Սյունիքի պատմությունը՝ նոր բացահայտումներով․ ինչպես է ԶՊՄԿ-ն աջակցում մշակույթի պահպանմանը
Սյունիքը միայն Հայաստանի արդյունաբերական կարևորագույն շրջաններից մեկը չէ։ Այն նաև հազարամյակների պատմություն ունեցող տարածք է, որտեղ գրեթե յուրաքանչյուր լեռ, ձոր ու բնակավայր իր պատմությունն ունի։ Այդ ժառանգության ուսումնասիրությունն ու հանրահռչակումը վերջին տարիներին ավելի ակտիվ ընթացք է ստացել նաև մասնավոր հատվածի աջակցությամբ։
Past.am-ը, ԶՊՄԿ-ի հետ համագործակցության շրջանակում, անդրադարձել է ընկերության մշակութային ուղղությանը, որն ընդգրկում է հնագիտական հետազոտություններ, արվեստի և մշակութային նախաձեռնությունների աջակցություն։
Հատկապես ուշագրավ են Հարավային Սյունիքում իրականացված հնագիտական աշխատանքները։ Գրեթե երկու տարի շարունակվող պեղումների արդյունքում Քաջարան-Կապան ճանապարհին հարակից տարածքում՝ նախկին Ջրախոր գյուղի հատվածում, մասնագետները հայտնաբերել են 9-10-րդ դարերի համալիր, որը, ըստ հետազոտողների, եղել է Կապանի թագավորության արքունական պալատը՝ կից եռանավ բազիլիկ եկեղեցով։ Բացահայտումը կարևոր է նաև Սյունիքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ այն նոր տվյալներ է ավելացնում Կապանի թագավորության մասին։
Սակայն մշակույթի հանդեպ ուշադրությունը միայն հնագիտական պեղումներով չի սահմանափակվում։
Դեռևս 2022 թվականին «ԶՊՄԿ-70» հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում Քաջարանի մշակույթի պալատում կազմակերպվել էր «Սյունյաց աշխարհի հրաշալիքները» խորագրով ցուցահանդես։ Ներկայացվել էր հայ նկարիչների ավելի քան 50 աշխատանք, որոնց մի մասը ստեղծվել էր հենց Սյունիքի պատմամշակութային վայրերում։ Ցուցահանդեսի ընթացքում կազմակերպվել էին նաև վարպետաց դասեր՝ արվեստի դպրոցների աշակերտների համար։
Մշակութային կյանքում իր տեղն ունի նաև գիրքը։ 2026 թվականի հունիսին Քաջարանում վերաբացվել է ԶՊՄԿ-ի արհեստակցական կազմակերպության՝ տասնամյակների պատմություն ունեցող գրադարանը։ Այն հիմնանորոգվել, կահավորվել և համալրվել է նոր գրականությամբ։
Այս նախաձեռնությունները մեկ կարևոր ընդհանրություն ունեն․ դրանք ուղղված են ոչ միայն որևէ միջոցառում կազմակերպելուն, այլև մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրությունը պահպանելուն ու նոր սերնդին փոխանցելուն։
Սյունիքի նման հարուստ պատմություն ունեցող տարածաշրջանում սա առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Երբ հնագիտական գտածոները ուսումնասիրվում են, արվեստագետները հնարավորություն են ստանում ստեղծագործել, իսկ երեխաները՝ ծանոթանալ գրքին ու մշակույթին, պահպանվում է ոչ միայն անցյալի հիշողությունը, այլև ձևավորվում է ապագայի մշակութային միջավայրը։
Past.am-ի դիտարկմամբ՝ ԶՊՄԿ-ի մշակութային նախաձեռնությունների կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք կապում են Սյունիքի անցյալը, ներկան ու ապագան։ Իսկ տարածաշրջանի պատմությունն ու մշակույթը պահպանելու լավագույն ճանապարհներից մեկը հենց այդ կապը շարունակական դարձնելն է։
