Որքանո՞վ են հավաստի Ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալները

Վերլուծական 14 Հունվար, 2015 17:21

Մի հին հումորային առած կա, որն ասում է. «Վիճակագրությունը ցույց է տալիս ոչ թե այն, ինչ կա իրականում, այլ այն, ինչ պետք է պատվիրատուին»: Այս յուրօրինակ հումորը բավականին մոտ է մերօրյա իրականությանը: Բանն այն է, որ Հայաստանում գլոբալ վիճակագրական աշխատանքով զբաղվում է միայն մեկ կառույց` Ազգային վիճակագրական ծառայությունը: Նշված կառույցն իր աշխատանքների համար ֆինանսավորումը ստանում է պետական բյուջեից: Այս պարագայում բնական է դառնում նաև այն, որ ԱՎԾ-ն կարող է որոշակիորեն փոփոխել այդ ցուցանիշները` ի նպաստ կառավարության ներկայացրած ծրագրի: Իրականում միլիոնավոր թվերի լաբիրինթոսում բավականին հեշտ է այսպես կոչված կեղծել տվյալները և ստանալ առավել ցանկալի վերջնաարդյունք: Դե երբ այս ամենին ավելանում են նաև նախորդ տարվա ցուցանիշները, ամեն բան դառնում է ավելի բարդ և ոչ մասնագետների համար գործնականում անհասկանալի: Բերենք մի պարզ օրինակ: Հայաստանում 1991 թվականին ավելի քան 3.3 միլիոն մարդ էր ապրում: Վիճակագրական տվյալների նույնիսկ մակերեսային վերլուծության արդյունքում կնկատենք, որ յուրաքանչյուր տարի, բնակչության շարժի ընդհանուր ցուցանիշը եղել է բացասական, և այս 20 տարիների ընթացքում միջին մոտավոր փոփոխությունը կազմել է շուրջ 30 000 մարդ: Այսինքն` ինչպես մահացածների և ծնվածների տարբերության, այնպես էլ արտագաղթի ու ներգաղթի պատճառով տարեկան ՀՀ բնակչությունը նվազել է միջինում 30 հազարով (որոշ տարիների ավելի շատ, որոշներին համեմատաբար քիչ): Սակայն 2014 թվականին ԱՎԾ հրապարակած տվյալներն այդ ցուցանիշից ավելի քան 400 հազարով ավելի բարձր են` շուրջ 3.41 միլիոն մարդ: Սա ընդամենը մի պարզ օրինակ էր, իսկ թե ինչ թվաբանական ֆոկուսներ են կատարվում իրականում, կարելի է միայն պատկերացնել, քանի որ այդ տվյալներն ընդամենը մեկ կառույց է տրամադրում: Կան որոշ հասարակական կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում են առավել փոքր սեկտորների ուսումնասիրությամբ, մինչդեռ զարգացած երկրներում կան բազմաթիվ խոշոր վիճակագրական ընկերություններ, որոնք լայն շերտերին ապահովում են այլընտրանքային տվյալներ: Այս երևույթը նաև որոշակի մրցակցություն է ստեղծում, ինչի արդյունքում էլ ինֆորմացիան դառնում է առավել հավաստի: Ասվածը մնում է սահմանափակել մեկ այլ հումորային պատմությունով. «Երկու ընկերներից մեկը հարցնում է մյուսին. -Դու հավատո՞ւմ ես, որ մեր քաղաքում 17846 հատ ագռավ կա: -Ո՛չ, չեմ հավատում: -Դե որ չես հավատում, գնա ու հաշվիր»: Հենց այսպես էլ լինում է մեր իրականության մեջ, երբ այլընտրանքային վիճակագրական տվյալներ չկան, մեզ մնում է միայն հավատալ, կամ չհավատալ ԱՎԾ հրապարակած տվյալներին: Ցանկալի է հավատալ, քանզի հակառակ դեպքում հաշվելն այնքան էլ իրատեսական չէ: Հայկ Բեջանյան Orer.am, վերլուծաբան