Ի սկզբանե ձախողման դատապարտված նախաձեռնություն. ի՞նչ կապ ունեն չորս երկրներն իրար հետ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
ukraina.ru–ն «Փաշինյանի «նոր ԱՊՀ»-ն և Հայաստանի հեռանկարները» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ վերջերս լրատվամիջոցները հաղորդել են Հայաստանի, Ադրբեջանի, Ուկրաինայի և Էստոնիայի դիվանագետների միջև, այսպես կոչված, նոր «Եվրասիական միություն» ստեղծելու հեռանկարների վերաբերյալ ոչ պաշտոնական խորհրդակցությունների մասին։ Կազմակերպությունը, ինչպես սպասվում է, կդառնա 14 հետխորհրդային հանրապետությունների հակառուսական ինտեգրման հիմքը և ԱՊՀ-ի յուրատեսակ փոխարինողը, բայց առանց Ռուսաստանի մասնակցության։
Սակայն այդ նախագիծը դատապարտված է ձախողման։ Ավելին, դրա իրականացման երկարաժամկետ հեռանկարները, ինչպիսիք են մասնակից երկրների թվի ընդլայնումը և Կենտրոնական Ասիայի պետությունների ներառումը, անքննարկելի են։ Նախագծի գաղափարախոսական միջուկը դրա հակառուսական ուղղվածությունն է, որը արտահայտվում է անդամ պետությունների անկախության պաշտպանության, Եվրամիության վրա կենտրոնանալու և եվրոպական ինտեգրման ձգտման առումով «Կրեմլի ձեռքից» պաշտպանվելու միջոց։ Սակայն հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի ազդեցությունը զսպելու համար չափազանց հավակնոտ նպատակով կենսունակ քաղաքական միություն ստեղծելը, պարզ ցանկությունից զատ, պետք է ունենա նաև ընդհանուր տնտեսական շահեր և քաղաքական նպատակներ, որը առկա չէ անգամ այս չորս երկրի պարագայում։
Էստոնիան լիովին կողմնորոշված է դեպի ԵՄ թե՛ տնտեսապես, թե՛ քաղաքականապես: Վերջինիս կառուցվածքային հիմնադրամները նրան ապահովում են ՀՆԱ-ի մի քանի տոկոսի չափով ուղղակի ֆինանսական ներարկումներ, որոնք էլ ապահովում են Էստոնիայի ենթակառուցվածքների կենսունակությունը՝ միաժամանակ աջակցելով երկրի բավականին դանդաղ տնտեսական գործունեությանը: Այսպիսով, տնտեսական տեսանկյունից Էստոնիան (ի տարբերություն Հայաստանի և Ադրբեջանի) զոմբի-պետություն է, նրա գոյության միակ ճանապարհը աջակցություն ապահովելու համար Բրյուսելի քաղաքականությանն անվերապահորեն սատարելն է: Ուկրաինան էլ ավելի է կախված իր արևմտյան գործընկերների բարի կամքից, որի բյուջեի ավելի քան 50 %-ը ձևավորվում է նրանց աջակցությունից: Այդ երկու պետության քաղաքական նպատակները համընկնում են միմյանց հետ։
Ի տարբերություն նրանց՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը փորձում են հույսը դնել իրենց սեփական տնտեսական կարողությունների վրա: Նրանց համար ռուսաֆոբիան օգուտներ ստանալու համար է:
Ադրբեջանի ղեկավարը կենտրոնանում է Թուրքիայի վրա, որը մշակութային առումով մոտ է իր երկրին, և որի հետ նա իրականացնում է համատեղ նախագծեր։ Հայաստանն էլ Բաքվի աչքի փուշն է, խոչընդոտում է Թուրքիայի հետ ավելի խոր ինտեգրմանը, և Ալիևը մտադիր է լուծել այդ հարցը՝ իր երկրի համար անարյուն կերպով ձեռք բերելով ցամաքային միջանցք դեպի ադրբեջանական Նախիջևան։ Այսպիսով, «Եվրասիական համագործակցություն» նախաձեռնող երկրների տնտեսական և քաղաքական իրողությունները ոչ միայն տարբերվում են միմյանցից, այլ նաև ուղղակիորեն հակասում են միմյանց։ Դա, ի վերջո, սառեցնում է նախագծի կենսունակությունը նույնիսկ նախնական խորհրդակցությունների փուլում։
