Լևիաթան կամ հրեշների վախճանը

Վերլուծական 28 Հունվար, 2015 10:54

Հրեշների ոչնչացումը մշտապես հղի է նոր հրեշի ծննդի վտանգով, որովհետև հրեշի տիրապետության անկումից է սկսվում ամենաթողության քաոսը, որը լավագույն արգանդն է նորանոր ու առավել ադապտացված հրեշների ծննդի համար: Հենց այսպիսին է Անդրեյ Զվյագինցևի «համակարգ-հրեշը», որի հետ բոլորն ամեն օր առերեսվում են հետխորհրդային տարածույթում: Լևիաթանի համակարգն առավել կենսունակ է, նրա արմատներում կանգնած է քաղաքական իշխանությունը, դատարանը, ոստիկանությունը և եկեղեցին: Վերջին բաղադրիչը հրեշին վերածում է տոտեմի: Այս «համակարգ-հրեշի» դեմ բնականաբար անզոր են բոլորը, քանի որ նրանք, ովքեր կփորձեն այլախոհություն դրսևորել համակարգի նկատմամբ, կհայտնվեն նրա լուսանցքում՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով: Զվյագինցևի ուղերձը կարծես թե շատ հստակ էր՝ Լևիաթանը ներկայիս Ռուսաստանն է՝ մորեմերկ, առանց ավելորդ ճիչերի ու էֆեկտների: Սակայն հրեշ համակարգը ծնվեց կամ փոխարինելու եկավ խորհրդային Լևիաթանին, ուստի «Լևիաթան-համակարգն» ունի իր մետաստազները, որոնք ամուր կերպով արմատավորվել են հետխորհրդային տարածույթում: Շատ դժվար, գուցե և անհնար է տարբերություններ տեսնել ֆիլմում ընթացող դատավարությունների և ներկայումս Հայաստանում բեմականացված մի շարք աղմկահարույց դատավարությունների միջև: Համընկնումները բազմաթիվ են ու տարաբնույթ` ընդգրկելով հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտները, համընկնումները, որոնք հաճախ ջնջում են ֆիլմի և ներկայիս առօրյա իրականության սահմանը: Միաժամանակ հենց այս սահմանի վրա է գտնվում քաղաքացու փորձաքարը. դուրս գալ հրեշի դեմ՝ արժանանալով յուրօրինակ բանադրանքի՞, թե՞ ընդունել հրեշի հովանավորությունը՝ վերածվելով «մինի» Լևիաթանի: Ֆիլմն ավարտվում է «Լևիաթան- համակարգի» հերթական հաղթանակով, սակայն մյուս կողմից այդ ամենը միայն մակերեսն է, քանի որ սովորաբար հրեշները, երբ այլևս չեն ունենում խժռելու կամ զավթելու որևէ բան, սկսում են լափել սեփական մարմինը: Որքան էլ որ կարող է տարօինակ թվալ, բայց Լևիաթանի դեմ դուրս եկած Նիկոլայի կործանումով է սկսվում հրեշի անկումը: Հրեշի ինքնաոչնչացումն ամփոփում է Նիկոլայի որդին` Ռոման, վերջինս ուղն ու ծուծով հրեշի համակարգի զավակն է, որը միաժամանակ Լևիաթանի թեթև ձեռքով զրկվում է ամեն ինչից: Այստեղ համակարգը թույլ է տալիս իր ճակատագրական սխալը՝ ծնում է Ռոմայի կամ Ռոմայի սերնդի տեսքով մի նոր հրեշի, որը ոչինչ չունի կորցնելու: Վերջին հանգամանքը հիրավի հրեշավոր է, քանի որ հնարավոր չէ հաղթել, նվաճել կամ ոչնչացնել նրան, ով ի սկզբանե պարտված ու ոչնչացված է: Ռոման, եթե կուզեք, անկախության սերունդն է, այն սերունդը, որը չունի ո՛չ սովետական, ո՛չ հաջորդած լևիաթանների մասին հիշողություն և, բնականաբար, չունի նաև վախ: Նրա համար բացարձակապես ոչինչ են և՛ համակարգը, և՛ այդ համակարգի տարրերն ու արտաքին ձևերը: «Հրեշ-համակարգն» այս սերնդի համար ոչնչով սարսափելի չէ, քանի որ այդ հրեշի ամենակուլ բնույթից է, որ «Ռոմա-սերնդի» մոտ սաղմնավորվել է ավելի ուժեղ, միգուցե, ավելի հրեշավոր հակալևիաթան: Հ.Գ. Առանց կինոքննադատության հավակնությունների, հասարակ կինոդիտողի կարծիք: Աղասի Մարգարյան Orer.am, վերլուծաբան