջները։ Այդ բջիջներն ունեն տարբեր նյութերի շատ բարակ շերտեր՝ ավելի շատ արևային էներգիա գրավելու համար: Մինչև 2006 թվականը հետազոտողները նման բջիջներով հասել են 46 % արդյունավետության: Այնուամենայնիվ, նման բջիջները մնում են շատ թանկ և հիմնականում օգտագործվում են մասնագիտացված օդատիեզերական ծրագրերում:
Ներկայում պերովսկիտն է հիմք դարձել ֆոտոգալվանային ներուժի համար: Իր յուրահատուկ բյուրեղային կառուցվածքի շնորհիվ այն հնարավորություն է տվել տանդեմ բջիջներին (համակցելով սիլիցիումի և պերովսկիտի շերտերը) հասնել ավելի քան 30 % արդյունավետության:
Ժամանակակից արևային մարտկոցները նախագծվում են 25-30 տարի աշխատելու համար, ընդ որում՝ տարեցտարի դրանց արդյունավետությունը անկում է ապրում, բայց նույնիսկ այդ դեպքում էլ նրանք կորցնում են իրենց տարեկան արտադրական հզորության մոտ մեկ տոկոսը: Ներկայում արևային էներգիան մաքուր էներգիայի ամենահզոր և ամենատարածված ձևերից մեկն է, քանի որ աշխարհը կենտրոնացած է մինչև 2050 թվականը ածխածնի արտանետումների կրճատման վրա:
Երկար ճանապարհ անցնելով՝ Չարլզ Ֆրիտսի պարզ գյուտից արևային մարտկոցը դարձել է մարդկության ամենակարևոր նորարարություններից մեկը՝ մաքուր էներգիայի հուսալի, տնտեսապես կենսունակ ձևը, որը կարող է բավական արագ մասշտաբավորվել, որպեսզի ապահովի մարդկության էլեկտրաէներգիայի անընդհատ աճող պահանջարկը:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