Այնուամենայնիվ այդ չորս երկրից ամենահետաքրքիրը Հայաստանն է։ Այն «Եվրասիական համագործակցության» ստեղծման հիմնական և միակ շահագրգիռ կողմն է և, որոշ տեղեկությունների համաձայն, բանակցությունների ոչ պաշտոնական նախաձեռնողը։ Եվ դրա պատճառները հասկանալու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել Փաշինյանի քաղաքականության տրամաբանությունը։ Նա որոշել է կենտրոնանալ բազմավեկտորության ուղղությամբ՝ շեշտը դնելով հակառուսականության վրա։ Դրա հիմնական պատճառը Հայաստանի պարտությունն էր Ադրբեջանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի համար պայքարում։ Փաշինյանը պատրաստ չէր կայացնել քաղաքական որոշումներ, որոնք կկապեին իր երկիրը այդ տարածքը պաշտպանելու պարտավորություններով։ Հայաստանի համար ստեղծվել է նոր աշխարհաքաղաքական իրականություն, որտեղ մի կողմից՝ թուրք-ադրբեջանական սպառնալիքն է մեծ, իսկ մյուս կողմից՝ չկան հեռանկարներ հակամարտության խաղաղ կարգավորման համար։ Այս իրավիճակում էլ Փաշինյանը որոշել է կրճատել համագործակցությունը Ռուսաստանի հետ և դրա փոխարեն շփումներ սկսել ԵՄ երկրների ու ԱՄՆ–ի հետ: Սակայն Արևմուտքը հետաքրքրված է միայն Հայաստանը Ռուսաստանի դեմ ևս մեկ հենակետի վերածմամբ և մասամբ հակամարտության կարգավորումից գումար վաստակելով: Նրանք մտադրություն չունեին այդ երկրին շուկաներ կամ իրական անվտանգության երաշխիքներ տալ:
«Եվրասիական համագործակցություն» նախագիծը Փաշինյանի փորձն է Ադրբեջանին հսկայական զիջումների գնով և Եվրոպայի աջակցությամբ խաղաղության հասնելու համար, որը կապահովի Հայաստանի գոյությունն առանց Մոսկվայի ներկայության: Սակայն, ինչպես երևում է, այդ ամենն իրատեսական չէ: Այդ ուղղության շարունակությունը չափազանց ցավալի կլիներ Հայաստանի համար։ Ռուսաստանը բավականին հանդուրժող է չեզոք կամ նույնիսկ դաշնակից պետությունների բազմավեկտոր քաղաքականության նկատմամբ, սակայն այդ հանդուրժողականությունը արագորեն ավարտվում է, երբ նախկին գործընկերը փորձում է արտոնյալ վերաբերմունք ստանալ Ռուսաստանի հակառակորդներից՝ պահպանելով այն արտոնությունները, որոնք Ռուսաստանը մի ժամանակ շնորհել է իրեն։ Ժամանակակից Հայաստանը այդ ուղղությամբ է շարժվում մեծ արագությամբ։ Առաջին նախազգուշացման զանգն արդեն հնչել է որոշ հայկական ապրանքների ներմուծման վրա սահմանափակումների տեսքով, և կլինի ավելին։ Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է խիստ կախված լինել Ռուսաստանից։ Ավելին, Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ ոլորտն է գրեթե ամբողջությամբ կախված Ռուսաստանից: Մոսկվան կարձագանքի Երևանի թշնամական գործողություններին սակագներով, սահմանափակումներով և պատժամիջոցներով: Առևտրային պատերազմը, եթե այն սկսվի, Հայաստանի տնտեսությունը կմտցնի խոշոր ճգնաժամի մեջ և կհանգեցնի երկրի ՀՆԱ-ի անդառնալի անկման: Իհարկե, դա ոչ մեկին օգուտ չի տա, բայց եթե Փաշինյանը շարունակի նույն քաղաքականությունը, ապա այլ տարբերակ չի լինի: Այդ համատեքստում Հայաստանը, որը գլխավորում է հավակնոտ, բայց քաղաքականապես բացարձակապես անգործունակ վարչապետ, կարող է լիովին անհետանալ որպես երկիր։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
