Երևանում տաքսու գները՝ վերահսկողությունից դուրս. ո՞վ է պատասխանատու․ Հրայր Կամենդատյան
Տաքսի նստողներ ոնց եք՞։ Երևանյան տաքսու խնդիրը հիանալիորեն ցույց է տալիս, թե ինչպես է պետական կարգավորման բացակայությունը կամ «աչք փակելը» բերում տրանսպորտային էկոհամակարգի կամայականության և սպառողների շահերի բացահայտ ոտնահարման։ Երբ խոշորագույն խաղացողը (տվյալ դեպքում՝ Yandex-ը) դառնում է փաստացի մոնոպոլիստ կամ դոմինանտ, իսկ սակագները ձևավորվում են անթափանց ալգորիթմներով (որտեղ «պահանջարկի բարձրացումը» արդարացում է ցանկացած թալանչիական գնագոյացման համար), անհրաժեշտ է կտրուկ, բայց համակարգված պետական և հանրային միջամտություն։
Ահա թվային և տրանսպորտային մոնոպոլիաների սանձահարման և սպառողների իրավունքների պաշտպանության համապարփակ հայեցակարգը՝ բաղկացած 4 հիմնական հենասյուներից.
1. Գնագոյացման Թափանցիկություն և Ռեգուլյացիա (Ալգորիթմների Աուդիտ)
Ազատ շուկան չի նշանակում անարխիա, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է հանրային կարևորության ծառայություններին։
Մաքսիմալ սակագնի շեմի սահմանում (Price Ceiling): Օրենսդրորեն պետք է սահմանվի 1 կմ-ի և 1 րոպեի առավելագույն թույլատրելի արժեք (նույնիսկ ամենաբարձր պահանջարկի կամ վատ եղանակի պայմաններում)։ Գինը չի կարող աճել աստղաբաշխական թվերի՝ առանց տնտեսական հիմնավորման։
Ալգորիթմների պետական աուդիտ: Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական մարմինը պետք է հասանելիություն ստանա ընկերության գնագոյացման ալգորիթմներին՝ ստուգելու համար, թե արդյո՞ք արհեստականորեն չի ստեղծվում «բարձր պահանջարկի» էֆեկտ՝ գները բարձրացնելու համար։
Կոմիսիոն վճարների սահմանափակում: Օպերատորի կողմից վարորդներից պահվող միջնորդավճարը (որը հաճախ հասնում է 20-25%-ի) պետք է սահմանափակվի (օրինակ՝ մինչև 10-12%)։ Սա կնվազեցնի վարորդների դժգոհությունը և թույլ կտա իջեցնել վերջնական սակագինը՝ առանց վարորդի եկամուտը տուժելու։
2. Ֆիսկալ և Իրավական Դաշտի Խստացում
Իրական հարկում շրջանառությունից: Թվային հարթակները պետք է հարկվեն ոչ թե խորհրդանշական տուրքերով, այլ իրենց իրական հայաստանյան շրջանառությունից, և այդ գումարները պետք է ուղղվեն հանրային տրանսպորտի սուբսիդավորմանը։
Վարորդների աշխատանքային իրավունքների կանոնակարգում: Տասնյակ հազարավոր վարորդներ այսօր դուրս են աշխատանքային օրենսգրքի տիրույթից։ Պետք է ներդրվի հստակ լիցենզավորում, աշխատանքային ժամերի սահմանափակում (հոգնած վարորդը վտանգ է երթևեկության համար) և պարտադիր բժշկական ու տեխնիկական զննում։ Սա ինքնաբերաբար կֆիլտրի շուկան «պատահական» և թալանին մասնակցող տարրերից։
3. Մրցակցային Ալտերնատիվի Ստեղծում (Ազգային Պլատֆորմ)
Մոնոպոլիան կոտրելու լավագույն միջոցը պետական կամ համայնքային այլընտրանքն է։
Մունիցիպալ/Ազգային Տաքսի Հավելված: Երևանի քաղաքապետարանը կամ Բարձր տեխնոլոգիաների նախարարությունը կարող է մշակել միասնական, ազգային տաքսի հարթակ (ինչպես արվել է աշխարհի մի շարք մեգապոլիսներում)։
Ցածր կոմիսիոն և կայուն գին:Այս հարթակը վարորդներից կպահի նվազագույն միջնորդավճար (միայն սերվերների և համակարգի սպասարկման համար՝ օրինակ 3-5%), ինչի հաշվին սակագինը կլինի կայուն, հիմնավորված և էժան, իսկ վարորդները սիրով կանցնեն այդ համակարգին՝ Yandex-ին բարձր տոկոսներ չվճարելու համար։
4. Հանրային Տրանսպորտի Ռադիկալ Բարելավում (Մոնոպոլիայի Սպանիչը)
Մարդիկ տաքսիից օգտվում են ոչ թե լավ կյանքից, այլ որովհետև այլընտրանք չունեն։
24/7 Հանրային տրանսպորտ: Երթուղիների աշխատանքը պետք է երկարացվի, իսկ հիմնական ուղղություններով ներդրվեն գիշերային ավտոբուսներ։ Ուղևորափոխադրումների կանոնավորություն: Երբ քաղաքացին վստահ լինի, որ ավտոբուսը կամ մետրոն հասանելի են յուրաքանչյուր 5 րոպեն մեկ և ունեն առանձնացված գծեր (խցանումների մեջ չեն կանգնում), տաքսի ծառայությունների պահանջարկը կտրուկ կնվազի, ինչն ավտոմատ կերպով կջարդի նրանց գները։
Ամփոփում:
Լուծումը կայանում է «Կոշտ կարգավորում + Սեփական այլընտրանք + Հանրային տրանսպորտի զարգացում» բանաձևի մեջ։ Առանց քաղաքական կամքի և թվային գիշատիչներին սանձելու պատրաստակամության՝ այս թալանը շարունակվելու է, քանի որ «խրտվիլակների» դեմ պայքարողները հաճախ հենց իրենք են սնվում նմանատիպ ստվերային կամ կիսաստվերային հնարավորություններից։
ԵՎ մի փոքրիկ հարց ևս։ Լողավազան փակող, առյուծ սրսկող ոնց որ մոռացել ես , թէ ով է Յանդեքսի տերը ՞։ Բա մի հատ հետաքրքրվի թէ Երևանցի ուղևորի փողը ինչու է գնում Ուսմանովի մեծ գրպան
